Luận án tiến sĩ xã hội học: Sự tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động trong doanh nghiệp ngoài nhà nước tại Hà Nội - Lâm Văn Đoan

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- LÂM VĂN ĐOAN SỰ THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƯỚC Ở HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội, 2021 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- LÂM VĂN ĐOAN SỰ THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƯỚC Ở HÀ NỘI Ngành: Xã hội học Mã số: 9 31 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. TSKH Bùi Quang Dũng 2. TS Bùi Sỹ Lợi Hà Nội, 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu, điều tra nêu trong luận án là trung thực.

Kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong các công trình khác. Tác giả luận án Lâm Văn Đoan luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về lĩnh vực an sinh xã hội.

Nghiên cứu về lý thuyết an sinh xã hội. Nghiên cứu về các mô hình an sinh xã hội. Nghiên cứu các vấn đề thực tiễn an sinh xã hội. Nghiên cứu về Bảo hiểm xã hội.

Nghiên cứu về lý thuyết bảo hiểm xã hội. Nghiên cứu thực tiễn bảo hiểm xã hội. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia bảo hiểm xã hội. 25 Tiểu kết chƣơng 1.

39 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Một số khái niệm cơ bản. Khái niệm ASXH. Khái niệm BHXH, BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện.

Khái niệm doanh nghiệp, doanh nghiệp ngoài nhà nước. Khái niệm người lao động, người lao động tham gia BHXH bắt buộc. Các cách tiếp cận lý thuyết của đề tài. Lý thuyết vai trò.

Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý. Lý thuyết vòng đời. Hệ thống ASXH, BHXH trên thế giới và Việt Nam. Hệ thống ASXH, BHXH trên thế giới.

Hệ thống ASXH, BHXH của Việt Nam. Các quan điểm, chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc về ASXH, BHXH. Các quan điểm, chủ trương của Đảng về ASXH, BHXH. Chính sách BHXH ở Việt Nam qua các thời kỳ.

63 luan an Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƢỚC Ở HÀ NỘI. Điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội. Điều kiện địa lý – tự nhiên. Về điều kiện kinh tế - xã hội.

Sự phát triển của các doanh nghiệp và thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn thành phố Hà Nội. Sự phát triển của các doanh nghiệp. Tình hình thực hiện chính sách BHXH. Thực trạng sự tham gia bảo hiểm xã hội của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc.

Thực trạng các doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia BHXH. Số lượng người lao động trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia BHXH. Nhận diện đặc điểm người lao động ở doanh nghiệp ngoài nhà nước tham gia BHXH. Tỷ lệ nợ đọng bảo hiểm xã hội trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Những thuận lợi và khó khăn khi tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động trong doanh nghiệp ngoài nhà nước. 91 Tiểu kết chƣơng 3. 99 Chƣơng 4: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY SỰ THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA NGƢỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƢỚC Ở HÀ NỘI. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến sự tham gia bảo hiểm xã hội của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc.

Chủ trương, chính sách và pháp luật về bảo hiểm xã hội. Công tác triển khai thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội. Những yếu tố thuộc về người lao động trong doanh nghiệp ngoài nhà nước. Các yếu tố thuộc về doanh nghiệp.

Doanh nghiệp ngoài nhà nước đối xử không công bằng với người lao động. Tổ chức công đoàn. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với việc tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động. Giải pháp nâng cao hiệu quả sự tham gia bảo hiểm xã hội của ngƣời lao động trong các doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc.

Hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến BHXH. Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền về BHXH. Công tác mở rộng phát triển đối tượng tham gia BHXH tại các doanh nghiệp ngoài nhà nước. Các giải pháp quản lý thu BHXH.

Về cải cách thủ t c hành chính trong thực hiện BHXH. Sự phối hợp giữa các Sở, ngành với cơ quan BHXH. Giải pháp hoàn thiện công tác tổ chức và hành chính về quản lý thu đối với doanh nghiệp. Giải pháp h trợ doanh nghiệp và NLĐ phát triển.

Giải pháp thành lập các tổ chức cơ sở đảng, công đoàn trong DN. 137 Tiểu kết chƣơng 4. 137 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.

147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Cơ cấu các doanh nghiệp tham gia BHXH trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2018. Số lao động đang làm việc, lao động tham gia bảo hiểm xã hội trong các loại hình doanh nghiệp ở Hà Nội.

Số người lao động, doanh nghiệp tham gia BHXH bắt buộc chia theo loại hình doanh nghiệp trong cả nước năm 2017, 2018. Giới tính người tham gia BHXH trong doanh nghiệp ngoài nhà nước. Thời gian tham gia BHXH của người lao động trong doanh nghiệp ngoài nhà nước. Thời gian tham gia BHXH của người lao động trong doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Số lượng lao động tham gia BHXH bắt buộc trong doanh nghiệp ngoài nhà nước chia theo yếu tố nơi sinh, hộ khẩu thường trú và nơi cư trú ở Hà Nội. Thời gian tham gia BHXH của người lao động trong doanh nghiệp tại thành phố Hà Nội năm 2018. Thời gian tham gia BHXH của người lao động trong doanh nghiệp tại thành phố Hà Nội năm 2018. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố thuộc đặc điểm cá nhân người lao động ảnh hưởng tới sự tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động.

Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp ngoài nhà nước .3: Ý kiến của công nhân đánh giá hoạt động công đoàn phân theo độ tuổi. 130 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3. Vai trò của kinh tế Hà Nội. Tổng sản phẩm trên địa bàn Hà Nội .3: Thu nhập bình quân tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc chia theo khu vực năm 2017 .1: Các kênh tiếp cận thông tin về BHXH của DN (%).

Ý kiến công nhân đánh giá hoạt động của công đoàn cơ sở. 129 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách cơ bản, quan trọng nhất trong hệ thống An sinh xã hội (ASXH) của m i quốc gia. Chính sách BHXH với 2 loại hình cơ bản: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đã góp phần bảo đảm ASXH cho mọi người dân, quyền bình đẳng trong tham gia, th hưởng an sinh của người lao động mọi thành phần kinh tế, trong khu vực chính thức và phi chính thức.

Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm tới việc phát triển hệ thống an sinh xã hội của quốc gia, trong đó có hệ thống chính sách BHXH phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đất nước trong từng giai đoạn. Đại hội Đảng lần thứ IX (2001), lần đầu tiên, c m từ “an sinh xã hội đã được chính thức ghi vào trong các văn kiện Đại hội IX, xác định m c tiêu: “Tăng tỷ lệ người lao động tham gia các hình thức bảo hiểm. Các Đại hội X, XI, XII và nhiều văn bản quan trọng khác của Đảng đều nhấn mạnh việc khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và tham gia các loại hình bảo hiểm xã hội. Gần đây, Đại hội Đảng lần thứ XII nhấn mạnh: “Tiếp t c hoàn thiện chính sách an sinh xã hội phù hợp với quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Mở rộng đối tượng và nâng cao hiệu quả của hệ thống an sinh xã hội đến mọi người dân; tạo điều kiện để trợ giúp có hiệu quả cho tầng lớp yếu thế, dễ tổn thương hoặc những người gặp rủi ro trong cuộc sống. Phát triển và thực hiện tốt các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động. Đây là một bước tiến quan trọng về quyền con người, quyền công dân khi ghi nhận quyền của người dân được Nhà nước bảo đảm an sinh xã hội, trong đó chính sách bảo hiểm xã hội là một tr cột chính của hệ thống an sinh xã hội để bảo đảm thay thế, hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải những rủi ro trong cuộc sống. Nghị quyết số 28-NQ/TW (2018) về cải cách chính sách BHXH đã khẳng định m c tiêu lâu dài là “cải cách chính sách bảo hiểm xã hội để bảo hiểm xã hội thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, 1 luan an từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân và xác định lộ trình, các biện pháp phát triển đối tượng tham gia BHXH từ nay đến năm 2030.

Tuy nhiên, trên thực tế, tỷ lệ bao phủ BHXH ở mức thấp, tính đến cuối năm 2017, mới chỉ có 30,4% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH, vẫn còn khoảng 69,9% chưa tham gia (khoảng 34 triệu người trong độ tuổi lao động). Số người tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật ước khoảng 17 triệu người, nhưng đến nay mới chỉ có 13,59 triệu người tham gia (chiếm 29% lực lượng lao động trong độ tuổi). Sau 10 năm thực hiện chính sách BHXH tự nguyện, số người tham gia mới đạt khoảng 291 nghìn người, chiếm 0,7% tổng số lao động khu vực phi chính thức, không có quan hệ lao động. Hơn nữa, không ít doanh nghiệp còn hạn định số người tham gia đóng BHXH, hoặc đóng BHXH cho người lao động nhưng ở mức rất thấp.