Luận án tiến sĩ Dương Vân Nga: Lịch sử và truyền thuyết - ĐHSP Hà Nội
Luận án tiến sĩ nghiên cứu nhân vật Dương Vân Nga qua văn học dân gian, khảo sát lịch sử và truyền thuyết, phân tích motif, kết cấu cốt truyện và ảnh hưởng văn hóa.
Văn học dân gian
Luan An
Luận án tiến sĩ
Năm xuất bản
Số trang
204
Thời gian đọc
31 phút
Lượt xem
1
Lượt tải
0
Phí lưu trữ
50 Point
Mục lục chi tiết
Tóm tắt nội dung
I. Dương Vân Nga Hoàng Hậu Đại Cồ Việt Huyền Thoại
Dương Vân Nga là nhân vật nữ quyền lực đặc biệt trong lịch sử Việt Nam thế kỷ 10. Bà là hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng, sau đó trở thành hoàng hậu của Lê Đại Hành. Vai trò chuyển giao quyền lực từ triều Đinh sang triều Tiền Lê khiến bà trở thành nhân vật gây tranh cãi. Sử sách ghi chép ít ỏi về bà. Truyền thuyết dân gian lại tôn vinh bà như một vị thần linh. Sự khác biệt này tạo nên bức tranh phức tạp về một người phụ nữ quyền lực thời Đại Cồ Việt.
1.1. Bối Cảnh Lịch Sử Thế Kỷ 10
Thế kỷ 10 đánh dấu bước ngoặt vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Sau nghìn năm Bắc thuộc, đất nước bước vào thời kỳ độc lập tự chủ. Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán năm 938. Đinh Bộ Lĩnh thống nhất đất nước, lập quốc hiệu Đại Cồ Việt năm 968. Kinh đô đặt tại Hoa Lư, Ninh Bình. Đây là thời kỳ xây dựng bộ máy nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên. Các anh hùng hào kiệt xuất hiện nhiều. Dương Vân Nga sinh ra và lớn lên trong bối cảnh lịch sử đầy biến động này.
1.2. Vị Thế Đặc Biệt Của Hoàng Hậu Việt Nam
Dương Vân Nga không chỉ là hoàng hậu thông thường. Bà là người phụ nữ hiếm hoi trong lịch sử Việt Nam lấy hai vị vua. Đinh Tiên Hoàng mất năm 979, bà giúp Lê Hoàn lên ngôi. Sau đó bà trở thành hoàng hậu của Lê Đại Hành. Vai trò chính trị của bà vượt xa khuôn khổ hậu cung. Bà tham gia quyết định vận m명 đất nước. Sự lựa chọn của bà ảnh hưởng đến tiến trình lịch sử. Đây là điểm đặc biệt khiến bà trở thành nhân vật gây tranh cãi qua các thế hệ.
1.3. Giữa Lịch Sử Và Truyền Thuyết
Sử sách ghi chép về Dương Vân Nga rất ít. Đại Việt sử ký toàn thư chỉ đề cập vài dòng. Các sử liệu khác cũng không nhiều thông tin. Ngược lại, truyền thuyết dân gian về bà lại phong phú. Các địa phương từ Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam đến Thanh Hóa, Nghệ An đều có truyền thuyết về bà. Nhiều đền miếu thờ bà còn tồn tại. Lễ hội tưởng nhớ bà được tổ chức hàng năm. Sự khác biệt giữa sử sách và truyền thuyết tạo nên không gian nghiên cứu đặc biệt về nhân vật này.
II. Xuất Thân Và Lai Lịch Dương Vân Nga
Xuất thân của Dương Vân Nga là một bí ẩn lớn trong lịch sử. Sử sách không ghi rõ gia thế của bà. Các giả thuyết về lai lịch bà rất khác nhau. Một số nguồn cho rằng bà xuất thân từ dòng dõi quý tộc. Nguồn khác lại nói bà có gốc gác bình dân. Truyền thuyết dân gian thêm nhiều yếu tố thần thoại vào câu chuyện ra đời của bà. Những motif kỳ lạ xuất hiện trong các truyền thuyết này.
2.1. Các Giả Thuyết Về Gia Thế
Nhiều giả thuyết được đưa ra về gia thế Dương Vân Nga. Giả thuyết thứ nhất cho rằng bà là con gái của một quan lại địa phương. Gia đình có địa vị xã hội nhất định. Giả thuyết thứ hai nói bà xuất thân từ dòng họ Dương có gốc gác Hoa Lư. Giả thuyết thứ ba cho rằng bà có liên hệ với các gia tộc quyền lực thời Đinh. Tuy nhiên, không có bằng chứng sử liệu rõ ràng cho bất kỳ giả thuyết nào. Sự thiếu vắng thông tin này khiến xuất thân của bà trở thành đề tài tranh luận.
2.2. Truyền Thuyết Về Sự Ra Đời Kỳ Lạ
Truyền thuyết dân gian kể về sự ra đời kỳ lạ của Dương Vân Nga. Motif sinh ra có điềm lạ xuất hiện trong nhiều truyền thuyết. Có truyền thuyết kể mẹ bà mơ thấy rồng bay vào người. Có truyền thuyết nói bà sinh ra trong ánh sáng lạ thường. Motif đặt tên theo đặc điểm lúc chào đời cũng phổ biến. Tên Vân Nga được cho là vì bà sinh vào lúc mây đẹp. Những motif này thường xuất hiện trong truyền thuyết về các anh hùng, danh nhân. Việc áp dụng vào Dương Vân Nga cho thấy tâm thức dân gian tôn vinh bà.
2.3. Nhan Sắc Và Tài Năng
Dương Vân Nga được biết đến với nhan sắc tuyệt trần. Motif hồng nhan họa thủy xuất hiện trong nhiều câu chuyện về bà. Sắc đẹp của bà được so sánh với các mỹ nhân lịch sử. Ngoài nhan sắc, bà còn có tài năng đặc biệt. Motif tiếng hát mang khẩu khí đế vương xuất hiện trong truyền thuyết. Tiếng hát của bà được cho là có sức mạnh thần kỳ. Đinh Tiên Hoàng nghe tiếng hát mà tìm đến. Sự kết hợp giữa nhan sắc và tài năng khiến bà trở thành người phụ nữ đặc biệt trong mắt dân gian.
III. Dương Vân Nga Thời Đinh Tiên Hoàng
Dương Vân Nga trở thành hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng trong hoàn cảnh đặc biệt. Đinh Tiên Hoàng có năm hoàng hậu theo sử sách. Dương Vân Nga là hoàng hậu được nhắc đến nhiều nhất. Vị thế chính trị của bà trong triều Đinh rất quan trọng. Bà sinh hạ các hoàng tử cho Đinh Tiên Hoàng. Vai trò của bà trong việc duy trì triều đại không thể phủ nhận. Tuy nhiên, cái chết bi thảm của Đinh Tiên Hoàng và thái tử đã thay đổi số phận bà.
3.1. Việc Lập Hoàng Hậu
Đinh Tiên Hoàng lập Dương Vân Nga làm hoàng hậu là quyết định quan trọng. Theo sử sách, Đinh Tiên Hoàng có năm hoàng hậu. Dương Vân Nga là một trong số đó. Vị thế của bà trong hậu cung được đề cao. Bà sinh được các hoàng tử nối dõi. Điều này củng cố vị trí chính trị của bà. Việc lập nhiều hoàng hậu phản ánh chế độ hôn nhân thời Đại Cồ Việt. Chế độ này chịu ảnh hưởng từ tập tục Việt cổ và văn hóa phong kiến phương Bắc.
3.2. Vai Trò Chính Trị Trong Triều Đinh
Dương Vân Nga không chỉ là hoàng hậu trong hậu cung. Bà có vai trò chính trị quan trọng trong triều Đinh. Bà tham gia vào các quyết định quan trọng của triều đình. Vị thế của bà được các đại thần tôn trọng. Bà là cầu nối giữa vua và triều thần. Sau khi Đinh Tiên Hoàng và thái tử bị giết, vai trò của bà càng quan trọng. Bà trở thành người nắm giữ quyền lực thực sự. Quyết định của bà ảnh hưởng đến vận mệnh đất nước.
3.3. Bi Kịch Năm 979
Năm 979 là năm bi kịch của triều Đinh. Đinh Tiên Hoàng và thái tử Đinh Liễn bị Đỗ Thích giết hại. Sự kiện này làm rung chuyển triều đình. Đất nước rơi vào khủng hoảng quyền lực. Quân Tống đang đe dọa biên giới phía Bắc. Dương Vân Nga đứng trước quyết định khó khăn. Bà phải lựa chọn người kế vị. Hoàng tử Đinh Toàn còn quá nhỏ. Tướng Lê Hoàn có uy tín và quân đội hùng mạnh. Quyết định của bà sẽ định hình lịch sử Việt Nam.
IV. Chuyện Một Hậu Mà Lấy Hai Vua
Câu chuyện Dương Vân Nga lấy hai vua là điểm gây tranh cãi nhất. Sau khi Đinh Tiên Hoàng mất, bà trở thành hoàng hậu của Lê Đại Hành. Quyết định này vừa có lý do chính trị, vừa có lý do cá nhân. Quan điểm đánh giá về việc này rất khác nhau. Sử quan phong kiến thường có cái nhìn tiêu cực. Dân gian lại có thái độ khoan dung hơn. Truyền thuyết tôn vinh vai trò của bà trong việc giữ gìn giang san.
4.1. Bối Cảnh Lịch Sử Năm 980
Năm 980 là thời điểm nguy hiểm với Đại Cồ Việt. Đinh Tiên Hoàng và thái tử đã mất. Hoàng tử Đinh Toàn mới 6 tuổi. Quân Tống tập kết ở biên giới. Các thế lực trong nước đang tranh giành quyền lực. Triều đình cần một người lãnh đạo mạnh mẽ. Lê Hoàn là tướng có uy tín nhất. Ông nắm giữ quân đội hùng mạnh. Dương Vân Nga phải đưa ra quyết định nhanh chóng. Sự lựa chọn của bà mang tính sống còn với đất nước.
4.2. Motif Trao Ngôi Trong Truyền Thuyết
Truyền thuyết dân gian có motif trao ngôi rất đặc biệt. Dương Vân Nga chủ động trao ngôi cho Lê Hoàn. Bà nhận thức được tình hình nguy cấp của đất nước. Bà biết Đinh Toàn còn nhỏ không thể giữ được giang san. Lê Hoàn có đủ năng lực lãnh đạo đất nước. Bà tự nguyện kết hôn với Lê Hoàn để hợp pháp hóa quyền lực. Motif này tôn vinh trí tuệ chính trị của bà. Bà hy sinh hạnh phúc cá nhân vì đất nước. Đây là hình ảnh người phụ nữ yêu nước, có tầm nhìn xa.
4.3. Quan Điểm Sử Quan Và Dân Gian
Sử quan phong kiến có quan điểm tiêu cực về việc này. Họ cho rằng bà không giữ được tiết tháo. Việc lấy hai vua bị coi là vi phạm đạo đức. Quan điểm Nho giáo coi trọng tiết tháo phụ nữ. Tuy nhiên, dân gian có cái nhìn khác. Truyền thuyết không lên án bà. Ngược lại, dân gian tôn vinh quyết định của bà. Các đền miếu thờ bà được xây dựng nhiều nơi. Lễ hội tưởng nhớ bà được tổ chức long trọng. Sự khác biệt này phản ánh hai hệ tư tưởng: Nho giáo và tâm thức dân gian Việt.
V. Vai Trò Chuyển Giao Quyền Lực Triều Đại
Dương Vân Nga đóng vai trò then chốt trong việc chuyển giao quyền lực từ triều Đinh sang triều Tiền Lê. Quyết định của bà đảm bảo sự ổn định chính trị. Lê Hoàn lên ngôi một cách hợp pháp. Đất nước tránh được nội chiến. Quân Tống không dám xâm lược. Vai trò này thể hiện trí tuệ chính trị của bà. Bà là người phụ nữ hiếm hoi trong lịch sử Việt Nam có ảnh hưởng chính trị lớn như vậy.
5.1. Hợp Pháp Hóa Quyền Lực Lê Hoàn
Việc Dương Vân Nga kết hôn với Lê Hoàn có ý nghĩa chính trị sâu sắc. Hôn nhân này hợp pháp hóa quyền lực của Lê Hoàn. Lê Hoàn không chỉ là tướng quân đoạt ngôi. Ông trở thành người kế thừa hợp pháp của triều Đinh. Dương Vân Nga là cầu nối giữa hai triều đại. Bà đại diện cho tính liên tục của quyền lực. Điều này quan trọng trong xã hội phong kiến. Sự hợp pháp giúp Lê Hoàn được triều thần và nhân dân chấp nhận.
5.2. Ngăn Chặn Nội Chiến Và Ngoại Xâm
Quyết định của Dương Vân Nga ngăn chặn nội chiến. Nếu không có sự lựa chọn sáng suốt, các thế lực sẽ tranh giành quyền lực. Đất nước sẽ rơi vào hỗn loạn. Quân Tống sẽ lợi dụng tình hình để xâm lược. Lê Hoàn lên ngôi nhanh chóng, ổn định tình hình. Ông tập trung quân đội đối phó với mối đe dọa từ phương Bắc. Năm 981, Lê Hoàn đánh thắng quân Tống. Chiến thắng này khẳng định độc lập của Đại Cồ Việt. Vai trò của Dương Vân Nga trong chuỗi sự kiện này không thể phủ nhận.
5.3. Ảnh Hưởng Đến Lịch Sử Việt Nam
Quyết định của Dương Vân Nga ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử Việt Nam. Triều Tiền Lê được thiết lập vững chắc. Lê Đại Hành tiếp tục sự nghiệp của Đinh Tiên Hoàng. Ông xây dựng và củng cố nhà nước Đại Cồ Việt. Nền tảng này tạo điều kiện cho triều Lý sau này. Nếu không có quyết định sáng suốt của Dương Vân Nga, lịch sử có thể đi theo hướng khác. Đất nước có thể rơi vào hỗn loạn kéo dài. Độc lập tự chủ có thể bị đe dọa. Vì vậy, vai trò của bà trong lịch sử dân tộc rất quan trọng.
VI. Dương Vân Nga Trong Đời Sống Văn Hóa Đương Đại
Hình ảnh Dương Vân Nga vẫn sống động trong đời sống văn hóa đương đại. Nhiều đền miếu thờ bà còn tồn tại ở các tỉnh phía Bắc. Lễ hội tưởng nhớ bà được tổ chức hàng năm. Bà xuất hiện trong nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật hiện đại. Nhân vật bà được tái hiện trong tiểu thuyết, kịch, phim ảnh. Các nhà nghiên cứu tiếp tục tranh luận về vai trò lịch sử của bà. Dương Vân Nga trở thành biểu tượng văn hóa đa chiều.
6.1. Không Gian Tâm Linh Thờ Phụng
Nhiều đền miếu thờ Dương Vân Nga còn tồn tại đến ngày nay. Các di tích tập trung ở Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An. Đền Dâu ở Nam Định là nơi thờ chính. Nhiều ngôi đền khác thờ bà cùng với Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành. Lễ hội đền Dâu thu hút đông đảo du khách. Người dân địa phương vẫn giữ gìn tục thờ bà. Các nghi lễ phụng thờ phản ánh tâm thức dân gian. Bà được tôn vinh như một vị thần bảo hộ. Sự tồn tại của các di tích này chứng tỏ vị trí của bà trong tâm linh dân gian.
6.2. Hình Ảnh Trong Văn Học Nghệ Thuật
Dương Vân Nga là nhân vật được tái hiện nhiều trong văn học nghệ thuật. Tiểu thuyết lịch sử viết về bà rất phong phú. Các tác giả có quan điểm khác nhau về nhân vật này. Một số tác phẩm tôn vinh bà như người anh hùng. Một số khác đặt câu hỏi về đạo đức của bà. Kịch và phim ảnh cũng khai thác hình ảnh bà. Các vở kịch lịch sử đưa bà lên sân khấu. Phim truyền hình tái hiện cuộc đời bà. Mỗi tác phẩm mang một góc nhìn riêng về nhân vật phức tạp này.
6.3. Tranh Luận Và Tái Đánh Giá
Các nhà nghiên cứu đương đại tiếp tục tranh luận về Dương Vân Nga. Một số học giả tái đánh giá vai trò lịch sử của bà. Họ cho rằng bà là chính khách tài ba. Quyết định của bà cứu đất nước khỏi khủng hoảng. Một số khác vẫn giữ quan điểm truyền thống. Họ đặt câu hỏi về đạo đức cá nhân của bà. Các nghi án về việc bà tham gia giết Đinh Tiên Hoàng vẫn tồn tại. Nghi án tư thông với Lê Hoàn trước khi Đinh Tiên Hoàng mất cũng được bàn luận. Những tranh luận này cho thấy Dương Vân Nga vẫn là nhân vật lịch sử hấp dẫn và phức tạp.
Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Tải đầy đủ (204 trang)Nội dung chính
Context length exceeded. Your messages contain 136225 characters (approximately 34056 tokens), but the maximum allowed is 128000 characters (32000 tokens). Please reduce your message length or upgrade to a plan with the Full Context addon. discord.gg/airforce
Trích đoạn nội dung luận án
Tải xuống để đọc toàn bộBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI HOÀNG THỊ HỒNG THẮM NHÂN VẬT DƢƠNG VÂN NGA - LỊCH SỬ VÀ TRUYỀN THUYẾT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI HOÀNG THỊ HỒNG THẮM NHÂN VẬT DƢƠNG VÂN NGA - LỊCH SỬ VÀ TRUYỀN THUYẾT Chuyên ngành: Văn học dân gian Mã số: 9 22 01 25 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Bích Hà HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan mọi kết quả nghiên cứu của đề tài Nhân vật Dương Vân Nga - lịch sử và truyền thuyết là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Nguyễn Thị Bích Hà. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được công bố dưới bất kì hình thức nào.
Tôi xin chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày 29 tháng 5 năm 2020 Tác giả Hoàng Thị Hồng Thắm ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Thị Bích Hà, người đã tận tình hướng dẫn, giúp tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn phòng Sau Đại học, khoa Ngữ văn, các thầy cô trong tổ Văn học Việt Nam I, trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các nhà khoa học trong các Hội đồng đánh giá luận án đã tạo điều kiện, đồng thời có những nhận xét, góp ý quý báu để luận án được hoàn thiện. Ngoài ra, trong quá trình điền dã, thực tế, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các cơ quan, tổ chức văn hoá và nhân dân các địa phương: Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam, Thanh Hóa và Nghệ An.
Tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày 29 tháng 5 năm 2020 Tác giả Hoàng Thị Hồng Thắm iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Dự kiến đóng góp của luận án. Cấu trúc luận án .7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI.
Tổng quan lịch sử nghiên cứu đề tài. Một số khái niệm, thuật ngữ. Về khái niệm truyền thuyết. Về tên gọi Dương Vân Nga.
Lí thuyết về mối quan hệ giữa truyền thuyết và lịch sử. Mối quan hệ giữa truyền thuyết và tục thờ. Vấn đề truyền thuyết và văn bản hóa truyền thuyết .36 Tiểu kết chƣơng 1 .43 CHƢƠNG 2: KHẢO SÁT TƢ LIỆU LỊCH SỬ VÀ TRUYỀN THUYẾT VỀ NHÂN VẬT DƢƠNG VÂN NGA. Nhân vật Dương Vân Nga qua tư liệu lịch sử.
Bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa Việt Nam thế kỉ X. Những giả thuyết về lai lịch, xuất thân và vị thế chính trị của Dương Vân Nga. Từ việc lập hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng đến chuyện “một hậu mà lấy hai vua”. Dương Vân Nga, người chuyển giao quyền lực từ triều Đinh sang triều Tiền Lê.
Nhân vật Dương Vân Nga qua tư liệu truyền thuyết. Tư liệu khảo cứu. Nhận xét kết quả khảo sát .70 Tiểu kết chƣơng 2 .73 CHƢƠNG 3: NHÂN VẬT DƢƠNG VÂN NGA QUA LĂNG KÍNH CỦA TÁC GIẢ TRUYỀN THUYẾT. Các motif trong truyền thuyết Dương Vân Nga.
Motif sự ra đời kì lạ. Motif đặt tên theo đặc điểm lúc chào đời. Motif hồng nhan họa thủy. Motif tiếng hát mang khẩu khí đế vương.
Motif trao ngôi. Motif hiển linh. Mô hình kết cấu cốt truyện Dương Vân Nga. Nhân vật Dương Vân Nga từ góc nhìn đối sánh giữa sử sách và truyền thuyết.
Sự tương đồng - khác biệt giữa sử sách và truyền thuyết về nhân vật Dương Vân Nga. Lí giải nguyên nhân tương đồng, khác biệt giữa sử sách và truyền thuyết về nhân vật Dương Vân Nga .109 Tiểu kết chƣơng 3 .113 CHƢƠNG 4: NHÂN VẬT DƢƠNG VÂN NGA TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA, XÃ HỘI ĐƢƠNG ĐẠI. Nhân vật Dương Vân Nga trong không gian văn hóa tâm linh đương đại. Nhân vật Dương Vân Nga trong đời sống văn hóa chính trị đương đại.
Nhân vật Dương Vân Nga trong văn học nghệ thuật đương đại. Nhân vật Dương Vân Nga và những nghi án hiện tồn chưa được hóa giải. Về nghi án giết vua Đinh. Về nghi án tư thông với Lê Hoàn .141 Tiểu kết chƣơng 4 .147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
PL1 v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Thông tin về năm hoàng hậu của vua Đinh Tiên Hoàng .2: Tư liệu sưu tầm truyền thuyết Dương Vân Nga .3: Truyền thuyết về Dương Vân Nga đã xuất bản .4: Không gian lưu truyền nhóm truyền thuyết về Dương Vân Nga .1: Bảng khảo sát các motif trong truyền thuyết Dương Vân Nga .2: Tâm thức dân gian và tư tưởng Nho gia trong nghi thức phụng thờ Dương Vân Nga .3: Sự tương đồng giữa sử sách và truyền thuyết về nhân vật Dương Vân Nga.4: Sự khác biệt giữa sử sách và truyền thuyết về nhân vật Dương Vân Nga .1: Các di tích thờ tự Dương Vân Nga còn lưu tồn đến ngày nay. Lí do chọn đề tài 1. Trong tiến trình lịch sử Việt Nam, thế kỉ X là một mốc son chói lọi đánh dấu bước ngoặt vĩ đại của dân tộc: chuyển từ đêm trường nghìn năm Bắc thuộc sang thời kì độc lập tự chủ. Trong thế kỉ này đã xuất hiện những anh hùng hào kiệt làm nên lịch sử như Khúc Thừa Dụ, Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn… Có một nhân vật cũng tham gia và giữ vai trò vô cùng quan trọng trong lịch sử giai đoạn này, là người chuyển giao quyền lực từ vương triều Đinh sang Tiền Lê nhưng không được vinh danh như các nhân vật trên vì những tồn nghi và dư luận trái chiều.
Đó là Thái hậu họ Dương mà người đời sau quen gọi là Dương Vân Nga. Với đóng góp nổi bật trong tiến trình phát triển chung của lịch sử, bà xứng đáng được hậu thế ghi nhớ công trạng và tôn vinh. Dương Thái hậu vốn là hoàng hậu của vua Đinh Tiên Hoàng nhưng sau khi nhà vua bị sát hại, triều đình rối loạn, bà đã trao ngai vàng của con trai mình cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn và sau trở thành hoàng hậu của vị tướng tiền triều này. Với hành động này, người chỉ trích bà là dâm phụ, vì tư tình mà đặt dấu chấm hết cho một dòng họ đế vương; người lại ngợi ca bà có con mắt sáng suốt, biết nhìn xa trông rộng, hi sinh lợi ích cá nhân vì sự sống còn của cả dân tộc.
Trong khi các cuốn sử phong kiến ra sức phê phán thì truyền thuyết dân gian chủ yếu lại ca ngợi, ghi nhận công trạng của bà đối với nhân dân và đất nước. Hệ thống đền thờ và phối thờ bà chính là chứng tích sinh động cho lòng biết ơn của dân chúng đối với bà. Sự trái chiều trong đánh giá, quan điểm khác nhau trong việc ghi công luận tội của hậu thế đã tạo nên nét thú vị và hấp dẫn về vị hoàng hậu “một vai gánh vác cả đôi sơn hà”. Sự lí thú ấy đã trở thành động lực để chúng tôi tiếp cận nhân vật này từ truyền thuyết, nhằm khám phá cách cảm, cách nghĩ của dân gian trong đối sánh với sử sách về bà.
Trong truyền thuyết người Việt, nhóm truyện về các nhân vật lịch sử, đặc biệt là anh hùng dân tộc chiếm một khối lượng lớn và có vị trí quan trọng. Các nhân vật này khi được lựa chọn đưa vào các cấp học đều là những anh hùng dân tộc với âm hưởng chung là 2 ngợi ca, tôn vinh. Những nhân vật gây tranh cãi như Dương Vân Nga, Trần Thủ Độ… chỉ được nhắc đến với những đánh giá dè dặt, khiêm tốn bởi xung quanh cuộc đời và hành trạng của họ đến nay vẫn còn những khoảng trống tồn nghi và dư luận nhiều chiều. Vấn đề phân định công hay tội dành cho họ có thể chưa được thống nhất nhưng có một thực tế là họ đã tham gia và trở thành cầu nối chuyển giao lịch sử.
Đó là điều không thể phủ nhận và cũng không nên né tránh. Việc tiếp cận nhóm nhân vật này nói chung và trường hợp Thái hậu họ Dương nói riêng ở phương diện truyền thuyết là cần thiết đối với công tác giảng dạy và nghiên cứu văn học dân gian hiện nay. Đó cũng là một trong những lí do thúc đẩy chúng tôi lựa chọn đề tài Nhân vật Dương Vân Nga - lịch sử và truyền thuyết làm đối tượng nghiên cứu của mình. Hi vọng từ địa hạt của truyền thuyết, đề tài sẽ góp thêm cách nhìn mới mẻ về một trong những hiện tượng đặc biệt của lịch sử Việt Nam.
Mục đích nghiên cứu Mục đích của chúng tôi khi nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu sự tương đồng và khác biệt giữa lịch sử và truyền thuyết về Dương Vân Nga, từ đó có thể thấy quan điểm, thái độ tác giả dân gian đối với nhân vật này, đồng thời mong muốn tìm hiểu sâu và trọn vẹn hơn về thể loại truyền thuyết, hỗ trợ cho việc nghiên cứu - giảng dạy truyền thuyết của chúng tôi ở bậc Đại học. Dương hậu/ Dương Thái hậu là một trong những nhân vật đặc biệt của lịch sử Việt Nam, cho đến nay bà vẫn có một vị trí nhất định trong tâm thức và đời sống văn hóa, chính trị người Việt. Từ góc độ truyền thuyết, chúng tôi đặt nhân vật này trong một phạm vi rộng hơn là văn hóa và xã hội đương đại (cụ thể là văn hóa tâm linh, văn hóa chính trị, văn học nghệ thuật đương đại và những nghi án hiện tồn) nhằm hướng đến những đánh giá đầy đủ, khách quan hơn về Dương Vân Nga cũng như thấy được những thể hiện mới mẻ và sức sống mạnh mẽ của nhân vật lịch sử đặc biệt này trong dòng chảy của thời gian.
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ
Từ khóa và chủ đề nghiên cứu
Câu hỏi thường gặp
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" nghiên cứu về vấn đề gì?
Luận án tiến sĩ nghiên cứu nhân vật Dương Vân Nga qua văn học dân gian, khảo sát lịch sử và truyền thuyết, phân tích motif, kết cấu cốt truyện và ảnh hưởng văn hóa.
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" được bảo vệ tại trường nào?
Luận án này được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm bảo vệ: 2020.
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" thuộc chuyên ngành gì?
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" thuộc chuyên ngành Văn học dân gian. Danh mục: Văn Học Việt Nam.
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" có bao nhiêu trang?
Luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" có 204 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.
Cách tải luận án "Luận án tiến sĩ: Dương Vân Nga - Lịch sử và truyền thuyết" về máy như thế nào?
Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.