Luận án: Đóng góp của nhà thơ Xuân Diệu trong phê bình nghiên cứu văn học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI PHAN NGỌC THU ĐÓNG GÓP CỦA NHÀ THƠ XUÂN DIỆU TRONG LĨNH VỰC PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU VĂN HỌC Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM Mã số: 5. 33 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Đăng Mạnh HÀ NỘI – 2002 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 5 CHƢƠNG 1: QUAN NIỆM VỀ VĂN HỌC, VÀ PHƢƠNG PHÁP PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CỦA XUÂN DIỆU.

Quan niệm của Xuân Diệu về văn học, chủ yếu là quan niệm về thơ. Phƣơng pháp phê bình nghiên cứu văn học của Xuân Diệu:. 40 CHƢƠNG 2: THÀNH TỰU TRONG LĨNH VỰC PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU VĂN HỌC CỦA XUÂN DIỆU QUA NHỮNG CHẶNG ĐƢỜNG. Nhìn lại một số tác phẩm tiêu biểu qua các thời kỳ.

Thời Thơ Mới (1932- 1945). Những năm kháng chiến chống Pháp (1946 -1954): Tiếng thơ. Những mảng đề tài nổi bật. Xuân Diệu với sáng tác thơ ca dân gian:.

Xuân Diệu với gia tài văn học cổ điển dân tộc:. Xuân Diệu với nền thơ Việt Nam hiện đại:. 112 CHƢƠNG 3: PHONG CÁCH PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU CỦA XUÂN DIỆU. Nhà thơ trong nhà phê bình.

Bình và giảng .Và cây đời mãi mãi xanh tƣơi". 170 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài: 1.

Xuân Diệu (1916-1985) là một trong những tác giả lớn của Văn học Việt Nam thế kỷ XX. Ông không chỉ là nhà thơ hàng đầu mà còn là một nhà hoạt động kiệt xuất trên nhiều lĩnh vực sáng tạo văn học. Ngay từ những năm tuổi trẻ, với hai tòa lâu đài thơ ca lộng lẫy: Thơ thơ (1938) và Gửi hương cho gió (1945) Xuân Diệu đã "đem đến một nguồn sống rào rạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này" [144, tr 212] và khẳng định vị trí văn học sử của mình: "nhà thơ mới nhất", "đại biểu đầy đủ nhất" cho phong trào Thơ Mới (1932-1945). Đồng thời, ông còn là tác giả hai tập văn xuôi Phấn thông vàng (1939), Trường ca (1945) và nhiều bài tranh luận văn học sôi nổi đăng trên các báo Ngày nay, Phong hóa, Tao đàn.

Sau Cách mạng tháng Tám (1945), hành trình sáng tác thơ ca của Xuân Diệu lại rạo rực với một "nguồn thơ mới". Nếu kể từ hai bản tráng ca Ngọn Quốc kì (1945), Hội nghị non sông (1946) đến tập Thanh ca cuối cùng (1982), Xuân Diệu đã có hơn 13 tập thơ đƣợc xuất bản trong lòng xã hội mới, đó là chƣa kể đến nhiễu tập văn xuôi, thƣ dịch và hàng trăm buổi nói chuyện thơ trƣớc công chúng; Tất cả, đều chứng tỏ cho ta thấy một Xuân Diệu - nhà thơ, với một bút lực không hề vơi cạn, nhƣ "cây đời mãi mãi vanh tươi" nhƣ "sự sống chẳng bao giờ chán nản". Nhƣng, có lẽ, nói nhƣ nhà thơ Tế Hanh, hoặc Trần Đăng Khoa."Về cơ bản, văn tài Xuân Diệu ở giai đoạn này phát triển chủ yếu theo ngả tiểu luận nghiên cứu, phê bình, chứ không phải là thơ" [71, tr 7 |. Hơn ba nghìn trang sách với gần hai chục công trình , kể từ Tiếng thơ (1951) đến bài viết cuối cùng: S ự uyên bác với việc làm thơ (1985).chỉ tính riêng các tác phẩm lí luận, phê bình đã có thể gọi Xuân Diệu là một đại gia" [128, tr 136].

Đặc biệt những tác phẩm 2 Xuân Diệu bàn về "công việc làm thơ" tìm hiểu về "các nhà thơ cổ điển Việt Nam".là những công trình tầm cỡ chỉ có những nhà phê bình lớn, nhà văn hóa thực sự uyên bác tài hoa mới vƣơn tới đƣợc. Chính vì vậy, đã đến lúc muốn tìm hiểu một cách toàn diện và sâu sắc sự nghiệp văn học của Xuân Diệu, cũng nhƣ những đóng góp lớn lao, đặc sắc của ông đối với nền văn học hiện đại nƣớc nhà, rất cần có những công trình nghiên cứu chuyên biệt từng tác phẩm, từng chặng đƣờng, từng phƣơng diện sáng tạo của ông. Và, tất nhiên, không thể không có những công trình chuyên sâu, khám phá vẻ đẹp và đóng góp của văn tài Xuân Diệu trong lĩnh vực phê bình, nghiên cứu văn học. Bi-ê-linxki, nhà phê bình văn học Nga nổi tiếng thế kỉ XIX, đã CÓ lần bàn về mối quan hệ giữa phê bình và sáng tác nhƣ sau: "Ở đây không phải nghệ thuật tạo ra phê bình, cũng không phải phê bình tạo ra nghệ thuật, mà cả hai đều xuất phát từ tinh thần của thời đại, có điều phê bình là ý thức triết học, còn nghệ thuật là ý thức trực tiếp" [66, tr 239].

Từ sự phân biệt này có thể nhận thức đƣợc rằng, nếu đi sâu tìm hiểu sáng tác thơ ca của Xuân Diệu, ngƣời đọc có thể tiếp cận với con - người - ý - thức- trực - tiếp của nhà thơ, thì đi sâu tìm hiểu các tác phẩm tiểu luận, phê bình sẽ là dịp tiếp cận với con - ngƣời- ý - thức- triết - học của tác giả. Tuy nhiên, đối với Xuân Diệu , con ngƣời""sống toàn tim, toàn hồn, sống toàn tâm" cho thơ, thì cả nghệ thuật và phê bình đều là nỗi niềm thổn thức, rạo rực của một Mái tim thơ luôn "khát khao giao cảm với đời", luôn gắn bó hết mình với con ngƣời và cuộc sống; hay nói cách khác, cả "ý thức trực tiếp" và "ý thức triết học" đều đã hòa quyện, giao thoa trong tâm hồn một nghệ sĩ bậc thầy để làm nảy sinh ra tài năng sáng tạo đa dạng trên nhiều lĩnh vực. Vì thế, tìm hiểu đóng góp của Xuân Diệu trong lĩnh vực phê bình, nghiên cứu văn học chỉ là công việc đi sâu tách bạch một cách tƣơng đối sự giao thoa ấy nhƣng lại có ý nghĩa mở ra thêm một hƣớng tiếp cận với thế giới nghệ thụât thi ca đầy "cảm xúc” và "huyền diệu" của chính ông. Mặt khác ở nƣớc ta, cho dù nền văn học dân tộc vốn hình thành, phát triển từ sớm, nhƣng phê bình, nghiên cứu văn học hiểu theo nghĩa nhƣ một hoạt động chuyên nghiệp thì lại ra đời khá muộn.

Suốt mƣời thế kỉ, văn học trung đại viết bằng chữ Hán, chữ Nôm; với tính chất bác học, sùng cổ, với quan niệm "văn dĩ tải đạo", lực lƣợng sáng tác và công chúng thƣởng thức thƣờng rất hạn hẹp. Mãi đến những năm ba mƣơi, bốn mƣơi của thế kỉ XX, khi văn học Việt Nam thực sự bƣớc vào quá trình hiện đại hóa, mới xuất hiện một số tác phẩm của các nhà phê bình, nghiên cứu chuyên nghiệp. Có thể kể đến, nhƣ "Phê bình và cảo luận" (1933) của Thiếu-Sơn, "Thi nhân Việt Nam" (1941) của Hoài Thanh và Hoài Chân; "Việt Nam văn học sử yếu" (1941) của Dƣơng Quảng Hàm, "Nhà văn hiện đại" (1942) của Vũ Ngọc Phan. Vẫn biết, phê bình là hoạt động chuyên môn không thể thiếu đƣợc trong đời sống văn học đƣơng đại, song mấy chục năm qua, nhìn lại thành tựu chung của văn học nƣớc nhà, so với các thể loại khác, phê bình vẫn phát triển chậm chạp, nếu không nói là yếu kém.

Lực lƣợng phê bình chuyên nghiệp rất ít ỏi; những nhà phê bình thực sự có uy tín đƣợc giới sáng tác và cổng chúng thừa nhận lại càng hiếm hoi. Tác phẩm phê bình phần lớn là những bài đọc sách vô thƣởng, vô phạt đƣợc tập hợp lại, ít có những tiểu luận, những công trình dài hơi, tâm huyết. Nhiều ngƣời chỉ coi phê bình văn học là nghề tay trái, thậm chí còn lãng; tránh vì ngại đụng chạm, phiền hà. Trong bối cảnh ấy cần ghi nhận những đóng góp thực sự của một số nhà giáo ở các trƣờng đại học, các viện, công trình của họ vừa phục vụ cho giang dạy nghiên cứu, vừa góp phần thúc đẩy nền phê bình văn học.

Đồng thời cũng cần kể đến thành tựu của một số nhà văn, nhà thơ nổi tiếng vừa có tác phẩm văn thơ với phong cách nghệ thuật độc đáo, vừa thể hiện tiếng nói đầy bản lĩnh qua những nghiên cứu phê bình. Ở thập niên sáu mƣơi, bảy mƣơi, tám mƣơi, đó là Nguyễn Tuân, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình Thi., và gần đây là một số cây bút trẻ khác. Tuy nhiên, trong số nhà văn, nhà thơ đã kể trên, chƣa ai để nhiều tâm sức, dành nhiều thời gian viết nhiều, viết say sƣa có hệ thống và để lại nhiều tác phẩm xuất sắc trong lĩnh vực 4 phê bình, nghiên cứu văn học nhƣ Xuân Diệu. Ông thật xứng đáng là nhà thơ lớn, nhà phê bình tài danh của nền văn học nƣớc ta trong thế kỉ XX.

Tìm hiểu, nghiên cứu Xuân Diệu ở lĩnh vực sáng tạo này một cách toàn diện và sâu sắc, nhất định sẽ rút ra đƣợc những bài học bổ ích, những kinh nghiệm quí báu cho sự phát triển của nền phê bình văn học hôm nay, góp phần bổ sung vào mảng nghiên cứu lịch sử hình thành nhà văn và quan niệm văn học của nền văn học hiện đại chúng ta khi bƣớc vào thiên niên kỉ mới. Giảng dạy và học tập văn chƣơng trong nhà trƣờng tuy có những nét đặc thù, riêng biệt, nhƣng nhìn ở một phƣơng diện nào đấy, nó cũng chính là một cách đƣa văn học trở về với công chúng. Những tập sách giới thiệu, phê bình nghiên cứu văn học đầy sức hấp dẫn của Xuân Diệu vừa là một kho kiến thức, tƣ liệu văn học đồ sộ, vừa là những bài học có ý nghĩa "cẩm nang‖ cho những ai muốn thực sự đi vào con đƣờng sáng tác cũng nhƣ học tập, giảng dạy, nghiên cứu văn học. Với chƣơng trình cải cách giáo dục, Xuân Diệu là một trong những tác giả trọng tâm đƣợc giảng dạy ở Phổ thông và Đại học.

Tìm hiểu đóng góp của Xuân Diệu trong lĩnh vực phê bình văn học, nhƣ trên đã nói, không chỉ là cơ sở để hiểu sâu hơn vẻ đẹp trong các tác phẩm thi ca của ông; mà còn giúp cho giáo viên phổ thông có thêm cơ sở phƣơng pháp luận để nhận thức và đánh giá toàn diện về cuộc đời,sự nghiệp của một tác giả lớn trong chƣơng trình. Đó cũng chính là việc làm thiết thực góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học văn - một vấn đề thời sự đang đƣợc xây dựng và nhà trƣờng quan tâm. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.