Luận án ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên Hà Nội - Lã Văn Xự

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ LÃ VĂN XỰ ý THøC THùC HIÖN NGHÜA Vô QU¢N Sù CñA THANH NI£N THµNH PHè Hµ NéI HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ Mã số: 922 90 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TS Nguyễn Đình Bắc 2. TS Đinh Nguyễn An HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tác giả luận án Lã Văn Xự MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 9 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 9 1. Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu 22 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 31 2. Quan niệm về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự và ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội 31 2.

Nhân tố cơ bản quy định ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội 59 Chương 3: Ý THỨC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ YÊU CẦU NÂNG CAO 83 3. Thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay 83 3. Yêu cầu nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay 114 Chương 4: GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO Ý THỨC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY 128 4. Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động thanh niên tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự 128 4.

Phát huy điều kiện kinh tế - xã hội và truyền thống lịch sử - văn hóa hướng vào nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay 143 4. Phát huy nhân tố chủ quan của thanh niên thành phố Hà Nội đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự hiện nay 154 KẾT LUẬN 167 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 170 PHỤ LỤC 185 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội là yếu tố quan trọng, trực tiếp định hướng nhận thức, chỉ đạo hành động thực tiễn của họ đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Khi mỗi thanh niên thành phố Hà Nội có ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự đầy đủ, đúng đắn, họ sẽ tích cực, tự giác, tình nguyện, sẵn sàng tham gia và làm tròn bổn phận của mình trước Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, góp phần hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ quốc phòng, quân sự của thành phố Hà Nội, tạo điều kiện xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên Thủ đô, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể của thành phố Hà Nội luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên trên địa bàn. Vì vậy, nhận thức, thái độ và trách nhiệm đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của đại đa số thanh niên Thủ đô đã có nhiều chuyển biến, tiến bộ rõ rệt; nhiều thanh niên đã tự nguyện viết đơn xung phong lên đường nhập ngũ, hoàn thành tốt nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên, so với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội vẫn còn một số tồn tại, hạn chế nhất định. Trên thực tế, vẫn còn một bộ phận thanh niên nhận thức chưa đúng đắn ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện nghĩa vụ quân sự; ham chơi, đua đòi; thiếu tự giác, vươn lên trong học tập, rèn luyện; thờ ơ, thậm chí tìm cách trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự; sa vào các tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động thanh niên tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự của một số chủ thể trên địa bàn thành phố Hà Nội có thời điểm hiệu quả chưa cao; chưa phát huy được yếu tố nội lực của bản thân người thanh niên Thủ đô đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Những hạn chế này đang là lực cản đến ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội. 6 Đặc biệt, giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng Quân đội trong tình hình mới; sự tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường; sự chống phá của các thế lực thù địch đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với nhận thức, thái độ và trách nhiệm của thanh niên thành phố Hà Nội khi tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự. Thực tế này, đòi hỏi cấp uỷ đảng, chính quyền các cấp của thành phố Hà Nội cần đặc biệt quan tâm, chăm lo xây dựng đội ngũ thanh niên Thủ đô có đủ phẩm chất và năng lực, có nhận thức, thái độ và trách nhiệm đúng đắn đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, để nghĩa vụ quân sự không còn là bắt buộc mà trở thành nhu cầu tự thân, là niềm vinh dự, tự hào của mỗi thanh niên.

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề “Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay” làm đề tài luận án của mình. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm rõ một số vấn đề lý luận, thực trạng về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội; trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp cơ bản nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án. - Làm rõ một số vấn đề lý luận về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội.

- Khảo sát, đánh giá thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội, làm rõ nguyên nhân, xác định yêu cầu nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay. - Đề xuất giải pháp cơ bản nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Những vấn đề cơ bản về lý luận, thực trạng liên quan đến ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội trong độ tuổi từ 17 đến 27 (tập trung vào giai đoạn: đăng ký nghĩa vụ quân sự, tham gia khám tuyển nghĩa vụ quân sự tới khi có lệnh gọi nhập ngũ), sinh ra và lớn lên trên địa bàn nội thành, thành phố Hà Nội.

Về không gian: Các quận trên địa bàn thành phố Hà Nội, nhằm làm nổi bật tính đặc thù về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội thuộc khu vực nội thành của Thủ đô. Về thời gian: Từ năm 2016 đến nay (khi Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 có hiệu lực). Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án dựa trên: Quan điểm triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, nhất là tính độc lập tương đối của ý thức xã hội; tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách, pháp luật của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về vị trí, vai trò của thanh niên, về bảo vệ Tổ quốc, về nghĩa vụ quân sự. Cơ sở thực tiễn Luận án sử dụng các tư liệu, số liệu, đánh giá trong các chỉ thị, nghị quyết, báo cáo tổng kết công tác tuyển quân, công tác quốc phòng, quân sự địa phương, công tác thanh niên của các cơ quan có liên quan thuộc thành phố Hà Nội và kết quả điều tra, khảo sát thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên ở các quận trên địa bàn thành phố Hà Nội.

8 Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học chuyên ngành và liên ngành, như: Lịch sử và lôgic; tổng hợp và phân tích; khái quát hóa; hệ thống hóa; so sánh; điều tra xã hội học; thu thập và xử lý thông tin. Những đóng góp mới của luận án Đưa ra quan niệm và luận giải những nhân tố cơ bản quy định ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội. Đề xuất một số giải pháp cơ bản nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án Ý nghĩa lý luận Góp phần bổ sung, phát triển một số vấn đề lý luận khoa học về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội.

Ý nghĩa thực tiễn Góp phần cung cấp một số nội dung cơ bản về cơ sở lý luận, thực tiễn cho Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội; Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; cấp uỷ, uỷ ban nhân dân và Ban chỉ huy quân sự các quận, huyện, thị xã của thành phố Hà Nội trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch nâng cao chất lượng thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên trên địa bàn Thủ đô. Ngoài ra, luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy tại các Học viện, nhà trường trong Quân đội.