Luận án tiến sĩ xã hội học biến đổi cơ cấu tổ chức của hệ thống công đoàn việt n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VŨ ĐẠT BIEN DOI CƠ CẤU TO CHỨC CUA HỆ THONG CONG DOAN VIET NAM THỜI KY DOI MỚI Người hướng dẫn khoa học: PGS. Bùi Đình Thanh PGS. Nguyễn Văn Thủ HÀ NỘI, THÁNG 5 NĂM 2005 PHAN MOT: MỞ DAU 1. Dat van dé Công cuộc đổi mới toàn diện Dat nước do Dang ta khởi xướng đã tac động sâu sắc, toàn diện đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong gần 20 năm thực hiện đường lối đổi mới đó, Dat nước ta đã từng bước đi lên một cách vững chắc. Đánh giá về những thành tựu đã đạt được trong những năm qua, Đại hội IX Công đoàn Việt Nam đã khăng định: “Những thành tựu to lớn đạt được trong may năm qua đã chứng minh những nhận định, định hướng, giải pháp phát triển kinh tế xã hội do Dang ta dé ra là đúng dan. Bằng sự nỗ lực vượt bậc chúng ta đã giữ vững nhịp độ tăng trưởng kinh tế, đưa tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân 7%/năm; các ngành công nghiệp và nông nghiệp, dịch vụ và xuất khâu đều có sự phát triển. Đánh giá về vai trò của tổ chức Công đoàn, Nghị quyết Đại hội IX Công đoàn Việt Nam đã nhân mạnh: “Phát huy vai trò và trách nhiệm to lớn của mình trong sự nghiệp đổi mới, trong thời gian qua, giai cấp công nhân, tổ chức Công đoàn Việt Nam đã bền bi phan đấu, hướng theo đường lỗi, chủ trương của Đảng và các mục tiêu nhiệm vụ chung của Đất nước mà hành động.

Nội dung, phương pháp hoạt động của Công đoàn đã có đôi mới, hướng mạnh về cơ sở, vận động, tập hợp và chăm lo bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, viên chức, lao động, giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn đã có đóng góp quan trọng vào sự ôn định chính trị, thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bôi dưỡng nguồn nhân lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đất nước.” [sách đã dẫn, tr. Nhìn chung, từ khi đôi mới Đất nước, các thành phần kinh tế được thừa nhận, các doanh nghiệp và cơ sở dịch vụ ngoài quốc doanh ngày càng phát triển và đóng góp đáng kể cho sự tăng trưởng của nền kinh tế nước ta. Cùng với sự đa dạng hoá các loại hình sản xuất, kinh doanh, trong hoạt động của minh, Công đoàn đã cố gang đa dạng hoá các hình thức tập hợp quan chúng, đổi mới tô chức hoạt động cho phù hợp với điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Nhiều nghiệp đoàn, hội nghề.

đã được hình thành, Công đoàn ở khu vực kinh tế ngoài quốc doanh ngày càng phát trién. Tuy nhiên van đề cơ cấu tô chức của hệ thống Công đoàn dang là van đề cần được nghiên cứu, xem xét để hướng tới một mô hình chung nhằm đảm bảo hoạt động có hiệu quả hơn nữa. Thực tế cho thay, Công đoàn là một tô chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của những người lao động Việt Nam”, Công đoàn Việt Nam có vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị của nước ta, được tổ chức theo vùng, lãnh thổ hoặc ngành, nghề. Nếu người lao động được tô chức tốt sẽ có sức mạnh to lớn trong xây dựng đời sống xã hội.

Trong những năm qua, mặc dù tổ chức Công đoàn đã có những giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa vị thế của minh trong đời sống xã hội nhưng vẫn còn có những đoàn viên Công đoàn chưa thiết tha, gắn bó với tổ chức của mình. Trong sinh hoạt Công đoàn có nơi còn hình thức, cứng nhắc, không hấp dẫn đoàn viên nên đoàn viên không tự giác tham gia sinh hoạt. Công đoàn cơ sở có nơi còn chưa phát huy được vai trò tổ chức tập hợp quần chúng. Những hạn chế nêu trên có nguyên nhân từ cơ cấu tổ chức chưa đổi mới kịp, hình thức tổ chức còn ảnh hưởng cơ chế cũ.

Trong các cấp Công đoàn còn tinh trạng tô chức đồng dang: cấp trên có ban nào thì cấp dưới có ban ấy. Hoạt động còn trùng chéo, phân tán, y lại. Quan hệ chi đạo giữa Công đoàn ngành, nghề và Liên đoàn Lao động địa phương đối với cấp cơ sở chưa rõ ràng. Do đó, đôi với một Công đoàn cơ sở có thê có nhiêu câp trên, khi giải quyết các công việc cụ thé còn chậm vì phải qua nhiều cấp.

Đội ngũ cán bộ Công đoàn ít được bồi dưỡng những kiến thức cập nhật, chưa theo kịp quá trình đổi mới, chưa thích Ứng VỚI cơ chế thị trường do hoạt động quá lâu trong cơ chế tập trung quan liêu bao cấp cho nên còn tình trạng hành chính hoá, quan liêu hoá và công chức hoá. Tất cả những vấn đề nêu trên cho thấy đã đến lúc cần phải có một nghiên cứu khoa học về sự biến đổi cơ cấu tô chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam trong quá trình đổi mới. Tác giả hy vọng luận án sẽ có những đóng góp trong việc lý giải về sự biến đổi cơ cấu tô chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam, từ đó góp phan xây dựng tô chức Công đoàn Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Thông qua nghiên cứu thực trạng sự biến đổi của tổ chức Công đoàn Việt Nam, luận án sẽ góp phần lý giải quá trình biến đổi về cơ cấu tô chức, những biến đổi về chức năng, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp hoạt động Công đoàn trong quá trình đổi mới.

Từ đó đánh giá về sự biến đổi, phát hiện những vấn đề hợp lý, bất hợp lý trong cơ cấu tổ chức của hệ thống Công đoàn, đề xuất những van dé mang tính giải pháp xây dựng tổ chức Công đoàn Việt Nam phù hợp với tình hình hiện nay, góp phan thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đất nước. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 3. Đối tượng nghiên cứu: Sự biến đổi cơ cau tổ chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam thời kỳ đổi mới 3. Phạm vi khảo sát: - Phía Nam là Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ - Phía Bắc là Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bắc Ninh - Công đoàn ngành giáo dục - Công đoàn ngành Bưu điện Việt Nam 4.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp luận - Dựa trên phương pháp luận triết học Mác - Lénin và tư tưởng Hồ Chí Minh. - Dựa trên phương pháp luận của lý thuyết cơ cấu chức năng - Dựa trên phương pháp lôgíc lịch sử 4. Phương pháp nghiên cứu 4.

Phân tích tài liệu Phương pháp này được sử dụng trong suốt quá trình nghiên cứu, từ phát hiện van đề, lựa chọn đối tượng nghiên cứu, hình thành giả thuyết, thu thập thông tin và phân tích kết quả nghiên cứu. Việc phân tích tài liệu trong quá trình hoàn thành luận án không chỉ dừng lại ở các tài liệu của các ngành khoa học khác nhau nghiên cứu về công nhân, Công đoàn, về các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng, đặc biệt luận án còn sử dụng các thông tin bé ích từ các Hội thảo về tô chức, hoạt động Công đoàn, các lớp tập huấn cán bộ chủ chốt của Công đoàn ngành Trung ương, Liên đoàn Lao động tinh, thành phố. Nghiên cứu thực địa - Quan sát về tô chức hoạt động Công đoàn một số cơ sở: Nhằm xem xét cách tổ chức chỉ đạo hoạt động của Công đoàn cơ sở từ đó đánh giá các phương pháp công tác cán bộ Công đoàn. - Phỏng vấn sâu một số cán bộ Công đoàn chủ chốt từ Trung ương đến cơ sở: đề thu thập thông tin định tính nhăm lý giải vẫn đề nghiên cứu từ nhiều khía cạnh, đáp ứng mục tiêu nghiên cứu của luận án, tác giả đã tiến hành phỏng van: 03 cán bộ thuộc Tổng liên đoàn, 05 cán bộ Liên đoàn lao động địa phương, 03 cán bộ Công đoàn ngành, 4 Chủ tịch Công đoàn cơ sở.

- Trưng cầu ý kiến thông qua bảng hỏi: dung lượng mẫu: 515 người là cán bộ Công đoàn cơ sở, cấp trên cơ sở, cán bộ chuyên môn, đoàn viên Công doan và công nhân lao động. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết 5. Các giả thuyết nghiên cứu : Giả thuyết 1: Sự biến đôi cơ chế quản lý kinh tế đã dẫn đến sự biến đổi nhất định về hệ thống chính trị, từ đó tat yếu dẫn đến sự biến đổi về cơ cau tổ chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam. Giả thuyết 2: Sự biến đổi hiện nay của tô chức Công đoàn có van đề hợp lý, phù hợp với yêu cầu thực tiễn nhưng cũng có van đề chưa hợp lý.

Do đó vai trò của Công đoàn trong hệ thống chính trị cũng chưa đáp ứng yêu cầu trong quá trình đổi mới và quá trình toàn cau hoá. Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ khang định hoặc bác bỏ các giả thuyết trên. Khung lý thuyết: chính tri Viêt Nam J Cơ cấu tổ chức Công đoàn Viét Nam Ì Biến đổi cơ cấu tổ chức hé thấng Câng doan Viât Nam a LÌ Cơ cấu bộ máy, quy mô tổ chức Công Cơ chế thị trường đoàn VN Tthrựạcng Cơ cấu đội ngũ cán bộ Công đoàn nNghuâyên Lược đồ trên cho thấy cơ cấu tô chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam được xem xét dưới tác động của công cuộc đôi mới Đất nước. Sự biến đôi cơ cấu tổ chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam có mối quan hệ chặt chẽ với sự biến đôi về số lượng, chất lượng đội ngũ công nhân, viên chức, lao động.

Qua đó nhận thay có sự biến đổi về hệ thống tô chức, quy mô tổ chức, hoạt động của Công đoàn Việt Nam, biến đổi về cơ cau đội ngũ cán bộ Công đoàn và quan hệ của tổ chức Công đoàn trong hệ thống chính trị. Từ đó xác định cần đổi mới cơ cấu tổ chức Công đoàn, nâng cao vị thế vai trò của tô chức Công đoàn Việt Nam trong hệ thống chính trị nước ta hiện nay. Đóng góp của luận án Đây là đề tài đầu tiên trong hệ thống lý luận, nghiệp vụ công tác Công đoàn nghiên cứu trực tiếp sự biến đôi về cơ cấu tổ chức của hệ thống Công đoàn Việt Nam từ khi Đất nước ta tiến hành công cuộc đôi mới.