Luận án về nhân học xã hội Kitô giáo - Nguyễn Công Oánh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- NGUYỄN CÔNG OÁNH NHÂN HỌC XÃ HỘI KITÔ GIÁO VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2016 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- NGUYỄN CÔNG OÁNH NHÂN HỌC XÃ HỘI KITÔ GIÁO VÀ VAI TRÕ CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO VIỆT NAM Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Chủ tịch hội đồng Người hướng dẫn khoa học 1 Người hướng dẫn khoa học 2 PGS. Nguyễn Anh Tuấn PGS. Nguyễn Hồng Dương PGS. Nguyễn Quang Hưng Hà Nội - 2016 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trên bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Công Oánh 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Tài liệu nghiên cứu về các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa và tiền đề tư tưởng cho sự ra đời nhân học xã hội Kitô giáo.

Tài liệu nghiên cứu về các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa cho sự ra đời nhân học xã hội Kitô giáo. Tài liệu nghiên cứu về các tiền đề tư tưởng cho sự ra đời nhân học xã hội Kitô giáo. Tài liệu nghiên cứu về các nội dung cơ bản của nhân học xã hội Kitô giáo. Tài liệu thần học Kitô giáo.

Tài liệu của các tác giả bên ngoài Giáo hội. Tài liệu nghiên cứu về vai trò của nhân học xã hội Kitô giáo đến đời sống đạo của người Công giáo Việt Nam. Những nghiên cứu của các học giả dưới nhãn quan Kitô giáo. Những nghiên cứu dưới nhãn quan của khoa học nhân văn.

Những vấn đề luận án kế thừa và những vấn đề nghiên cứu đặt ra. Những vấn đề luận án kế thừa. Những vấn đề nghiên cứu đặt ra .29 Chương 2: SỰ RA ĐỜI CỦA NHÂN HỌC XÃ HỘI KITÔ GIÁO. Những điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa và các tiền đề tư tưởng cho sự ra đời của nhân học xã hội Kitô giáo.

Những điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị và văn hóa. Nội dung triết học của Kinh thánh như cơ sở lý luận của nhân học xã hội Kitô giáo. Tư tưởng “đối nhân và đối thần” – xuất phát điểm để xây dựng nhân học xã hội Kitô giáo. Nội dung cơ bản của tư tưởng nhân học triết học trong Kinh thánh.

Các phương diện nội dung triết học cụ thể của Kinh thánh .61 Tiểu kết chương 2: .72 Chương 3: NỘI DUNG CỦA NHÂN HỌC XÃ HỘI KITÔ GIÁO. Khái niệm nhân học xã hội và nhân học xã hội Kitô giáo. Khái niệm nhân học xã hội. Khái niệm nhân học xã hội Kitô giáo.

Các phương diện nội dung cơ bản của nhân học xã hội Kitô giáo. Địa vị của con người trong xã hội. Quan hệ giữa người với người về tài sản. Quan hệ giữa người với người về chính trị.

Quan hệ giữa người với người về đạo đức .104 Tiểu kết chương 3: .109 Chương 4: VAI TRÕ CỦA NHÂN HỌC XÃ HỘI KITÔ GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO VIỆT NAM. Những bài học về định hướng giá trị của nhân học xã hội Kitô giáo đối với người Công giáo Việt Nam. Những biểu hiện cụ thể vai trò của nhân học xã hội Kitô giáo trong đời sống đạo của người Công giáo Việt Nam .118 Tiểu kết chương 4: .137 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Kitô giáo là một tôn giáo lớn, có ảnh hưởng sâu rộng đến tín đồ của mình tại nhiều nước.

Cộng đồng tín đồ Công giáo Việt Nam là một bộ phận không tách rời của Giáo hội Công giáo. Họ sống và làm việc luôn nhờ tuân thủ nghiêm ngặt các nền tảng nhân sinh quan Kitô giáo. Kitô giáo là tôn giáo do Chúa Giêsu Kitô sáng lập, chủ yếu luận bàn về những vấn đề nhân sinh trong cộng đồng nhân loại. Đây là khác biệt mang tính nguyên tắc của Kitô giáo, và chính nó quy định bản chất, nội dung và giá trị của học thuyết Kitô.

Song, chính thực tế đó cũng đòi hỏi giới nghiên cứu phải hướng nhãn quan của mình vào phương diện nhân học xã hội (cộng đồng) này của Kitô giáo và từ đó rút ra những bài học hữu ích cho sinh hoạt cộng đồng, xã hội của tín đồ Công giáo ở nước ta hiện nay. Nhân học xã hội Kitô giáo đề cập tới những chuẩn tắc – giá trị nằm trong miền sâu nhất, có liên quan tới bản thể người - cộng đồng, xã hội. Do vậy cho dù thời gian và không gian lịch sử xã hội có biến đổi, song nhiều luận điểm (giá trị) của nhân học xã hội Kitô giáo vẫn giữ lại tính cấp thiết và giá trị của mình. Khởi nguồn của nhân học này được trình bày trong bốn Phúc âm thuộc Kinh thánh, do vậy không phải ngẫu nhiên mà Kinh thánh được gọi là cuốn sách vĩnh hằng.

Điều này chủ yếu có liên quan tới nội dung nhân học xã hội sâu sắc của Kinh thánh. Thực tế cho thấy, trong những điều kiện xã hội, những chế độ chính trị và kinh tế khác nhau, người ta luôn phát hiện ra trong Kinh thánh một điều gì đó quan trọng cho sinh hoạt cộng đồng “tốt lành” của bản thân mình. Như vậy, nhân học xã hội Kitô giáo bao hàm các nguyên tắc – giá trị phổ biến, nhân văn của tồn tại người cộng đồng, chính yếu tố này quy định sự quay lại không ngừng với nó ở các thời đại khác nhau nhằm khám phá hành trang cho con người bước vào cuộc sống cộng đồng. Sự tồn tại lâu dài và sự ảnh hưởng sâu rộng nhất của Kinh thánh đến các thế hệ người khẳng định một sự thật là kể từ khi ra đời cho tới nay, nhiều thế hệ người luôn phát hiện ra những nội dung đa dạng, phong phú, những giá trị cần thiết để hoàn thiện đạo đức, lối sống của mình trong cộng đồng.

Điều này chứng tỏ rằng, xét 1 về mặt triết học nói chung, về mặt nhân học xã hội nói riêng, học thuyết Kitô hàm chứa trong nó những “chân lý” nhân văn để có thể trụ vững trước những thăng trầm của lịch sử. Nói cách khác, học thuyết Kitô, đặc biệt là tư tưởng nhân học xã hội của nó bao chứa những nguyên lý của tồn tại người trong cộng đồng, những cơ sở bản thể cho con người cộng đồng (xã hội). Lịch sử xã hội nhân loại có thể trải qua những thay đổi với những thang bậc giá trị theo cách nhìn nhận khác nhau, nhưng “nhân tính” vẫn là nhân tính, vẫn phải mang “chất người”, nếu đánh mất nó thì không còn được gọi là người nữa. Chính học thuyết nhân học xã hội của Kitô đề cập tới “chất người cộng đồng” như vậy.

Vì vậy, việc tìm hiểu nội dung nhân học xã hội của học thuyết Kitô không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn. Mỗi thời đại đều có một cái nhìn riêng của mình về nhân học xã hội Kitô giáo do điều kiện sinh tồn của con người ở thời đại tương ứng quy định. Bước vào thiên niên kỷ mới, cùng với những vấn đề mới của cộng đồng người và về cộng đồng người, tiếp thu những thành tựu mới của các bộ môn khoa học xã hội và nhân văn đề cập tới con người, không thể không tìm hiểu những tư tưởng nhân học xã hội Kitô giáo. Kitô giáo đã xuất hiện ở nước ta từ lâu và có những nghiên cứu ở góc độ này hay góc độ khác, song nhiều vấn đề cần được tiếp tục tìm hiểu, trong đó có tư tưởng nhân học xã hội của nó là một vấn đề cần thiết cho mục tiêu xây dựng xã hội mới ở nước ta hiện nay.

Thực tế nhiều vấn đề của công cuộc xây dựng xã hội mới ở nước ta hiện nay rất cần có sự nghiên cứu, kế thừa, phát huy những giá trị nhân học xã hội của Kitô giáo, góp phần vào việc hoàn thiện con người mới, xã hội mới. Đây là vấn đề có tính cấp bách trong điều kiện hiện nay, khi mà xã hội hiện đại đã nhận thức được những thành tố văn hóa của nhân cách con người, cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của loài người nói chung, của mỗi cộng đồng xã hội nói riêng. Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo, tuy du nhập vào nước ta chưa lâu so với Phật giáo, nhưng Kitô giáo hiện là tôn giáo thu hút được số lượng tín đồ đáng kể. Niềm tin tôn giáo của cộng đồng tín đồ, tính tổ chức, kỷ luật chặt chẽ cũng như văn hóa Kitô giáo có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tôn giáo ở nước ta.

Trong xu hướng hội nhập hiện nay, việc tiếp thu những giá trị văn hóa 2 chung của nhân loại không thể không tính đến những nét văn hóa riêng của các tôn giáo, trong đó có văn hóa Kitô giáo. Với lý do đó, chúng tôi chọn đề tài “Nhân học xã hội Kitô giáo và vai trò của nó trong đời sống đạo của người Công giáo Việt Nam” cho luận án tiến sĩ triết học của mình. Mục đích và nhiệm vụ của luận án - Mục đích của luận án là phân tích làm rõ quan điểm nhân học xã hội Kitô giáo, từ đó làm sáng tỏ vai trò của nó trong đời sống của người Công giáo Việt Nam nhằm phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của Kitô giáo vào việc thực hiện đường hướng hành đạo gắn bó với dân tộc và sống “tốt đời đẹp đạo” của tín đồ Công giáo ở Việt Nam hiện nay.