Luận án: Những biến đổi của đội ngũ công nhân công nghiệp tại TP.HCM (2000-2015) - Đỗ Cao Phúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -------------------------- ĐỖ CAO PHÚC NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (2000-2015) LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -------------------------- ĐỖ CAO PHÚC NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (2000-2015) CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ VIỆT NAM MÃ SỐ: 62.13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.Lê Văn Đạt Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Những kết quả và nội dung của luận án là trung thực, chưa được công bố ở những công trình nghiên cứu khác. Tác giả Đỗ Cao Phúc ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ. viii MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Bố cục của luận án. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Nhóm các công trình nghiên cứu lí luận giai cấp công nhân trong và ngoài nước.

Nhóm các công trình nghiên cứu giai cấp công nhân Việt Nam. Nhóm các công trình nghiên cứu về sự biến đổi của công nhân công nghiệp Việt Nam và công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Những vấn đề luận án kế thừa từ các công trình nghiên cứu trên. Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục nghiên cứu.

NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 2000 ĐẾN 2015. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên. Bối cảnh quốc tế và trong nước. Thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế khu vực phía Nam. Sự phát triển mang tính chất đột phá của ngành công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Chủ trương Đảng và của Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh về việc xây dựng và phát triển đội ngũ công nhân. QUÁ TRÌNH BIẾN ĐỔI VỀ CƠ CẤU VÀ ĐỜI SỐNG CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2015.

Biến đổi cơ cấu đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Biến đổi cơ cấu lực lượng. Biến đổi cơ cấu ngành nghề. Biến đổi cơ cấu về nguồn gốc.

Biến đổi cơ cấu tuổi và giới tính. Biến đổi cơ cấu trình độ lao động. Biến đổi về đời sống của đội ngũ công nhân công nghiệp. Biến đổi đời sống lao động.

Biến đổi đời sống xã hội. Biến đổi đời sống vật chất. Biến đổi đời sống tinh thần. Biến đổi nhận thức chính trị và hoạt động đoàn thể.

MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ SỰ BIẾN ĐỔI CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Đặc điểm của những biến đổi đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Vai trò của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Trong lĩnh vực kinh tế.

Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội. Trong lĩnh vực chính trị, quốc phòng và an ninh. Giải pháp phát huy vai trò của đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Đổi mới và nâng cao công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, chủ nghĩa yêu nước, ý thức pháp luật đối với đội ngũ công nhân.

Nâng cao chất lượng phương thức đào tạo nghề. Đẩy mạnh về khoa học công nghệ để phát triển đội ngũ công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Phát huy vai trò các tổ chức chính trị – xã hội. 224 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

229 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 249 v DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH-HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh BHXH Bảo hiểm xã hội DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNTN Doanh nghiệp tư nhân DNFDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài KCX, KCN Khu chế xuất, khu công nghiệp ĐTH Đô thị hóa CMKT Chuyên môn kĩ thuật QHLĐ Quan hệ lao động NSLĐ Năng suất lao động NLĐ Người lao động TTLĐ Thị trường lao động CDCCKT Chuyển dịch cơ cấu kinh tế GCCN Giai cấp công nhân vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Lực lượng công nhân trong tổng dân số ở Thành phố Hồ Chí Minh. Số doanh nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh phân theo khu vực kinh tế.

Lực lượng công nhân đang làm việc trong các doanh nghiệp phân theo khu vực kinh tế. Năng suất lao động xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh so với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cả nước. Biến đổi cơ cấu công nhân một số ngành (đơn vị tính: %). Biến đổi cơ cấu đội ngũ công nhân ở Thành phố Hồ Chí Minh phân theo ngành công nghiệp (1999 – 2013).

Biến đổi lưc lượng lao động từ 15 tuổi phân theo thành thị, nông thôn. Trình độ học vấn của đội ngũ công nhân công nghiệp TP. Trình độ chuyên môn kĩ thuật của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh so với Hà Nội. Trình độ chuyên môn kĩ thuật của công nhân thành phố Hồ Chí Minh từ 2011 đến 2015 (%).

Cơ cấu cung lao động theo trình độ CMKT của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2010-2015). Cơ cấu cầu lao động theo trình độ CMKT của công nhân công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (2010-2015). Trình độ CMKT theo nhóm ngành kinh tế năm 2009 (%). Cơ sở vật chất giáo dục Đại học và Cao đẳng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2005 đến 2012.

Cơ cấu công nhân lao động có việc làm từ 15 tuổi trở lên theo nghề nghiệp ở TP.HCM và so sánh với cả nước vào năm 2015. Tiền lương của công nhân theo nghề nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh. Thu nhập bình quân theo tháng của công nhân (2002 – 2015).

Thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành (2014-2018) (nghìn đồng/người/tháng). Tình hình xây dựng nhà lưu trú công nhân tại các KCN. Tình hình xây dựng siêu thị phục vụ công nhân tại các KCN. 155 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.

So sánh tốc độ phát triển các ngành công nghiệp (%). Cơ cấu công nhân theo thành phần kinh tế (%). Cơ cấu kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh theo ngành nghề (1996-2015). Số lượng công nhân Thành phố Hồ Chí Minh phân theo khu vực kinh tế (1995-2015).

Năng suất lao động của công nhân Thành phố Hồ Chí Minh theo ngành kinh tế (1995-2015). Biến đổi cơ cấu độ tuổi công nhân Thành phố Hồ Chí Minh chia theo giới tính (1999 và 2013). Số lượng nữ công nhân phân theo thành phần kinh tế. Số lượng nữ công nhân đang làm việc tại các KCX, KCN ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Trình độ chuyên môn kĩ thuật của đội ngũ công nhân Thành phố Hồ Chí Minh. Tỷ lệ lực lượng lao động đã qua đào tạo từ sơ cấp trở lên chia theo giới tính và khu vực, 2009-2019. Cơ cấu trình độ của công nhân công nghiệp TP. Tỉ lệ lao động qua đào tạo giữa TP.Hồ Chí Minh với TP.

Tai nạn lao động ở Thành phố Hồ Chí Minh (từ 2003 đến 2018). Biến đổi cơ cấu lao động 15 tuổi trở lên theo vị thế việc làm năm 2015 (%). Tình hình công đoàn viên được kết nạp mới. Số lượng đoàn viên năm 2009.

Số lượng tổ chức Đảng, đảng viên năm 2013. Lí do chọn đề tài Trong tiến trình lịch sử dân tộc, giai cấp công nhân Việt Nam luôn là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng. Do những đặc điểm và hoàn cảnh lịch sử, giai cấp công nhân Việt Nam ra đời trong một xã hội thuộc địa, thực dân và nửa phong kiến với sự du nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Lịch sử đã chứng minh giai cấp công nhân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã cùng với dân tộc giành được những thắng lợi vĩ đại: đánh đổ chế độ phong kiến (1945), đánh bại thực dân Pháp, đế quốc Mỹ giành lại độc lập dân tộc và thống nhất đất nước (1945 - 1975).

Năm 1975, đất nước được thống nhất, giai cấp công nhân Việt Nam tiếp tục là giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, đi đầu trong sự nghiệp xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tháng 12/1986, Việt Nam tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện: kinh tế, văn hóa, xã hội… đã tạo nên quá trình biến đổi của các giai cấp, tầng lớp xã hội, trong đó có công nhân Việt Nam. Vùng đất Sài Gòn - Gia Định - Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế và công nghiệp. Thời kì hiện đại, nơi tập trung các hệ thống cơ sở vật chất, dây chuyền sản xuất tối tân, với đội ngũ công nhân công nghiệp đông đảo, giàu lòng nhiệt huyết.

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, một trung tâm quan trọng về kinh tế, văn hóa, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ… Thành phố Hồ Chí Minh là đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế nên đóng vai trò là đầu tàu, là động lực nên có sức hút, sức lan tỏa lớn trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Do đó, Thành phố luôn giữ vị trí năng động trong quá trình phát triển kinh tế của khu vực Nam Bộ và đất nước. Để phục vụ cho nhu cầu sản xuất công nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng được 20 khu công nghiệp và các khu chế xuất phân bố khắp các vùng: Bình Chánh, Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè, Quận 2, Quận 7, Quận 12, Quận Thủ Đức. Trải qua 15 năm (2000 - 2015), đội ngũ công nhân công nghiệp ở Thành phố 2 Hồ Chí Minh có biến đổi sâu sắc, phát triển nhanh về số lượng và nâng cao chất lượng, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của thành phố.