Bình đẳng giới trong quyết định gia đình nhóm dân tộc thiểu số tại Việt Nam – Luận án TS Xã hội học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Trần Thị Thanh Loan BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CÁC QUYẾT ĐỊNH Ở GIA ĐÌNH NHÓM DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI VIỆT NAM (Nghiên cứu trường hợp dân tộc Dao tại Lạng Sơn và dân tộc Chăm tại Ninh Thuận) LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2023 MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC HÌNH. 5 DANH MỤC BIỂU. Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC BẢNG. 6 DANH MỤC HỘP. Lý do lựa chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi, địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu:. Phạm vi nghiên cứu. Vài nét về địa bàn nghiên cứu. Xã Công Sơn, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn.

Xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Hạn chế của luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng bình đẳng giới trong các quyết định ở gia đình. Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong các quyết định ở gia đình.

Những điểm mới của đề tài luận án. 50 1 Tiểu kết Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm nghiên cứu.

Bình đẳng giới. Ra các quyết định trong gia đình. Bình đẳng giới trong các quyết định ở gia đình. Gia đình nhóm dân tộc thiểu số.

Lý thuyết và cách tiếp cận vận dụng trong nghiên cứu. Lý thuyết hiện đại hóa. Cách tiếp cận giới. Cách tiếp cận văn hóa.

Khung phân tích. Hệ biến số. Phương pháp nghiên cứu. Phân tích tài liệu.

Phân tích số liệu thống kê có sẵn. Phương pháp phỏng vấn sâu. Phương pháp thảo luận nhóm. 77 Tiểu kết Chương 2.

THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CÁC QUYẾT ĐỊNH LIÊN QUAN TỚI LĨNH VỰC KINH TẾ CỦA GIA ĐÌNH. Quyết định trong làm ăn kinh tế nói chung. Khái quát chung về hoạt động làm ăn kinh tế ở gia đình dân tộc Dao và dân tộc Chăm. Người quyết định chính trong hoạt động làm ăn kinh tế nói chung của gia đình.

Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định làm ăn kinh tế nói chung của gia đình. Quyết định trong vay vốn/vay mượn. Người quyết định chính việc vay vốn/vay mượn. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định vay vốn/vay mượn.

Quyết định trong hoạt động chi tiêu. Quyết định trong chi tiêu hàng ngày. Quyết định trong chi tiêu lớn. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định chi tiêu lớn.

119 Tiểu kết Chương 3. THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG CÁC QUYẾT ĐỊNH LIÊN QUAN TỚI LĨNH VỰC ĐỜI SỐNG GIA ĐÌNH, QUAN HỆ HỌ HÀNG VÀ CỘNG ĐỒNG. Quyết định việc học của con cái trong gia đình .1 Người quyết định chính việc học của con cái. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định việc học của con cái.

Quyết định việc ma chay, cưới xin. Người quyết định chính việc ma chay/cưới xin. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định việc ma chay, cưới xin. Quyết định tổ chức giỗ, tết.

Người quyết định chính việc tổ chức giỗ, tết. Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định tổ chức giỗ, tết. Quyết định các quan hệ họ hàng và cộng đồng. Người quyết định chính các quan hệ họ hàng và cộng đồng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định các quan hệ họ hàng và quan hệ cộng đồng. 162 Tiểu kết Chương 4. 166 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 172 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

175 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 188 4 DANH MỤC HÌNH Hình 2. Khung phân tích về mối quan hệ của các biến số. 69 DANH MỤC BIỂU Biểu 3.

Tỉ lệ người ra quyết định chính trong hoạt động làm ăn kinh tế (%)…. Tỉ lệ người quyết định chính hoạt động làm ăn kinh tế của gia đình chia theo các yếu tố đặc trưng cá nhân của người trả lời (%). Tỉ lệ người đứng tên làm thủ tục vay vốn (%)………. Tỉ lệ người quyết định chính trong hoạt động vay vốn/vay mượn (%)…………………………………………………….

Tỉ lệ người quyết định chính hoạt động vay vốn/vay mượn chia theo các yếu tố đặc trưng xã hội của người trả lời (%). Tỉ lệ người quyết định chính trong hoạt động chi tiêu hàng ngày (%). Tỉ lệ người quyết định chính trong hoạt động mua sắm đồ dùng, trang thiết bị, tài sản đắt tiền (%). Tỉ lệ người quyết định chính trong mua sắm đồ dùng, trang thiết bị, tài sản đắt tiền chia theo các đặc trưng xã hội của người trả lời (%).

Tỉ lệ người quyết định chính trong hoạt động mua bán xây/sửa nhà, đất (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc mua bán/xây sửa nhà, đất chia theo các đặc trưng xã hội của người trả lời (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc học của con cái (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc học của con cái chia theo các yếu tố mang đặc trưng nhân khẩu xã hội của người trả lời (%).

Tỉ lệ người quyết định chính việc ma chay, cưới xin (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc ma chay/cưới xin theo các đặc trưng xã hội của người trả lời (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc tổ chức giỗ, tết (%). Tỉ lệ người quyết định chính việc giỗ, tết chia theo các đặc trưng xã hội của người trả lời (%).

Tỉ lệ người quyết định chính các quan hệ họ hàng và quan hệ cộng đồng (%). Tỉ lệ người quyết định chính các quan hệ họ hàng chia theo các đặc trưng xã hội của người trả lời (%). Tỉ lệ người quyết định chính các quan hệ cộng đồng chia theo các đặc 5 trưng xã hội của người trả lời (%). 161 DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tỉ lệ người trả lời ở nhóm dân tộc Dao và dân tộc Chăm chia theo các biến số đặc trưng xã hội (%)……………………………………….

Hoạt động kinh tế ở gia đình dân tộc Chăm và dân tộc Dao (%)…. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định làm ăn kinh tế của gia đình …………………………………. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định vay vốn/vay mượn (Tỷ số chênh)……………………………. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định chi tiêu lớn (Tỷ số chênh)…………………………………….

Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định việc học của con cái (Tỷ số chênh)…………………………. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định việc ma chay/cưới (Tỷ số chênh)……………………………. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định việc tổ chức giỗ, tết o (Tỷ số chênh)………………………. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định các quan hệ họ hàng (Tỷ số chênh)………………………….

Mô hình hồi quy logistic các yếu tố ảnh hưởng đến bình đẳng giới trong quyết định các quan hệ cộng đồng (Tỷ số chênh)………………………. 165 DANH MỤC HỘP Hộp 3. Người quyết định chính là người trụ cột trong gia đình. Sự tham gia của phụ nữ và nam giới trong quá trình quyết định hoạt động làm ăn kinh tế.

Phụ nữ biết chi tiêu, biết tiết kiệm cho gia đình (quan niệm của nam giới). Chi tiêu hàng ngày ở gia đình dân tộc Dao là các khoản “chi tiêu mua sắm lặt vặt”, ai quyết định cũng được. Cùng bàn bạc và quyết định. Khác biệt giới trong khả năng đưa ra quyết định cuối cùng trong mua sắm đồ dùng, trang thiết bị, tài sản đắt tiền.

Ai là trụ cột gia đình thì người ấy là người quyết định. Phân công quyền quyết định theo thế mạnh của nam và nữ. “Vì lợi ích của gia đình thì mình phải quyết” (quan điểm của nam giới dân tộc Chăm). Hai vợ chồng cần phải bàn bạc để lựa chọn phương án tốt nhất cho gia đình.

Cùng biết thì cùng quyết định. Con quyết định, bố mẹ là người định hướng. “Nhận thức của vợ về việc học hành hơi yếu” (quan niệm của nam giới). “Một người không quyết được”.

Việc cưới xin/ma chay do nam giới là người quyết định: “Đời nối đời”. Người quyết định chính được quy định trong tập tục của mỗi dân tộc. Công việc của họ hàng là trách nhiệm của cả hai vợ chồng nên cả hai cùng quyết định. Lý do lựa chọn đề tài Bình đẳng giới là yếu tố quan trọng để tạo nên một thế giới mà Tuyên bố Thiên niên kỷ muốn xây dựng: Một thế giới hòa bình, bình đẳng, khoan dung, an toàn, tự do với môi trường trong sạch và mọi cá nhân đều có trách nhiệm, nơi mà phụ nữ và trẻ em được sống cuộc sống tươi đẹp [Unicef, 2006].

Báo cáo hạnh phúc thế giới năm 2016 cũng khẳng định bình đẳng giới là một mục tiêu phát triển bền vững hướng đến hạnh phúc toàn diện. Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới 2011 – 2020 và Chiến lược quốc gia về Bình đẳng giới 2021 – 2030, nhấn mạnh bình đẳng giới trong đời sống gia đình là một trong những mục tiêu quan trọng góp phần đạt được các Mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030. Với tầm quan trọng như vậy, bình đẳng giới được coi là mục tiêu hướng tới của nhiều chính sách cải thiện các điều kiện phát triển cho nam giới và phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái. Và là một trong những yếu tố cơ bản để nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người, từng gia đình và toàn xã hội.

Bình đẳng giới trong gia đình là cơ sở để đạt được bình đẳng giới ngoài xã hội. Bình đẳng giới giữa nam và nữ ở gia đình không chỉ thể hiện trong việc thực hiện các vai trò mà còn biểu hiện ở quyền của nam và nữ trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của gia đình. Trong gia đình ai là người có quyền quyết định, nam giới hay nữ giới, là một chỉ báo quan trọng của bình đẳng giới trong gia đình và bình đẳng giới trong xã hội nói chung.