Luận án Tiến sĩ: Tiểu thuyết lãng mạn trong VHVN 1930-1945 dưới góc nhìn thể loại

B÷ GI䄃ĀO DwC VC ĐCO TcO TR¯âNG Đ¾I HâC S¯ PH¾M HÀ NÞI *** PH¾M THà THIÂM TIÂU THUY¾T LÃNG M¾N TRONG VN HâC VIÞT NAM 1930 -1945 D¯àI GÓC NHÌN TH LO¾I LUãN 䄃ĀN TI¾N SK NGĀ VN Hà Nßi, 2024 B÷ GI䄃ĀO DwC VC ĐCO TcO TR¯âNG Đ¾I HâC S¯ PH¾M HÀ NÞI *** PH¾M THà THIÂM TIÂU THUY¾T LÃNG M¾N TRONG VN HâC VIÞT NAM 1930 -1945 D¯àI GÓC NHÌN TH LO¾I Chuyên ngành: Vn h漃⌀c Viët Nam M愃̀ s÷: 9.21 LUãN 䄃ĀN TI¾N SK NGĀ VN Ng°ßi h°ớng dẫn khoa học: GS.TS TrÅn Đng XuyÁn Hà Nßi, 2024 LâI CAM ĐOAN Tôi xác nhận rằng đây là kết qu¿ của công trình nghiên cứu mà chính tôi đã thực hiện. Trong luận án này, tôi trình bày những kết qu¿ nghiên cứu trung thực và khách quan, ch°a đ°ÿc công bố bái bÁt kỳ tác gi¿ nào hay á bÁt cứ công trình nào khác. TÁt c¿ các thông tin đ°ÿc trích dẫn trong luận án đều đ°ÿc định rõ nguồn gốc. Tác gi¿ Ph¿m Thị Thiểm DANH MĀC CHĀ VI¾T TÀT 1 CNLM Chủ nghĩa lãng m¿n 2 TLVĐ Tự lực văn đoàn 3 TTLM Tiểu thuyết lãng m¿n 4 VHLM Văn học lãng m¿n 5 VHVN Văn học Việt Nam 6 HĐH Hiện đ¿i hóa MĀC LĀC Mä ĐÄU.

Lí do chọn đề tài. Đối t°ÿng và ph¿m vi nghiên cứu. Mÿc đích và nhiệm vÿ nghiên cứu. Ph°¡ng pháp nghiên cứu.

Đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN VÀ VÂN ĐÀ NGHIÊN CĄU. Chủ nghĩa lãng m¿n và sự xuÁt hiện của chủ nghĩa lãng m¿n trong văn học Việt Nam. Chủ nghĩa lãng mạn.

Sự xuÁt hiện của chủ nghĩa lãng mạn trong văn học Việt Nam. Tiểu thuyết và tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Tiểu thuyết và những đặc điểm cơ b¿n của thể loại. Khái quát về tiểu thuyết lãng mạn Việt Nam 1930 3 1945.

Tình hình nghiên cứu về tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 - 1945. Đôi nét về tình hình nghiên cứu văn học lãng mạn trên thế giới. Lịch sử nghiên cứu về tiểu thuyết lãng mạn 1930 3 1945 ở Việt Nam. SĂ XUÂT HIÞN VÀ CÁC CH¾NG Đ¯âNG PHÁT TRIÂN CĂA TIÂU THUY¾T LÃNG M¾N VIÞT NAM 1930 -1945.

Hoàn c¿nh lịch sử xã hßi Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX và những ¿nh h°áng đến đßi sống văn học. Hoàn c¿nh lịch sử xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Những ¿nh hưởng của hoàn c¿nh lịch sử xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX đến đời sống văn học. Knh h°áng mßt số nền văn học- văn hóa.

Văn học - văn hoá Trung Quốc. Văn học - văn hoá phương Tây. Sự xuÁt hiện tiểu thuyết lãng m¿n và các chặng đ°ßng phát triển của tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam. Sự xuÁt hiện của tiểu thuyết lãng mạn ở Việt Nam.

Các chặng đường phát triển của tiểu thuyết lãng mạn Việt Nam. ĐÀ TÀI, CÞT TRUYÞN, K¾T CÂU VÀ CÁC KIÂU XUNG ĐÞT NGHÞ THUãT TRONG TIÂU THUY¾T LÃNG M¾N VIÞT NAM 1930 - 1945. Đề tài của tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Đề tài tình yêu.

Đề tài lịch sử. Đề tài xê dịch. Cốt truyện của tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Cốt truyện sự kiện.

Cốt truyện tâm lý. Kết cÁu của tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Kết cÁu lồng ghép. Kết cÁu đa tầng bậc.

Xung đßt nghệ thuật trong tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Xung đột giữa con người cá nhân với hoàn c¿nh. Xung đột nội tâm. TH¾ GIàI NHÂN VãT VÀ NGHÞ THUãT XÂY DĂNG NHÂN V¾T CỦA TIÞU THUY¾T LÃNG M¾N VIÞT NAM 1930 – 1945.

Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Hình tượng nhân vật đại diện cho luân lý đạo đức phong kiến. Hình tượng người phụ nữ mới. Hình tượng người khách chinh phu.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930 3 1945. Miêu t¿ trực tiếp vẻ đẹp hình thể nhân vật bằng bút pháp tạo hình. Miêu t¿ tâm lý nhân vật qua hình thức lồng ghép thư tín, nhật ký. Miêu t¿ tâm lý nhân vật qua đối thoại, độc thoại nội tâm.

NGHÞ THUãT TRÄN THUãT VÀ NGÔN NGĀ NGHÞ THUãT TRONG TIÂU THUY¾T LÃNG M¾N 1930 – 1945. Ng°ßi kể chuyện và điểm nhìn trần thuật. Người kể chuyện ngôi thứ ba với điểm nhìn tác gi¿. Người kể chuyện ngôi thứ nhÁt với điểm nhìn bên trong.

Di chuyển ngôi kể và điểm nhìn trần thuật linh hoạt. Giọng điệu trần thuật. Giọng điệu mang đậm sắc thái trữ tình và suy tư. Giọng điệu giễu nhại, châm biếm, mỉa mai.

Ngôn ngữ nghệ thuật trong tiểu thuyết lãng m¿n Việt Nam 1930-1945. Tính đối thoại trong ngôn ngữ tiểu thuyết. Ngôn ngữ gi¿n dị, tinh tế, giàu sức biểu c¿m .202 TÀI LIÞU THAM KHÀO. Lí do ch漃⌀n đÁ tài 1.

Trong tiến trình văn học Việt Nam (VHVN), giai đo¿n từ 1900 3 1945 đ°ÿc coi là thßi kỳ vàng đánh dÁu b°ớc chuyển mình m¿nh mẽ từ hệ hình văn học truyền thống sang quỹ đ¿o văn học hiện đ¿i. Trong đó, nếu ba m°¡i năm đầu đ°ÿc coi là giai đo¿n giao thßi, đặt b¿n lề cho sự hiện đ¿i hóa (HĐH) thì m°ßi lăm năm sau đó (1930 3 1945) là giai đo¿n diễn ra vô cùng quyết liệt quá trình HĐH với sự ná rß của nhiều khuynh h°ớng, trào l°u văn học, sự xuÁt hiện của những thể lo¿i văn học mới gắn liền với những tác gia, tác phẩm để l¿i dÁu Án quan trọng trong lịch sử văn học. Góp phần t¿o ra những b°ớc chuyển quyết liệt đó, chúng ta không thể không nhắc đến tên tuổi của các nhà văn nh° Thế Lữ, Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Công Hoan, NhÁt Linh, Khái H°ng, Vũ Trọng Phÿng, Nguyễn Tuân, Nam Cao, Nguyễn Huy T°áng. Bakhtin, <Mßi mßt thể lo¿i, nhÁt là thể lo¿i lớn, thể hiện mßt thái đß thẩm mỹ đối với hiện thực, mßt cách c¿m thÿ, nhìn nhận, gi¿i minh thế giới và con ng°ßi&= [14, tr.

Cùng với việc đề cao vai trò của thể lo¿i, M. Bakhtin đặc biệt coi trọng vai trò của tiểu thuyết vì nó là <thể lo¿i chính=, <là s¿n phẩm tinh thần tiêu biểu nhÁt cho thßi đ¿i mới&mßt thể lo¿i chúa tể= [14, tr 8]. Bái vậy, nghiên cứu tiểu thuyết là nghiên cứu mßt thể lo¿i quan trọng, giữ vị trí trung tâm, kết tinh giá trị của t° duy văn học nhân lo¿i nói chung và văn học dân tßc nói riêng. Sự phát triển của tiểu thuyết không chỉ ph¿n ánh b°ớc đi, sự dịch chuyển của đßi sống văn ch°¡ng mà còn ghi nhận những đổi mới trong t° duy nghệ thuật.

Gắn với đßi sống VHVN 1930 3 1945, đề cập đến tiểu thuyết, ta không thể không nhắc đến tiểu thuyết lãng m¿n (TTLM) với những sáng tác kết tinh t° t°áng và tài năng nghệ thuật của các nhà văn lớn nh° NhÁt Linh, Khái H°ng, Nguyễn Huy T°áng, Nguyễn Tuân. Sáng tác của họ có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc t¿o nên sự phát triển m¿nh mẽ của văn học giai đo¿n này 3 mßt giai đo¿n <văn học phát triển rÁt m¿nh mẽ, có thể nói là bùng nổ, đ¿t đ°ÿc nhiều thành tựu phong phú, rực 2 rỡ, đặc sắc. vừa mới mẻ về nßi dung, vừa già dặn, điêu luyện về nghệ thuật= [167, tr. Mặc dù vậy, cho đến thßi điểm này, dẫu gần mßt thế kỷ đã đi qua nh°ng ch°a có mßt công trình nào nghiên cứu tập trung, chuyên biệt về TTLM Việt Nam 1930 3 1945 từ góc nhìn thể lo¿i.

<Có mßt thực tế là văn học lãng m¿n (VHLM) á ta d°ßng nh° bị lãng quên trong khi trên thế giới nó vẫn đ°ÿc nghiên cứu rÁt nghiêm túc, toàn diện. Thậm chí có nhiều tác phẩm lãng m¿n đ°ÿc khám phá l¿i trong tr°ßng ¿nh h°áng của lý thuyết mới= [124, tr. Thực tế đó cho thÁy, trong khi tiểu thuyết - mßt thể lo¿i trung tâm 3 nhân vật chính trên sân khÁu văn học, đã t¿o ra b°ớc chuyển m¿nh mẽ, phong phú ch°a từng có trong lịch sử VHVN nh°ng d°ßng nh° l¿i ch°a đ°ÿc quan tâm nghiên cứu mßt cách thỏa đáng. Bái vậy, việc nghiên cứu về TTLM Việt Nam 1930 3 1945 từ góc nhìn thể lo¿i là h°ớng nghiên cứu có ý nghĩa nhằm đánh giá đúng mức giá trị của TTLM giai đo¿n này.

Sau gần mßt thế kỷ, vÁn đề nhận thức l¿i để tìm <những cách đọc khác= đã và đang trá thành mßt h°ớng đi mới trong nghiên cứu văn học lãng m¿n (VHLM) á Việt Nam. Gần mßt thế kỷ đã đi qua nh°ng những ngổng ngang, dang dá trong định giá về bß phận văn học này càng khiến cho vÁn đề <nhận thức l¿i= trá nên cÁp thiết h¡n. Trong tình hình Áy, việc chọn góc nhìn mới- góc nhìn thể lo¿i để nghiên cứu TTLM sẽ giúp cho việc nghiên cứu về bß phận văn học này trá nên toàn diện, công tâm h¡n. XuÁt phát từ những lý do khách quan và chủ quan nêu trên, chúng tôi quyết định lựa chọn Tiऀu thuyĀt l愃̀ng m愃⌀n trong văn học Việt Nam 1930 - 1945 dưới góc nhìn thऀ lo愃⌀i làm đề tài luận án của mình.

Khái niệm Tiểu thuyết lãng mạn á đây đ°ÿc quan niệm tiểu thuyết thußc khuynh h°ớng trào l°u lãng m¿n Việt Nam 1930-1945. Nó không thuần túy là lãng m¿n chủ nghĩa mà còn bao gồm c¿ những tác phẩm có yếu tố hiện đ¿i chủ nghĩa, thußc chủ nghĩa hiện đ¿i, mà c¡ sá của nó là lãng m¿n. Những 3 cuốn tiểu thuyết mà luận án kh¿o sát có tính chÁt, đặc tr°ng khác với tiểu thuyết thußc khuynh h°ớng, trào l°u hiện thực chủ nghĩa. Đ÷i t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu 2.

Đối tượng nghiên cứu Đối t°ÿng nghiên cứu của luận án là TTLM Việt Nam d°ới góc nhìn thể lo¿i. Thực chÁt, TTLM bao chứa trong nó hai vÁn đề: thể lo¿i và trào l°u, khuynh h°ớng nghệ thuật. Cÿ thể h¡n, trong luận án này, vÁn đề thể lo¿i (tiểu thuyết) luôn đ°ÿc xem xét trong mối quan hệ với trào l°u lãng m¿n. Ph愃⌀m vi nghiên cứu Ph¿m vi nghiên cứu của luận án là tiểu thuyết Việt Nam sáng tác theo khuynh h°ớng lãng m¿n ra đßi trong kho¿ng thßi gian 1930 - 1945.

Để khoanh vùng TTLM thußc ph¿m vi nghiên cứu của luận án, tác gi¿ luận án dựa vào các tiêu chí sau: Thứ nhÁt: chỉ đ°a vào ph¿m vi nghiên cứu của luận án những tiểu thuyết đ°ÿc sáng tác dựa trên nguyên tắc sáng t¿o của chủ nghĩa lãng m¿n (CNLM).