Luận án phó tiến sĩ ngữ văn vị trí của tục ngữ trong mối quan hệ với một số thể

=3> Tục ngữ với thơ ca trữ tinh đân gian mục ngữ với truyền thuyết dân gian và trong mối quan hệ với văn hoc thanh văn qua taé phẩm Thiên nam ngữ lục va các nhà thơ tiêu biểu như Nguyễn Trãi và Nguyễn Binh Khiêm, Nguyễn Du va Nguyễn Đỉnh Chiểu nhằm chi ra về mặt lịch sử sự thâm nhập và biến hóa của nhưng câu bục ngữ được sang tac thành văn đưa vao cấu trúc tư tưởng thẩm my vac nghệ thuật của ching. Tác gia luận an qua đề tai của minh cho rằng sự tác động qua lại gitta tục ngữ với các thể loại khác của Folklore va văn học thành văn được thực hiên nhờ sy tương đồng ở mặt này hay mặt kia cua đặc trưng thể loại tục ngữ với các thể loại đồ. Đồ 1a sự gợi mở để nghiên cứu tục ngữ với sân khẩu đân gian, với thơ hiện đại; truyện ngắn va tiểu thuyết hiện đại v. tit LỊCH st vin ĐỀ, XÁC ĐỊNH KHẤI NIỆM, NGUỒN TY LIỆU, PHƯƠNG FHÁP NGHIÊN CỨU.

Trước cách mạng và sau Oách mạng. Trước cách mạng Tục ngữ được nh iề u nh a ng hi ên cứ u đặ t tr cn g hệ t h ố n g _" Văn hee bìn h dén " "vă n chư ơng tru yền miệ ng" , Ben thu c _đê n ph on g kiến thi xem thường khinh re né, xem dc lề thứ " nô mach quế" “những câu ví vặ t ". Đ i ề u đ ể c ế tá c đ ộ c - a d a a ` , 7 “ quan niêm cue nhân đân va các thí thức phcng kx: ~- 6 ~ das tộc, gan gui với cuộc sống nnén dan vẫn than gie ivu tư#y Ăn về ghi chép ca dao bục ngữ. qua các lời bgt , lời tye Ở những cuốn sách Nam Phone giai trao; Việt Nam phone st, Thanh hóa quan phong, Quoc âm tử điệu, Đại Nem quốc túy, khẩu sử ký cho chúng ta hiểu ro điều ấy.

Xem vậy tục ngữ vẫn cé giá trị dang ghi nhận trong lịch sử vền hoe đân gian. Sau Oách mạng văn học dan gian trong a6 ct tục ngữ được sưu tam biên soạn để ciang dey trcnge nhà trưởng và phd biến rộng rai trong quần chúng. Nhiều địa phương đã sưu tầm và biên soạn các sách văn hoe đân gian trong đc đều có tục ngữ như : Văn hẹc dan gian Thai Bỉnh Nxb Khoa hặc xa hội,1981. Ca dac ngạn ngữ Hà Nội Nxb Hà Nội,1981.

Tục ngữ dân ca Mường Thanh Hóa Nxb Thanh Hoa,1970. Trong số các công trình nghiên cứu về tục ngữ chúng tôi đặc biệt lưu ý đến : - Tục ngữ ca đạo đân ca Việt Nam (có sửa chữa và bổ sung) của Vũ Ngoc Phan in lần thứ tam Nxb Khoa hẹc xa hội, Hà Nội ,19728. - Tim hiệu tiếá trinh văn hee dan gian của Cac Huy Đỉnh fxb Khee hẹc xẽ hội,Hà Nội, 1074. _ pen Ss + - iy , ae - Đối thoại văn học cue Hoang Trinh Nxb HA VỆ: 2 Fat Mì, ie ee ` ts f me - g Tục ngư Việt Nam cua Chu Xuén Diên, lươn7%:, it Tư va Phương Tri, ïxb Khoa hoc xe hội 1975, th 9< - Văn hẹc dan gian Việt Nam của Dinh Gie Khánh.

Chu Xuân Diên Nxb Đại hee va Trung hee chuyên nghiệp 1972, giác trÌnh Đại hẹc Tổng hợp. - Lịch sử văn hee Việt Nam (Tập I văn hoc dân gian cia Bui Văn Nguyên và nhiều tác gia}. Nxb Giáo dục 1976. Ngoài những công trÌnh ở cần kể đến là : - Văn hoc dan gian các đên bộc Ít người ở Việt Nam cua VO Quang Nhơn; Nxb Đại hoe và Trung học chuyên nghiệp —Ha Nội 1983.

~ Văn học các đân tộc thiêu số Việt Nam của Phan Dang Nhật, Nxb Văn hóa - Hã Nội 1981. Nhưng công trÌnh trên đã che chúng tôi một cách hin toan cục về lich sử văn học đân gian noi chung và thể loại tục ngữ nói riêng, đồng thời Eợi mở va doi hướng cho chúng tôi những điểm, nhưng vấn 48 cần đi sâu phat triển mà ở nhưng công trình trên chưa co điều kiện thực hiện. Xác định khái niêm Ö "Việt Nam trong qua trinh phat triển , tục ngữ liên quan ta đã thống nhất quan niệm : - Tục ngữ thiên về ly trí - Ca dac thiên về trữ tình, mục ngữ gan liền vơi tiếng nói hang ngày , ce dao dan ce thì phải gắn liền với điễp xướng , nếu tach rời điễn xưởng ca dao dan ca sẽ giảm y nghĩa, còn tục ngữ thi yếu tố diễn xương không cần thiết chỉ trừ trường hợp một số cầu tục ngữ có hình thức kết cấu trùng với câu thơ lục bát trong ca đao, đân ca. VÍ dụ như loại câu : Ca không Zn muối ca ươn Con cãi cha mẹ trim đường con hư.

Tục ngữ với thanh ngữ gần gui nhau trong mốiguan hệ ` nhưng khác nhau về cơ bản ở nội dung phan anh. + Tục ngữ chủ yếu đúc kết kinh nghiệm từ đời sống thychuc tiễn, no phản anh trí tuệ của nhân đân mang ý nghie triết ly, luân lý, dạo ly, đạo đức xử lý ở đời voi một hình thức ngắn gọn; linh hoạt tiện cho việc giao tế hàng ngày. Tục ngữ điển đạt dươi dạng những phan doan,nhing nguyên lý, những kết luận, còn thành ngữ giống tục ngữ ở chỗ né gắn liền vơi khẩu ngữ quần chung nhưng thành ngữ chỉ là những cụm từ ở dạng ví von vần ve không đầy dt hoàn chink + a v1 6 be , “ , ` ? rok. của một phan doan , *c> nguyén một ly me ch.

nhsm gợi lên một Lá ? , ` ~ , 2 ‘ sự liên tưởng; so sanh , thanh ngữ co số lượng phone phi hơn tục ngữ. = a rà , ` ` gian nhưng câu đố thiên về sự vật, gợi y tt mò về sự hiểu biết cô khi điễn đạt qua điền tích điển cố ở dgng ca dao đân ca. Đối tượng của câu đổ hẹp hơn tục ngữ nhiều. Nêu ra một vài nét so sanh đặc trưng thể loại ở trên chúng tôi cũng nhằm xác định khái niệm về đối tượng nghiên LA cuu.e Theo quan niệm của chúng tôi thi tục ngữ la vốn tri thức thực tiên về mọi mặt của cuộc sống mà nhân đân đã đúc kết trong nột hình thức ngắn gọn, linh hoạt tiện cho việc diễn đạt cam nghĩ cua con người và được xa hội chấp nhận.

Tục ngữ cé nội dung phong phú, mang tính chất triết lý, luân lý, đạc đức; lẽ phai ở đời c ý nghĩa xa hội sâu sắc va lượng thông tin lớn. Con ca đao là tiếng hat phô điễn tâm tinh cua nhân dan đươc sử đụng trong lao động va giai tri, trong nghỉ lễ va sinh hoạt hàng ngày cua nhân dan. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp suy nghỉ timim toi là đặt thể loại tục ngữ trong sự vận động khách quan của văn học đân gian, chú ý đến đặc trưng thé loại, chức năng thực hanh xa hội.

- Dùng phương pháp sc sanh đối chiếu để trình bày nội dung luận an. - Khao sat bỉnh điện đồng đại là cht yếu c€ kết hợp với lịch đại khi cần thiết. _Ngoài re chins tôi ct tham khac phương pháp sc sanh 1oại hÌnh văn học dan gian và thi pháp văn hee dân gian để xử lý tài liệu. 4, Nguồn tài liệu : Tải liệu sưu tầm và nghiên cứu văn n học đân gian đã được in trên sách bác.

- Tai liệu điều tra điền đã thu nhập được trong những chuyến đi thực tế ở các vung văn héa truyền thống. - Tai liệu tử kho sách Han Nôm đa được địch và đánh may ở Thư viện Viện văn học. IV BO CYC VÀ NỘI DUNG CHÍNH cts LUẬN ẤN _ Ngoài phần mục lục va tai liệu tham khảo, luận án gồm 3 phần : Phần A : lở đầu (đã trình bay ở trên), Phần B : Nội dung chính của Luận án (gồm 3 chương). Chương một : TỤC NGỮ VỚI THỞ CA TRỮ TÌNH DÂN GIAN Ô "chương nay chu yếu chúng tôi nghiên cỨu1+ ngữ với câu thơ lục bát trong ca dac dan ca, I : Tục ngữ bồn tei và chuyển hóa treng câu thơ lục bát cua ca dac đân ca.

II Vi sao trong ce dac dân ca c( sự tham gia của tục ngữ và tác đụng của tục ngư đối với dan ca như thế nac ? TỤC NGỮ VỚI TRUYỀN THUYẾT DAN GIAN Tục ngữ với truyền thuyết, Tục ngữ với truyền thuyết anh hùng. TỤC Ne? VỐI VAK HỌC THANH VẤN ở” chương nay chúng bôi nghiên cứu một số tac gia và tác phẩm trước va sau Thiên Nam ngữ lục. trước Thiên nam ngữ lục (thế kỷ 17) : Tục ngữ về quốc âm thi tập của Nguyễn Trai với Bạch vẫn am thi tập cua Nguyễn Binh Khiêm. =mí Sau Thiên nam ngữ lục : mục ngữ với Truyện Kiều của Nguyễn Du với Lục Vân Tiên cua Nguyễn Dinh Chiểu.

a PHAN B : NỘI DUNG LUẬY ẤN CHƯƠNG MỘT TỤC NGỮ VỚI THỞ GA TRO TÌNH DÂN GIAN | Gong quá trÌnh phát triển của lịch sư văn học dan tộc , mỗi thể loại văn học đân gian co sức mạnh riêng và lợi thế riêng cua nó. Ca dao dân ca vốn là thé loại truyền thống đã ti xưa được nhân đân Việt Nam yêu chuộng, xem đó là món ăn tinh thần trong đời sống hàng ngày của minh, đặc trưng chu yếu của ca dao đân ca là phô điễn têm tinh thông qua điễn xướng để lột ta nội dung va nghệ thuật trình diễn. Khắp đất nước Việt Nam, bất ky ở vùng nao, đân bộc nao cũng co nguồn ca dao đân ca rất phong phú. Thế nhưng trong xa hội phong kiến thực đân,bẹn bóc lột thống trị đã cci thường , khinh re và miệt thị loại văn học này, Xem a6 là văn hee "bÌnh đân" của loại người tam thường trong xa hội.

Nhân dân lac động Ít nhiều bị ảnh hưởng nên cũng bị chỉ phối khi đánh gia loại sinh hoạt tinh thần nay. Điều đC biểu lộ trong câu hat : Bực mình chẳng muốn nói ra Nhưng câu ví vặt xếp ba gian đỉnh. Chữ "ví vặt" ct ý néi tam thường. Ấy thế ma lại xếp ca e cá <TR - ba gian đỉnh không hết, chứng te nguồn ca dac dan ca Việt Nam ‘khé phcng phi.

Trcng khc tang văn hẹc đân gian thé legi ce dec đân ca cũng chiếm một số lượng khá lớn. Người đân Việt Nam chẳng c ai mà không biết King thuộc một số bai ca dao dân ca. Ö “làng nac, vùng nac cũng xuất hiện những nghệ nhân dân gian ca hát nổi tiếng, có khi họ được tôn sing như một người anh hùng có côngsắg tac văn hea.