Luận án tiến sĩ tư tưởng thị tài trong thơ trung đại việt nam

Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HàC S¯ PH¾M HÀ NàI ================ T¾ THU THĂY T¯ T¯æNG THÞ TÀI TRONG TH¡ TRUNG Đ¾I VIÈT NAM LUÊN ÁN TIÀN S) NGĊ VN HÀ NàI – 2024 Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O TR¯äNG Đ¾I HàC S¯ PH¾M HÀ NàI ================ T¾ THU THĂY T¯ T¯æNG THÞ TÀI TRONG TH¡ TRUNG Đ¾I VIÈT NAM Chuyên ngành: Vn hác ViÉt Nam (Trung đ¿i) Mã sß: 9.21 LUÊN ÁN TIÀN S) NGĊ VN NG¯äI H¯âNG DÈN KHOA HàC GS. Là NHÂM THÌN HÀ NàI – 2024 LäI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cāu cÿa riêng mình d°ới sự h°ớng dẫn khoa học cÿa GS.TS Lã Nhâm Thìn. Những kÁt quÁ, sá liệu trong lu¿n án là trung thực và ch°a tÿng đ°ợc công bá trên bÃt cā tài liệu nào. Các trích dẫn ý kiÁn cÿa các nhà khoa học và nguãn tài liệu tham khÁo đã đ°ợc trình bày theo đúng quy định.

Tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về công trình nghiên cāu cÿa mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2024 Tác giÁ luËn án T¿ Thu Thăy LäI CÀM ¡N Tr°ớc hÁt, tôi xin gāi lßi cÁm ¢n chân thành và sâu sÁc nhÃt đÁn ng°ßi th¿y đáng kính cÿa tôi là GS. NGND Lã Nhâm Thìn. Th¿y đã rÃt t¿n tình và trách nhiệm dẫn dÁt tôi trong suát quá trình làm lu¿n án.

Việc th¿y luôn yêu c¿u cao về tính khoa học, sự chỉn chu, chm chỉ trong quá trình nghiên cāu bÁt buộc tôi phÁi có thái độ nghiên cāu nghiêm cÁn để hoàn thành lu¿n án cÿa mình. Trong những lúc khó khn nhÃt, sự động viên và khích lệ kịp thßi cÿa th¿y đã giúp tôi có đÿ sự tự tin để hoàn thành công trình nghiên cāu cÿa mình. Tôi xin trân trọng cÁm ¢n các th¿y cô trong tå bộ môn Vn học Việt Nam, các th¿y cô giáo trong khoa Ngữ vn và Phòng Sau đ¿i học, Tr°ßng Đ¿i học S° ph¿m Hà Nội đã giúp đã, động viên, khích lệ, t¿o điều kiện cho tôi có điều kiện học t¿p và nghiên cāu tát nhÃt. Các th¿y cô cũng có những nh¿n xét, phÁn hãi và h°ớng dẫn quan trọng giúp cho những ý kiÁn triển khai trong lu¿n án cÿa tôi trá nên m¿ch l¿c và sáng rõ.

Tôi xin chân thành cÁm ¢n sự quan tâm, ÿng hộ, chia sẻ cÿa các th¿y cô giáo tå Vn – Thể dục, tr°ßng THPT Long Châu Sa, Ban giám hiệu tr°ßng THPT Long Châu Sa, Sá Giáo dục và Đào t¿o tỉnh Phú Thọ n¢i công tác đã giúp tôi có điều kiện tát nhÃt để hoàn thành lu¿n án cÿa mình. Xin cÁm ¢n b¿n bè, gia đình đã luôn bên c¿nh khích lệ, động viên và giúp đã tôi suát thßi gian qua. Bằng tÃt cÁ sự trân trọng, tôi luôn khÁc ghi những tình cÁm vô giá mà th¿y cô, bè b¿n và gia đình đã dành cho tôi. Xin trân trọng cÁm ¢n.

Hà Nội ngày tháng nm 2024 Tác giÁ luËn án T¿ Thu Thăy MĀC LĀC Mæ ĐÄU. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cāu. Đái t°ợng và ph¿m vi nghiên cāu.

Ph°¢ng pháp nghiên cāu. Đóng góp mới và ý nghĩa cÿa lu¿n án .4 CH¯¡NG I: TàNG QUAN VÂN Đ NGHIÊN CĄU. Giới thuyÁt khái niệm. Lược sử về tư tưởng thị tài.

Những h°ớng nghiên cāu liên quan đÁn đề tài. Nghiên cāu tư tưởng thị tài ở nước ngoài. Nghiên cāu tư tưởng thị tài ở Việt Nam. Tiêu chí khÁo sát t° t°áng thị tài trong th¢ trung đ¿i Việt Nam.23 Tiểu kÁt ch°¢ng 1:.

C¡ Sæ HÌNH THÀNH VÀ DIÆN TIÀN CĂA T¯ T¯æNG THÞ TÀI 25 2. C¢ sá hình thành t° t°áng thị tài trong th¢ trung đ¿i Việt Nam. Cơ sở lịch sử - xã hội. Diễn tiÁn cÿa t° t°áng thị tài trong th¢ trung đ¿i Việt Nam.

Giai đoạn từ thế kỷ X đến nửa đ¿u thế kỷ XVIII. Giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến hết thế kỷ XIX. 57 Tiểu kÁt ch°¢ng 2. 76 CH¯¡NG 3: T¯ T¯æNG THÞ TÀI NHÌN TĆ PH¯¡NG DIÈN NàI DUNG 78 3.

Biểu hiện cÿa t° t°áng thị tài theo lo¿i hình tác giÁ. Loại hình tác giả là nhà thơ thiền. Loại hình tác giả vua, chúa. Loại hình tác giả nhà nho.

Biểu hiện thị tài qua cách khoe tài. Tài văn chương. Cách khoe tài kinh bang tế thế. <Tài= hành lạc.

Biểu hiện cÿa t° t°áng thị tài qua tâm thÁ thị tài. T° t°áng thị tài trong mái quan hệ với các yÁu tá khác. 147 Tiểu kÁt ch°¢ng 3:. T¯ T¯æNG THÞ TÀI NHÌN TĆ PH¯¡NG THĄC THÄ HIÈN.

T° t°áng thị tài thể hiện qua hình t°ợng nghệ thu¿t. Hình tượng cây, hoa. Hình tượng muông thú. Hình tượng đồ vật, sự vật.

T° t°áng thị tài thể hiện qua không gian và thßi gian nghệ thu¿t. Không gian nghệ thuật. Thời gian nghệ thuật. Giọng điệu thị tài.

Giọng điệu cao ngạo. Giọng điệu khẳng định. Giọng điệu lạc quan, tin tưởng. 189 Tiểu kÁt ch°¢ng 4.

192 PHÄN KÀT LUÊN. 193 DANH MĀC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CĄU CĂA TÁC GIÀ. 197 LIÊN QUAN ĐÀN ĐÂ TÀI LUÊN ÁN. 197 TÀI LIÈU THAM KHÀO.

Lí do chán đà tài 1. T° t°áng thị tài có nguãn gác tÿ triÁt học đi vào vn học. Nó cho thÃy một triÁt lý sáng, một nhân sinh quan, một phong cách, một quan điểm cÿa ng°ßi viÁt. Trong vn học, t° t°áng thị tài thể hiện á ý thāc về tài nng cùng khát vọng đ°ợc cáng hiÁn tài nng Ãy cho cộng đãng cÿa mỗi cá nhân.

Qua những b°ớc thng tr¿m cÿa lịch sā dân tộc, d°ới tác động cÿa các yÁu tá vn hóa, xã hội và các luãng t° t°áng khác, t° t°áng thị tài có một quá trình diễn tiÁn khá phāc t¿p và phong phú. Nghiên cāu Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam là một cách để hiểu rõ h¢n về tâm hãn, ý chí, nghị lực, lòng tự tôn, khát vọng sinh tãn, phát triển cÿa ng°ßi Việt. Đã tÿng có những nghiên cāu về t° t°áng thị tài trong vn học trung đ¿i nh°ng ch°a có các nghiên cāu chuyên sâu, chuyên biệt. Về c¢ bÁn, các nhà nghiên cāu đều xem thị tài nh° một nét tính cách riêng biệt cÿa nhà nho tài tā và chỉ đ°ợc thể hiện trong sáng tác cÿa lo¿i hình tác giÁ này vào cuái thÁ kā XVIII.

Nh°ng khÁo sát cho thÃy thị tài là một nét tâm lí mang tính phå biÁn trong ý thāc cÿa con ng°ßi. Trong vn học trung đ¿i, t° t°áng thị tài đã đ°ợc thể hiện rÃt sớm, có sự biÁn thiên theo những b°ớc phát triển thng tr¿m cÿa lịch sā. Nghiên cāu Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam, lu¿n án muán đ°a ra một góc nhìn mới mẻ, toàn diện, sâu sÁc h¢n về quá trình hình thành, phát triển cÿa t° t°áng thị tài trong vn học Việt Nam thßi trung đ¿i. Lịch sā các triều đ¿i phong kiÁn đã ghi nh¿n: thßi nào có nhiều nhân tài xuÃt hiện, đ°ợc trọng dụng thì đÃt n°ớc phãn vinh.

Ng°ợc l¿i, khi nhân tài xa lánh chán quan tr°ßng, quay l°ng với thßi cuộc và những kẻ bÃt tài lộng hành thì v°¢ng triều Ãy s¿ suy vong. Vn bia dựng nm 1448 t¿i Vn miÁu Quác Tā Giám cũng ghi: <Nhân tài đái với quác gia có mái quan hệ rÃt lớn=. Nh°ng lịch sā xã hội phong kiÁn Việt Nam l¿i trÁi qua rÃt nhiều biÁn động thng tr¿m khiÁn vai trò, vị trí, sá ph¿n cÿa những ng°ßi tài trong xã hội, á những giai đo¿n lịch sā khác nhau, có nhiều thay đåi. Kéo theo đó là bao cung b¿c cÁm xúc cÿa thi nhân: hoặc tin t°áng, kiêu hãnh vì tài nng đÁc dụng, hoặc phẫn uÃt, đau buãn, tÿi thẹn vì tài nng bị vùi d¿p, lãng quên… Nghiên cāu Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam, lu¿n án muán đ°a đÁn một cách lí giÁi về thái độ, quan niệm, cách sā dụng tài nng cÿa ng°ßi tài trong mỗi giai đo¿n lịch sā dân tộc.

Nhiều tác phÁm vn học thể hiện t° t°áng thị tài đ°ợc đ°a vào giÁng d¿y á nhà tr°ßng. Vì v¿y, việc nghiên cāu Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam có ý nghĩa thực tiễn rÃt lớn đái với việc giÁng d¿y, nghiên cāu vn học trong nhà tr°ßng các cÃp. Qua lu¿n án, chúng tôi cũng hi vọng ph¿n nào cung cÃp cho ng°ßi giáo viên những bài học kinh nghiệm về cách sā dụng nhân tài cÿa cha ông để họ āng dụng trong thực tiễn <đào t¿o nhân lực, bãi d°ãng nhân tài= thêm hiệu quÁ. Lu¿n án cũng là tài liệu tham khÁo cho giáo viên và học sinh.

Māc đích và nhiÉm vā nghiên cąu - Nghiên cāu một cách có hệ tháng những biểu hiện cÿa Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam trên hai bình diện nội dung và hình thāc qua tÿng lo¿i đái t°ợng, tÿng thßi kì lịch sā nhằm làm rõ sự hình thành, v¿n động, phát triển cÿa t° t°áng thị tài trong th¢ trung đ¿i Việt Nam. - Xem xét những yÁu tá cÃu thành, chi phái sự thể hiện t° t°áng thị tài cÿa các tác giÁ trong tác phÁm cÿa họ; lí giÁi vì sao ng°ßi tài trong mỗi giai đo¿n lịch sā khác nhau l¿i có cách āng xā với tài nng khác nhau. - Đánh giá vai trò, đóng góp cÿa t° t°áng thị tài với sự phát triển cÿa th¢ trung đ¿i Việt Nam. Đßi t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu 3.

Đối t°ợng nghiên cāu: Lu¿n án t¿p trung nghiên cāu t° t°áng thị tài trong th¢ trung đ¿i Việt Nam tÿ thÁ kỉ X đÁn hÁt thÁ kỉ XIX. Nghiên cāu sự biểu hiện vÿa trực tiÁp vÿa gián tiÁp, vÿa á nội dung, vÿa á hình thāc thể hiện cÿa t° t°áng thị tài. Ph¿m vi nghiên cāu: 3. Phạm vi nội dung: Lu¿n án h°ớng đÁn nh¿n diện, phân lo¿i t° t°áng thị tài qua lo¿i hình tác giÁ; qua cách khoe tài (tài vn ch°¢ng, tài kinh bang tÁ thÁ, <tài= hành l¿c); qua tâm thÁ (ng¿o tài, thẹn tài).

Lu¿n án xem xét t° t°áng thị tài trong mái quan hệ với các yÁu tá khác (Tài - Đāc, Tài - Danh, Tài - Mệnh, Tài -Tình). Lu¿n án tìm hiểu diễn tiÁn cÿa t° t°áng thị tài tÿ thÁ kā X đÁn hÁt thÁ kā XIX để có cái nhìn toàn diện h¢n về vÃn đề này. Phạm vi tư liệu: T° liệu đ°ợc sā dụng trong lu¿n án là Tổng tập văn học Việt Nam (t¿p 1 đÁn t¿p 17) do Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân vn Quác gia biên so¿n, Nxb Khoa học Xã hội.