Nghiên cứu văn bản Hoa Trình Thi Tập của Vũ Huy Đĩnh - Luận án tiến sĩ ngữ văn

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn chỉnh luận án này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của những người hướng dẫn khoa học là PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Chung và PGS.TS Hà Văn Minh, các các giảng viên của Khoa Ngữ văn và cán bộ thuộc Phòng Sau Đại học của trường Đại học Sư phạm Hà Nội, các Thầy Cô giáo Trường THPT Hưng Khánh (Yên Bái) và Trường THPT Lê Quý Đôn (Hà Đông – Hà Nội). Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến quý Thầy Cô và các bạn bè đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập cũng như hoàn thành Luận án. Tôi rất mong muốn được tiếp thu những ý kiến nhận xét, chỉ dẫn của các Thầy giáo, Cô giáo, của Hội đồng chuyên môn và bạn bè đồng nghiệp nhằm khắc phục những thiếu sót, hạn chế để Luận án được hoàn thiện hơn. Hà Nội, tháng 08 năm 2019 Người viết Nguyễn Xuân Hảo LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của các Thầy Cô giáo.

Các công trình nghiên cứu khác có liên quan đến đề tài và được trích dẫn trong Luận án có chú thích rõ ràng ở phần Tài liệu tham khảo. Mọi nhận định, kiến giải, biện luận, kết luận là của bản thân tôi, không sao chép từ bất kì một tài liệu nào. Nếu có gì sai sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hà Nội, tháng 08 năm 2019 Người viết Nguyễn Xuân Hảo MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT MỤC LỤC BIỂU BẢNG MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Bố cục của luận án. 7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨUCÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI.

Tình hình nghiên cứu thơ văn đi sứ giai đoạn cuối triều Hậu Lê. Hệ thống sứ bộ giai đoạn cuối triều Hậu Lê. Hệ thống tác giả và tác phẩm thơ văn đi sứ giai đoạn cuối triều Hậu Lê. Các hướng nghiên cứu thơ văn đi sứ giai đoạn cuối triều Hậu Lê.

Lịch sử nghiên cứu văn bản tác phẩm Hoa trình thi tập của Vũ Huy Đĩnh. Lịch sử nghiên cứu tác giả Vũ Huy Đĩnh. Vấn đề nghiên cứu văn bản tác phẩm Hoa trình thi tập. Vấn đề dịch thuật Hoa trình thi tập.

Các lý thuyết liên quan đến đề tài. Lý thuyết nghiên cứu về văn bản. Lý thuyết nghiên cứu tác giả, tác phẩm văn học. Lý thuyết phiên dịch học tác phẩm Hán Nôm.

Hướng nghiên cứu của đề tài. 22 Tiểu kết chương 1. 23 CHƯƠNG 2: KHẢO LUẬN VỀ TÁC GIẢ VŨ HUY ĐĨNH VÀ GIỚI THIỆU VỀ VĂN BẢN TÁC PHẨM HOA TRÌNH THI TẬP. Khảo luận về tác giả Vũ Huy Đĩnh (1730-1789).

Về cuộc đời Vũ Huy Đĩnh. Sự nghiệp trước tác. Tác phẩm của Vũ Huy Đĩnh trong các biệt tập. Tác phẩm của Vũ Huy Đĩnh trong các tổng tập.

Giới thiệu về văn bản tác phẩm Hoa trình thi tập. Về nhan đề và tính chân xác của tác phẩm. Nhan đề của thi tập .2 Tính chân xác của thi tập. Thông tin về chuyến đi sứ và thời gian sáng tác thi tập.

Thông tin về chuyến đi sứ .2 Thời gian sáng tác thi tập .3 Thời gian biên định của thi tập. 54 Tiểu kết chương 2. 55 CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM VĂN BẢN HOA TRÌNH THI TẬP. Khảo sát chung các văn bản Hoa trình thi tập và nhận định về bản cơ sở .1 Khảo sát chung các văn bản “Hoa trình thi tập”.

Văn bản “Hoa trình thi tập” mang kí hiệu A. Văn bản “Hoa trình thi tập” mang kí hiệu R. Nhận định về bản cơ sở “Hoa trình thi tập”. Hiệu khám văn bản và nhận định về thiện bản.

Hiệu khám bài tựa. Hiệu khám số lượng tác phẩm. Hiệu khám chính văn. Hiện tượng đảo văn tự.

Hiện tượng xuất nhập văn tự. Các trường hợp dị văn. Nhận định về thiện bản .3 Xác định kết cấu thiện bản Hoa trình thi tập. Người viết tựa, người biên soạn, người viết lời bình .2 Quan điểm biên soạn.

Nhận định của người đương thời về tác phẩm .2 Thơ của Vũ Huy Đĩnh .1 Thơ sứ trình .2 Thơ xướng họa. Thơ của tác giả khác. Phần nguyên chú, nguyên bình, nguyên dẫn .1 Thông tin về số lượng và vị trí. Nội dung phản ánh.

97 Tiểu kết chương 3. 101 CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ THƠ CA CỦA HOA TRÌNH THI TẬP .1 Giá trị nội dung. Quan niệm về trọng trách của sứ thần. Tình yêu quê hương.

Tự hào về cảnh đẹp quê hương. Nỗi nhớ quê da diết. Tình yêu thương con người. Tình yêu thiên nhiên.

Giá trị nghệ thuật. Ngôn từ nghệ thuật. Nghệ thuật sử dụng điển tích, điển cố .3 Nghệ thuật thơ xướng họa. 137 Tiểu kết chương 4.

147 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ PHỤ LỤC 1. Phụ lục 1: Tên tác phẩm thơ giữa bản A. Phụ lục 2: Biện giải dị văn giữa hai bản A. Phụ lục 3: Biện giải hiện tượng đảo chữ giữa hai bản A.

Phụ lục 4: Trường hợp xuất nhập văn tự giữa hai bản A. Phụ lục 5: Giới thiệu toàn văn bài tựa. Phụ lục 6: Hiệu khám bài tựa trong Hoa trình thi tập. Phụ lục 7: Giới thiệu 101 tác phẩm thơ trong Hoa trình thi tập.

Phụ lục 7: Giới thiệu 101 tác phẩm thơ trong Hoa trình thi tập. Phụ lục 8: Giới thiệu 5 bài thơ của Vũ Huy Đĩnh trong Việt thi tục biên. Phụ lục 9: Bia số 73 tại Văn Miếu. Phụ lục 10: Một số hình ảnh về làng Mộ Trạch.

Phụ lục 11: Nguyên bản chữ Hán “Hoa trình thi tập”, kí hiệu A. 145 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Viết đầy đủ 01 THCS Trung học cơ sở 02 THPT Trung học phổ thông 03 NXB Nhà xuất bản 04 ĐHSP Tp Đại học Sư phạm Thành phố 05 KHXH Khoa học xã hội 06 KHXH&NV Khoa học xã hội và nhân văn 07 PGS.TS Phó Giáo sư. Tiến sĩ 08 105/I/7 Bài 105/câu 1/chữ thứ 7 09 TCN Trước Công nguyên 10 VNCHN Viện Nghiên cứu Hán Nôm 11 TVQGVN Thư viện Quốc gia Việt Nam 12 STT Số thứ tự MỤC LỤC BIỂU BẢNG Chương/ STT Tên Mục lục Trang Mục Bảng thống kê các chuyến đi sứ Trung Hoa giai đoạn 1.1 10 cuối triều Hậu Lê (1740 – 1788) Bảng thống kê tác giả tác, phẩm thơ văn đi sứ thời 2.2 12 Cảnh Hưng – Lê Chiêu Thống 3.1 Bảng thống kê tiến sĩ họ Vũ làng Mộ Trạch 33 Bảng thống kê tác giả-tác phẩm của quan lại họ Vũ 4.2 34 làng Mộ Trạch 5.3 Niên biểu cuộc đời Vũ Huy Đĩnh 40 6.1 Bảng thống kê các tập thơ của văn bản R.38 65 Bảng so sánh, đối chiếu văn bản Hoa trình thi tập ký 7.446 Bảng hiệu khám nhan đề tác phẩm thơ giữa bản A.4 Bảng số lượng các bài thơ giữa bản A.5 Bảng thống kê các vị trí đảo trật tự chữ giữa 2 bản 75 11.6 Bản thống kê xuất nhập văn tự giữa bản A.7 Bảng thống kê dị văn giữa bản A.38 do đồng âm 79 Bảng thống kê dị văn giữa bản A.8 80 nghĩa và đồng nghĩa Bảng thống kê dị văn do nguyên nhân khác và không 14.9 81 xác định rõ nguyên nhân giữa bản A.38 Chương/ STT Tên Mục lục Trang Mục Bảng so sánh, hiệu khám chính văn giữa bản A.11 Bảng thống kê các địa danh chặng đi khi ở Việt Nam 87 Bảng thống kê các địa danh đi sứ trở về khi ở Trung 17.12 91 Quốc Bảng thống kê thơ xướng họa trong thi tập của Vũ Huy 18.14 Bảng thống kê thơ của tác giả khác trong thi tập 96 20.1 Bảng thống kê danh nhân của Trung Quốc trong thi tập 115 21.2 Bảng thống kê một số điệp âm 129 22.3 Bảng thống kê một số điển tích, điển cố 135 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ trước đến nay, việc nghiên cứu thơ ca đi sứ đã được các nhà nghiên cứu tìm hiểu với nhiều công trình, bài nghiên cứu từ tổng quan đến các văn bản, tác giả cụ thể.

Tuy nhiên, văn thơ đi sứ vẫn còn nhiều tác giả, thi tập, văn tập cần được tìm hiểu một cách toàn diện nhằm đem đến cái nhìn vừa tổng quát vừa chi tiết về dòng thơ văn này. Chuyến đi sứ Trung Quốc được nhận sắc chỉ năm Tân Mão (1771), khởi hành từ mùa xuân năm Nhâm Thìn (1772), hoàn thành vào mùa đông năm Quý Tị (1773) là chuyến đi sứ do Chánh sứ Đoàn Nguyễn Thục và Phó Chánh sứ Vũ Huy Đĩnh, Phó Chánh sứ Nguyễn Lý chịu trách nhiệm. Trên hành trình đi sứ, Phó Chánh sứ Vũ Huy Đĩnh đã có nhiều cảm xúc, suy ngẫm và thể hiện qua những tác phẩm văn chương. Các sáng tác ấy được tập hợp trong văn bản Hoa trình thi tập (華 程詩集).

Việc nghiên cứu và giới thiệu văn bản Hoa trình thi tập của sứ thần Vũ Huy Đĩnh (武輝珽) nhằm đáp ứng một phần sự cấp thiết trong tìm hiểu, đánh giá về mảng thơ ca đi sứ giai đoạn cuối triều Hậu Lê và làm sáng tỏ giá trị của các sáng tác này trong dòng chảy văn học trung đại Việt Nam nói chung. Sinh thời, khi nhận định về thơ của Vũ Huy Đĩnh, Phạm Nguyễn Du từng viết: “Bút lực của Di Hiên tiên sinh chẳng phải bọn ta có thể đạt tới được. Ấy thơ của ngài hùng hồn thâm sâu, diệu đạt tinh thông, ngụ ý tinh thâm, bày từ điển nhã, cách trí phiêu dật tựa Đào Uyên Minh (Đào Tiềm), chữ câu khéo luyện tựa Đỗ Tử Mĩ (Đỗ Phủ). Mà cái khởi nguồn của tập thơ này, ấy là dùng nhãn lực chu du vạn dặm để tả hoài bão rong ruổi nghìn xưa; tinh thần khí khái, do vậy tự gấp muôn lần, hợp với nỗi rung động, người xem (có lúc) bất giác nhảy nhót như đang đọc thưởng vậy!” [148, tr.

Tuy nhiên, công trình nghiên cứu về Vũ Huy Đĩnh và thơ ca của ông chưa nhiều, chưa sâu. Tác giả Vũ Huy Đĩnh và văn bản Hoa trình thi tập của Vũ Huy Đĩnh chưa được nghiên cứu cụ thể, hệ thống, tường tận.