Luận án phó tiến sĩ văn học chủ nghĩa hiện đại và văn học việt nam hiện đại

chi nghĩa hiện dại là một phong trao my học - triết học trong van học, nghệ thuật ra đời ở phương Tay. trong những năm cuối thé ky XIX, dau thé ky XX va tiếp tục kéo dai duvi nhiều biến thé trong thé gioi hiện dai Ngay từ khi ra đời, nhiều trao lưu văn học nghệ thuật của chủ ngaàïa hiện dei từ châu Âu đã thâm nhap nhiều nước trên thé giới, trong do có Việt Nam. "Lịch sv và phạm vi của đề tai Khai niệm chủ nghĩa hiện dai không phải do các nk vantrong đương thoi đặt ra, mà cắn cit vào những đặc điểm của nó, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử văn học sau nay dé khái quất từ thực tiễn văn học do ma chi định từ chủ nghĩa hiện đại. Từ Pháp nhiều trào lưu của chủ nghĩa hi đại đã ảnh hưởng đến nhiều nước, vi vậy ngươi ta cho dé là một hiện tượng quốc tế.

Ngoài những từ "Văn học moi", "văn học hiện đại" được sử dụng để chi nền văn học từ cuối thế ky XIX, trong Bach khoa toàn thư Pleiade, Ga&tan Pieon đã dung các từ "chủ nghĩa hiện đại", "trào lưu hiện đại chu nghĩa", "văn học hiện đại chủ nghĩa", 6 Mỹ ~ Tây ban nha (Mỹ-la-tinh), một nền văn học mới xuất hiện voi những nét đặc thù, nhưng cũng mang nhiều đặc điểm của văn học Pháp, cho nên cũng mang tên chủ nghĩa hiện đại (modernismo). Ở Tây ban nha, một phong trào thơ mới ve đời cuni mang tên chu nghĩa hiện dei. -_ 2 ~—= Ổ I-ta-li-a, Marinetti cing dùng từ chủ nghĩa hiện dại để chỉ chủ nghĩa vị lai muốn đoạn tuyệt voi cái gid - cô điển. hiện thực 6 Tiệp khắc, to Tcherven đã kết hop chủ nghĩa hiện dai voi chủ nghĩa hoạt lực va chủ nghĩa ấn tượng.

Như vậy chu nghĩa hiện dei xuất hiện không phải như một trường phai ma như một treo lưu, một phong trào van học nghệ thuật. NÑgoai cac nền văn hạc; cac nha văn nói trên, tôi , ». kị a ` a # * = = bươc dau biết được cac công trinh sau day nghiên eưu chu nghĩa hiện dai. 6 Liên xô, Từ điển bách khoa văn học giải thích.

rằng : Chi nghĩa hiện dei ia một phong trao mỹ hoc-triét học. Ivboulis viết cuốn Chủ nghĩa hiện dại và chủ nghĩa hầu hiện đai : nhưng tìm toi tư tưởng thẩm my ở phương Tây. k 6 Anh va hỹ, cuốn Chủ nghĩa hiện dai (Wodeznism) ảo Malcolm Bradbury và James Mc Farlane chủ biên, tập hợp nhiều nha nghiên cứu chủ nghĩa hiện dại o iy và Anh. Cuốn Chi dẫn nhập môn về chủ nghĩa hậu cấu trie và chủ nghĩa hâu hiên dai ( An Introductory Guide to Post- structuralisme and Postmodernisme ) cua idadan Sarup trong do đề cập tơi quan niệm cla F.

Iyoterd về chủ nghĩa hiện dại va chu nghĩa hậu hiện đại. 6 Cộng hoa Liên bang Đức, cuốn Sơ yếu lịch sử văn hos Céng hoa Liên bang Đức 1945-1989 {Kleine Kulturgeschi- chte der Bundesrepublik Deutschland 1945-1989) cua Her- mann Glaser, khi đề cập toi thoi kỳ hiện dei va thời kỳ hậu hiện dại của lịch sử nược Đức cũng nói tơi chủ nghĩa hiện đại (Modernismus) va chủ nghĩa hậu hiện dại (Post- modernismus). Cuốn Từ điển văn học co từ chủ nghĩa aa hién dai. Trén sach bao ở nược ta trong nhiều năm, nhiều tác giả đều dung tư chủ nghĨa hiện dại hoặc chủ nghĩa tân thời.

Trong cuốn Chu nghĩa Mếc va văn hoa Việt Nam,Trường Chinh đã nói tơi chủ nghĩa lập thể, chủ nghĩa ấn tượng, chu nghĩa giêu thực, chủ nghĩa da-da. Nhiều nhà nghiên cứu văn học ở nươcta dé co nhiều + công trình về lịch sử những trào lưu văn học của chủ nghĩa hiện dai, dang chu y là bộ Lịch sử văn học Phap ). (xem thư mục fac phẩm Những mối tinh của người họa si gia ở quân đảo Marquises cua Ky Dong, nha văn Việt Nam đầu tiên sang tac theo chủ nghĩa tượng trưng chưa được công trình nghiêr cửu nao đề cập tơi. Về chi nghĩa hiện sinh ở Sai gon trước kia cũng như ở miền Bắc, truce va sau ngày thống nhất đất nước cùng đã co nhiều công trình nghiên cứu về văn học, về triết học cua chủ nghĩa hiện sinh (xem thư mục).

Nhiều nhà văn hiện nay như Nguyễn Minh Châu, Pham Thi Hoài, Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp và nhừng nhã thơ như Bui Giang, Đặng Dinh Hưng, không xa lạ voi chủ nghĩa hiện dai, cùng đã được phê bình, tranh luận nhiều trên bao chi trong thoi gian vưa qua (xem thư mục). aiêng về Nguyễn Huy Thiệp, nhà nghiên cứu văn học người O-xtray-lia Greg Lockhart cho rằng Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn theo chủ nghĩa hậu hiện dai. Như vậy la lịch sử đề tai chủ nghĩa hiện dei ở 3 trong nuove cũng như ở ngoài nươc dã co một tầm cỡ lớn. Nhưng vấn đề trạng théi tâm linh voi tư cach là đối tượng của vấn học hiện đại chủ nghĩa dược ghỉ lại trong "văn học triết học", "văn học tư tưởng" thì còn là miếng dất chưa được khai phá rộng rãi.

Bởi vậy luận án của tôi muốn tiếp tục gop phần nghiên cứu đặc điểm co bản đó của chi nghĩa hiện đại. Nhằm mye dich-trén, -phạm vị của đề tai dược giơi hạn như sau : Sy Đối voi chủ nghĩa hiện đại ở phương Tây, bản luận an chỉ giơi hạn ở việc xem xet một số trao lưu văn học œö anh hưởng tương dối rõ đến văn học Việt Nam. Những kiến thức cần thiết do giúp cho việc thực hiện phương pháp so sanh nhằm chi ra những net tương đồng va khác biệt giữa văn học Việt Nam va văn học nươc ngoài. Luận an cũng không có cao vọng trình bay lịch sử hình thành va phát triển chủ nghĩa hiện dại trong văn học Việt Nam ma chủ yếu dựa vào những thành tựu đã dat được trong khoa nghiên cứu văn học ở nươc ta để đi vao + một số hiện tượng văn học được lựa chọn, một trao lưu, một tac giả, một tac phẩm để làm rõ sự hiện điện của chủ nghĩa hiện dai ở nước ta.

luận dn do do cùng chưa co kha năng đề cập nhiều tơi những đặc điểm khác của chủ nghĩa hiện đại. VÌ lẽ trên, luận dn mang tên Chú nghĩa hiện dai va văn học Tiết Nam biên dai để noi rằng văn học Việt Nam hiện đại co những yếu tổ của chủ nghĩa hiện dai vơi tư cach một trao lưu, một phong trao. Phương phap nghiên cưu va dong gop khoa học Mặc dù không trình bay lịch sử của chủ nghĩa hiện đại ở Việt Nam, luận an vẫn cần xem xet những hiện tượng văn học theo phương phap truyền thống, lam rõ văn học vơi tư cach một hình thai y thức xã hội hình thanh và phất triển từ nhừng điều kiện kinh tế - xã hội, Noi cách kháe, do la ban tính xã hội - giai cấp của văn hoc, la moi Quan nFsi tồn tại xã hội va y thức xã hội. “Tiếp tục ZNWSuE phap phân tích bẩn tính xã hội - gäai cấp của văn học, luận an quan tâm nhiều tơi ban tính nhân học của văn học.

Chủ nghĩa hiện đại lấy bản tính nhân học lam đặc trưng cho gáng tạo của mình, làm dấu hiệu "moi", "hiện đại" so voi các trào lưu văn học đa co. Trong mấy năm nay, việc đi sâu vào cuộc sống nội tâm của con người trong văn học ở nước ta cùng đã trở thành một xu hương ro rệt. Dươi anh sang của đổi mới tư duy, sự kết hợp hai phương phap noi trên cho phép chúng ta tranh dược sự danh giá chưa được toàn điện, đầy du, thiếu công bằng đối với các trao lưu văn học khac, nhất là đối voi những nhà văn không cùng đi vơi cach mang. Về đong gop khoa học, luận an gop phần lam sang tỏ một số vấn đề của lịch sử văn học Việt Nam : ngoai mặt han chế, nhưng trao lưu, nhừng tac giả, những tác phẩm được nghiên cưu dã danh đấu một sự đổi moi trong văn hoc.

Và ngay nay, khi Việt Nam hội nhập cộng đồng quốc tế, chúng ta co điều kiện để xác định phương hướng tiếp thu dung đến những thanh tựu của văn hoa, của văn minh loài người. Chi nghĩa hiện đại cũng đặt re nhiều vấn dé ly luận mà hôm nay vẫn la những vấn dé thời sự của chúng ta, ví như : đối tượng của văn học, quan hệ giữa văn học va hiện thực, văn học va chính trị, văn học và khoa học. Những đóng góp đó được xác định cũng co gia trị thực tiễn đối voi sự nghiệp xây dựng nền văn hoa hiện đai. Nhờ tiếp cận mơi nay, chủ nghĩa hiện đại không chi mang những gid trị xã hội - giai cấy, m: con nỗi lên những giá trị con người, những gia czị nhân loại dang ngày một trở thanh mục tiêu cao cd cls thời đại ngày nay.

Tiếp tục những eông trình nghiên:eưu di trươc,luận an nay chi mong được coi la một thử nghiệm, mà thử nghiệm nào clung là một mạo hiểm, khó tranh được thiếu sot. Chươnz I CHỦ NGHĨA HIỆN ĐẠI RA ĐỜI O PHƯƠNG TÂY x Sự ra doi cua chu nghĩa hiện đại, ho&c theo một từ khác, của "văn học moi", của "thơ moi" ở châu Au truce hết ở Phap, da điễn ra trong một hoan canh d 257. Ở thời xy trước, đường như người ta chưng 'dến mệt sự cần bằng đù là nhất thời, một sự khang dinh tinh chu thé lang man và tính khach thé niện thực. Woung đến "văn học moi" thì dường như xuất hzện tinh da dang va hỗn tạp.

Tuy nhiên vơi tư cach một mu Sướng nơi, nền văn học do yan bộc 16 m +O? ct œ i=) al pb ep & » x i ~ =3 an : ` ` w - ie nhất về cach nhìn va ưề phương 2hap. tý TT ` k = be e ` ies wy a Tink hình tro nền phưc tạp hơn, nén "van hoc moi" do da không nhanh chong gianh được die vị nỗi bật ane 2 II. a z he t ; : Z : cac trao lưu văn học trươc no. Nhưng Dông hoe cus 232 ig os : » £ 5 ane = ac =a cua Ch.

dees neta nguon gốc cua tho hiện dai đã ra đời năm 1857 chi sau Ba Bovary một năm. Cac trao lưn như chủ nghĩa hiện Linco, chu nghia tu nhiên ie ® sàn van tiếp tục dạt được những thanh tích không nhỏ. -~ 7= Không chỉ ở Yhap, mà ở Duc, Anh, đà lan, Sung- gari, Nga v., sự nỗi lên cua chủ nghĩa hiện dei cùng nằm trong tinh trạng xôi đỗ do.