Luận án: Vốn xã hội với sinh kế người nhập cư tại TP Vinh, Nghệ An - Nguyễn Thị Bích Thủy

ĐẠI HOC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Bích Thủy VON XÃ HOI VỚI SINH KE CUA NGƯỜI NHẬP CƯ TẠI THÀNH PHÓ VINH, NGHỆ AN (Nghiên cứu trường hợp phường Bến Thủy và LUẬN ÁN TIỀN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2016 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Nguyễn Thị Bích Thủy VON XÃ HOI VỚI SINH KE CUA NGƯỜI NHAP CƯ TẠI THÀNH PHÓ VINH, NGHỆ AN (Nghiên cứu trường hợp phường Bến Thủy và Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62 31 30 01 LUẬN ÁN TIỀN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Hoàng Bá Thịnh 2.TS Hoang Thu Hương Chủ tịch HD cham LATS cấp ĐHQG T/M Tập thể hướng dẫn PGS. Phạm Văn Quyết PGS. Hoàng Bá Thịnh Hà Nội - 2016 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. LY do chon dé 1: 0110.

Ý nghĩa khoa học và thực tidi. Ý nghĩa thực tiỄn. - 22 2 s+SE+SE2EE2E19E1E7121121127171211211111111. Mục đích, nhiệm vụ nghiên CỨU.

Mục đích nghiÊn CỨU. ¡hi vu nghién CUU. Đối tượng, khách thé, phạm vi nghiên €ứu. Đối tượng nghiên cứu.

Khách thể nghiên cứu .----- 2-2 £+S£+E£+E#EE£EEEEEEEE2EE2E12E121 7121212. Pham vi nghién CUU 0. Câu hỏi nghiÊn CỨU. Giá thuyết nghiên cứu.e--s-s-s< se sSs£s£EssEssESseEseEseEssersersersstssessersersee 5 7.

Phương pháp nghiÊn CỨU. Phương pháp phân tích tai liệu. Phương pháp phỏng Van sâu .--- 2 2© £©S£+EE+EE£EECEEEEEEEEEEEErEerrerrkervee 6 7. Phương pháp phỏng van bằng bảng hỏi.

Phương pháp xử lý thông tin và báo cáo kết quả.-------¿z+cs+cs+cse¿ 9 8. Hạn chế của luận án.- 2-5 s° 2s s£ s2 ESs£Ss£EseEsSESsEEseEseEsstsserserssrssse 10 9. Cấu trúc của Luận án.---s- se s+ss©ss£ss£vseEseEssEveetserserserssrrsrrssrssrr 11 Chương 1: TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về nhập cư.¿---¿¿©+++++2++2E++EE++EE2EEtEEEerkrsrkerrrerkrerxee 13 1.

Tác động của nhập cư tới sự phát triển kinh tế - xã hội. Mạng lưới xã hội của người nhập Cư. Nghiên cứu về vốn xã hội .-- ¿2-2 + £+EE+EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrkrrkree 18 1. Quá trình xây dựng vốn xã hội .----- 2-52 SES2£EE2E2E£EerEerkrrkrrsrre 18 1.

Mối quan hệ giữa vốn xã hội và kinh tế. Nghiên cứu về sinh kẾ. Loại hình, phương thức sinh ké. Mối quan hệ giữa sinh kế và vốn xã hội.-------¿2¿©5++cx+zx+rxssres 25 1.

Những van đề luận án tập trung nghiên cứu.----2- 2 2s s+zxe£xzzszse2 28 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA NGHIÊN CỨU. Các khái niệm công CỤ.- c1 32111 H11 11 TH ng ng re 31 QL. Sinh KG coc eceeccccccsscsssessessssssessecsecsecssessessesssssssssessessessusssessessesssesseesessssseeseeseess 34 2. Người nhẬp CU oo.

eee eee eseeseeseeeesecsecsececseceeesseeseesessecaessesseeseseeseeesseeasenees 35 2. Lý thuyết Vốn xã hội. Lý thuyết Lựa chọn duy lý.----- + 5£+E2+EE+EESEE2E2EEEEEEEEEEEErkrrkerkrres 49 2. Khái quát về địa bàn nghiên cứu.

Thành phố Vinh — tỉnh Nghệ Ann. Phường Bến Thủy và phường Trường Thi — thành phố Vinh. 54 Chương 3: ĐẶC DIEM VON XA HỘI VÀ SINH KE CUA NGƯỜI NHẬP CƯ TẠI THÀNH PHÓ VINH. Vài nét về sự nhập cư vào thành phố Vinh.

Sự biến động ty lệ nhập cư qua các năm. Sự phân bố người nhập cu ở các dia ban trong thành phố Vinh. Chân dung người nhập cư tại thành phố Vinh. GiGi tim osc ă.

Trình độ học vấn.----- 2-2 ++++EE+EE+EE£EEEEEEEEEE121121127171. Đặc điểm sinh kế của người nhập cu tại thành phố Vinh. Khái quát về Vốn xã hội của người dân nhập cư. Sự kết nối thành mạng lưới xã hộỘIi.

Lòng tin xã hộI.-- - c3 322112113113 1111 191111111111 1 T1 H1 HH ng rệt 80 3. Su CO di vn. 84 Chương 4: VON XÃ HOI TRONG VIỆC PHÁT TRIEN SINH KE CUA NGƯỜI NHAP CƯ TẠI THÀNH PHO VINH. Vốn xã hội với tài sản sinh kế của người nhập cư.

Hoạt động Vay VON. Cac phương tiện được sử dung trong lao động. Nguyên liệu dé sản xuateo. Vốn xã hội trong việc phát triển năng lực nghề nghiỆp.

Tri thức nghề nghiỆp.2- 2:22 S2‡EE£2EE2EEEEEESEEEEEEEEEEEErrkrrrrrrrvee 107 4. Kinh nghiệm nghề nghiỆp. 2-2: 2© £+S£+EE£EE£EEEEE2EEEEEeEEerEerrrrrxee 114 4. Vốn xã hội với hoạt động nghề nghiệp của người nhập cư.

Tìm kiếm việc làm.-- ¿+ ©5¿+5£+2£+EE+EEt2EESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkrrkrrrrrrkee 122 4. Thay đổi việc làm. Hop tac 1am an n4. Da dang hóa nguồn thu nhập.

149 KET LUẬN VÀ KHUYEN NGHỊ,. xe 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CUA TAC GIA LIÊN QUAN DEN 00.,ÔỎ 157 TÀI LIEU THAM KHẢO. 172 DANH MỤC CÁC BANG Bảng 2.1: Diện tích, Dân số và Mật độ dân số phân theo phường xã của thành phố Mu 0206 .2: Tổng số hộ, nhân khẩu tại hai phường Bến Thủy va Trường Thi.1: Tỷ suất nhập cư của thành phố Vinh qua các năm.2: Số liệu hộ, nhân khẩu cơ bản và tạm trú của các phường, xã thuộc thành phố Vinh. - -:-©sc <+Sx‡EE2E12E19717112112117111121121111112111111111 11111111111 cre.3: Số người chuyên đi và chuyên đến tại hai phường Bến Thủy và 00 0 ng.4: Tỷ lệ người nhập cư nữ qua các năm ở thành phố Vinh và phường Bến I0 9)i)):15818ảì.5: Trình độ học van của người nhập cư.---¿---¿-+¿©++cx++zxrzrxerxesrxe 68 Bảng 3.6: So sánh khác biệt nghề nghiệp giữa nam và nữ .7: Thu nhập trung bình một tháng của người nhập cư chia theo giới tính.8: Loại hình nhà ở của người nhập cư chia theo giới tính.9: Phương tiện di lại chính của người nhập cư chia theo giới tính.10: Số người thân quen có thê chia sẻ chuyện riêng tư và nhờ giúp đỡ khi cần thiẾt.

HH HH Ha 81 Bảng 4.1: Bang chéo giữa số năm sống ở thành phố Vinh với việc vay vén.2: So sánh về nguồn vay vốn giữa nam và nữ.-- 2-2 2 scx+cs+zsse2 90 Bang 4.3: Người cung cấp thông tin về tri thức nghề nghiệp cho người nhập cư .4: So sánh khác biệt về sự trợ giúp của người khác khi bị ốm đau giữa nam Bảng 4.5: Bảng chéo giữa việc có người quen sẵn ở Thành phố Vinh và việc nhận được trợ giúp khi ốm đau không thé đi lại đưƯỢC.--- ¿cv cteEeErtetsrererxses 120 Bang 4.6: Số lần thay đôi việc làm kế từ khi đến thành phố Vinh của người nhập cư Chia theo 21085i 1:0 P17.7: Bảng chéo giữa số năm ở TP Vinh với số việc làm của người nhập cư. 144 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIEU DO Danh mục hình Hình 1.1: Cách tiếp cận phân tích sinh kế hộ gia đình.1: Khung sinh kế bền vững .- 2-22 5¿©5+2E£+EE+2EEt2EEtEEterxrzrxerresree 40 Danh mục biéu đô Biểu đồ 3.1: Phan trăm độ tuôi của người nhập cư.----- 2-2 2 se+xecxeczrszse2 67 Biéu đồ 3.2: Nguyên nhân nhập cư vào thành phố Vinh của người nhập cu.3: Tỷ lệ người thân quen của người nhập cư.------ 2 s2 szzsz=sz79 Biểu đồ 4.1: Mục đích vay vốn của người nhập cư.--- 2-2 2s x+cx+zzrszxe2 92 Biểu đồ 4.2: Người trợ giúp người nhập cư về nguyên liệu sản xuất.3: Người cùng hợp tác trong hoạt động nghề nghiệp.--- 137 Danh mục mô hình Mô hình 4.1: Kiểu mạng lưới xã hội truyền thống trong tìm kiếm việc lam.2: Kiểu mạng lưới xã hội hiện đại trong tìm kiếm việc làm .3: Kiểu mạng lưới xã hội hỗn hợp trong tìm kiếm việc làm. 123 DANH MỤC CÁC SƠ ĐÒ, HỘP Danh mục sơ đồ Sơ đồ 1.1: Khung phân tích của luận án .-2- 2-2 ©2£25£+E£+EE+EE£EzEEzEserxerreee 36 Sơ đồ 4.1: Mô hình hóa câu chuyện ở hộp 4.2: Mô hình hóa câu chuyện thất bại của việc sử dụng vốn xã hội trong hoạt động Vay VON .3: Mô hình hóa câu chuyện ở hộp 4.4: Mô hình hóa câu chuyện ở hộp 4.5: Mô hình hóa câu chuyện ở hộp 4.6: Mô hình hóa câu chuyện ở hộp 4.-- 2-2 2 2 + x+£++£++EzEzxered 147 Danh mục hộp Hộp 4.1: Câu chuyện về sử dụng vốn xã hội trong hoạt động vay vốn.2: Câu chuyện về vốn xã hội giúp cho các cá nhân tiếp cận được với nguyên liệu GE sản XuẤt.3: Câu chuyện về vốn xã hội giúp nâng cao tri thức nghề nghiệp cho người Hộp 4.5: Câu chuyện về vốn xã hội hỗ trợ người nhập cư trong hợp tác làm ăn.6: Câu chuyện về vốn xã hội giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập. Lý do chọn đề tài Trong quá trình sinh tồn của loài người, sự nhập cư xảy ra phố biến, xuất phát từ các nguyên nhân về kinh tế, chiến tranh, chính trị hay thiên tai.

Đây là hiện tượng tự nhiên của xã hội, gắn liền với phân bồ lao động và dân cu, trong mỗi quan hệ với nguồn tài nguyên. Quá trình nhập cư xuất phát từ sự điều chỉnh, cân đối giữa nhu cầu và nguồn lao động giữa các vùng lãnh thổ, giữa nông thôn và thành thị. Người nhập cư vào các thành phố có những đặc trưng riêng như ít người có nhà ở cố định, có ít người thân quen, phần đông người nhập cư thiếu kiến thức, hiểu biết về môi trường sống mới. Do đó, người nhập cư gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm, tiếp cận các dịch vụ y tẾ, giáo dục, dao tạo nghề hay an sinh xã hội.

Song người nhập cư đa phần là những người trẻ tuôi, năng động, có ý chí vươn lên trong quá trình tạo dựng sinh kế tại nơi ở mới. Người nhập cư gặp nhiều trở ngại, nhưng bên cạnh đó họ cũng có những lợi thế riêng của mình, tuy nhiên để có vượt qua được mọi thách thức, rào cản cũng như bắt trắc đòi hỏi người dân nhập cư cần phải sử dụng nhiều loại nguồn lực khác nhau. Các nguồn lực cần thiết đối với người dân nhập cư có thé ké đến: vốn tai chính, vốn vật chất, vốn con nguol, von văn hóa và vốn xã hội. Các loại vốn này có vai trò khác nhau đối với quá trình sinh sống của người nhập cư tại thành thị.

Muốn tạo dung và phát triển một sinh kế bền vững, lâu dài thì người nhập cư cần phải sử dụng kết hợp các loại vốn dưới tác động của môi trường xã hội, thé chế chính trị cùng với rất nhiều những rủi ro. Trong số các loại vốn này, có một loại vốn đặt biệt - là vốn xã hội, không tồn tại hữu hình mà tồn tại vô hình trong mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân với nhau, hơn nữa nó không trực tiếp tạo ra lợi ích vật chất cũng như tinh thần, mà nó là bước trung gian chuyên đôi sang các loại vốn khác nếu như cá nhân biết cách vận dụng. ĐỀ vượt qua mọi thách thức và có thể sinh song én dinh tại đô thi, ngoài những tiềm lực đã có thì vốn xã hội của người nhập cư đã có vai trò hỗ trợ như thế nao đối với sinh kế của họ? Hon nữa, bàn về người nhập cư thì hiện tại ở Việt Nam có rât nhiêu nghiên cứu, song hướng nghiên cứu về vai trò của vôn xã hội đối với quá trình sinh kế của họ thì hiện tại đang còn là một khoảng trống cần lấp day. Vốn xã hội có vai trò quan trọng đối với người nhập cư bên cạnh các loại vốn khác, song dé nghiên cứu rõ vai trò của nó không hề đơn giản.