Luận án: Chuyển hóa liên ký hiệu Dostoevsky trong điện ảnh châu Á hiện đại

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ TUAN VAN DE CHUYEN HÓA LIEN KY HIỆU TRONG DIEN ANH CHAU A HIEN DAI (TRUONG HOP CAC PHIM CAI BIEN TU TAC PHAM CUA FYODOR DOSTOEVSKY) LUẬN ÁN TIEN SI VĂN HOC HA NOI - 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LE THỊ TUAN VAN DE CHUYEN HOA LIEN KY HIEU TRONG DIEN ANH CHAU A HIEN DAI (TRUONG HOP CAC PHIM CAI BIEN TỪ TAC PHAM CUA FYODOR DOSTOEVSKY) Chuyén nganh: Ly luan van hoc Mã số: 62 22 01 20 LUẬN ÁN TIỀN SĨ VĂN HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS PHAM GIA LAM 2. NGUYEN THI THU THUY HÀ NOI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Gia Lâm và TS. Nguyễn Thị Thu Thủy. Các trích dẫn được sử dụng trong luận án có xuất xứ rõ ràng.

Các kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào. NGHIÊN CỨU SINH Lê Thị Tuân LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới PGS.TS Phạm Gia Lâm và TS. Nguyễn Thị Thu Thủy — những người thầy đã tận tình hướng dẫn tôi cả về tri thức và kỹ năng nghiên cứu dé tôi thực hiện luận án này. Luận án của tôi sẽ rất thiếu sót nêu không có nguồn tư liệu bằng tiếng Nga thầy cô cung cấp và lược dịch.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thành viên trong Hội đồng đánh giá luận án. Những góp ý của Hội đồng giúp tôi học hỏi và bổ khuyết tri thức khoa học, tạo tiền đề cho những tiến bộ trên con đường học tập va nghiên cứu sau này của tôi. Tôi xin gửi lời biết ơn đến PGS.TS Lý Hoài Thu và TS. Hoàng Câm Giang — những người thầy đầu tiên dẫn dat và luôn tận tình giúp đỡ, góp ý cho tôi trên con đường nghiên cứu nhiều chông gai nhưng cũng đầy hứng thú này.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa, Bộ môn Nghệ thuật học và các thầy cô, đồng nghiệp tại Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã luôn hỗ trợ, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, ban bè đã luôn ở bên, khích lệ và giúp đỡ tôi. Tôi luôn thay mình may man vì có nguồn động lực và điểm tựa lớn lao đó. Xin trân trọng cảm on! NGHIÊN CỨU SINH Lê Thị Tuân DANH MỤC CHỮ VIET TAT NXB Nhà xuất bản PGS Phó giáo sư TS Tiến sĩ MỤC LỤC J907.

Lý do chọn để tải. -- -- 2 2 s+SE+EE£EE£EE2EE2E1E212171711211211211 1111112. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiÊn CỨU.

Phương pháp nghién CỨU. DOng BOP MGI CUA LUAN AN n. Cấu trúc của luận At ee. eeeccccesccecsesesessesesecscsesesecscsesucecsvssacsessececavseacavsneecees 10 Chương 1.

TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU. Lich sử nghiên cứu dich liên ký Wi@u. Trên thé GiGi cecceccececcessescsscessssessesssssessesvessssssusssessssessssaessessssesseesesees 11 ]. Tại Viet NGHI.

Lịch sử nghiên cứu dịch liên ký hiệu tác phâm của F. Dostoevsky trong điện ảnÌ.- 2c 001001222301 111 11109 1111 vn ng KT 1 ĐH kt 22 1. Trên thé giới.- + s+©t+Ek+EE£EESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE211111211211 11 1 cce, 22 1. Lịch sử nghiên cứu phim Chang ngốc, Người yêu dau và Dịu dàng.

Những khoảng trông trong nghiên cứu dịch liên ký hiệu điện anh châu A cải biên từ tác phẩm của F.Dostoevsky - Hướng nghiên cứu của đề tài. CHUYÊN HÓA LIÊN KÝ HIỆU VÀ VẤN ĐÈ PHIM CHÂU A CẢI BIEN TỪ TAC PHAM CUA F. Những tiền dé lý thuyết trong cái nhìn tham chiếu. Ký hiệu và kỷ hiệu học trong văn học nghệ thuật.

Dịch liên kỷ hiệu: cầu noi giữa hệ ký hiệu thẩm mỹ văn chương và GIEN ANN RE HdaẢ. Dịch liên ký hiệu, cải biên và liên văn bản: Những tương liên 700/85. Dé dẫn mô hình dịch liên ký hiệu giữa tác phẩm văn học và tác phẩm điện ảnh. Điện ảnh chau A cải biên từ tác phâm của F.

Đôi nét về điện ảnh châu A cải biên. Hiện tượng phim cải biên từ tác phẩm của F. Ba bộ phim châu A cải biên từ tác phẩm của F. CAI BIEN VÀ SỰ CHUYEN HÓA KÝ HIỆU LOẠI HÌNH.

Từ tiêu thuyết đến phim Chàng ngốc: sự hiện đại hoá qua ký hiệu điện ảnh. Viết lại nhân vật: diễn xuất mang tính biểu trưng cao độ. Chuyển dịch không - thời gian: dàn cảnh sâu mang tính lập thể, 3. Tái cấu trúc cốt truyện: dựng phim tạo khoảng trong của sự mơ ho.4 Chuyển hóa người kề chuyện và điểm nhìn: quay phim linh hoạt ⁄1,1,7,08ẼẺẼẼ5858e.

Dịch chuyển ngôn ngữ - lời nói: âm thanh biểu đạt đa chiêu kích 2/03/2008. Từ truyện Những đêm trắng đến phim Người yêu dấu: sự lãng mạn hoá qua ký Ii0i89i90080100000P T8. Viết lại nhân vật: diễn xuất cường điệu và nhắn mạnh yếu to tinh 3. Chuyển dịch không-thời gian: dan cảnh cau kỳ, duy mỹ, huyền ảo.

Tái cấu trúc cốt truyện: Dựng phim trữ tình theo nhịp điệu cảm xúc của CHU thể.--cet2EE++++ttEEEEkttEtEEELrtrEEErriiirriiiirrii 100 3. Chuyển hóa người kề chuyện và điểm nhìn: quay phim mang ;/1//811/1/84/17Ñ//71. Dịch chuyển ngôn ngữ - lời nói: các dải âm thanh như là tan số TUNG CAM CUA HhẬN VẬ|. ch vn vết 105 3.

Từ truyện Cô gái nhu mì đến phim Diu dang: sự tự nhiên chủ nghĩa hóa qua ký hiệu điện ảnh. Viết lại nhân vật: diễn xuất mang tinh bộc trực, tự nhiên. Chuyển dịch không-thời gian: dàn cảnh theo phong cách tư liệu UV GI UU cescsecccccccccscsesescscscsvsveucsesesesesesessavsvevsucususacststssavacavavsusususatscaeaeacees 113 3. Tái cấu trúc cốt truyện: dựng phim mang tính ngẫu hứng và 3.

Chuyển hóa người kế chuyện và điểm nhìn: góc quay mang tinh khách quan, lannh ÏÙHg. Dịch chuyển ngôn ngữ - lời nói: âm thanh phản lãng mạn và vọng âm DAN HẶNg. THƯƠNG THẢO VA SỰ CHUYEN HÓA KÝ HIỆU VAN HOA Lu. Hệ ký hiệu tín ngưỡng - tÔn g1áO.

Phật giáo và tinh than Thién đạo trong Chàng ngốc. Hindu giáo, Hồi giáo va Thiên chúa giáo trong Người yêu dau 141 4. Thiên chúa giáo và Nho giáo trong Diu dàng. Hệ ký hiệu lỗi sống và phong tục tập quán.

Chan thương và quyên lực của dong tiên thời hậu chiến trong Chàng ngỐc. Tình yêu và bat bình dang giai cấp trong Người yêu dau. Sự lỏng léo trong cau trúc gia đình hiện đại và bat bình dang giới trong DIU đàng .- - ch nh nh 162 4. Hệ ký hiệu lễ hội và nghệ thuật.

Lễ hội Tuyết và thể loại Gendaigeki kết hợp kịch Noh trong a7 777 169 4. Lễ Eid và phim dai chúng Masala trong Người yêu dau. Nghệ thuật cải lương và thể loại melodrama trong Diu dàng.-- 2 5c SE ETE E112 1111111111111 1111 1111111 1x 1x Errey 180 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN AN .--- 5252222222 1211211212121 184 TÀI LIEU THAM KHẢO.-- 2 2 s+SE£EE£EE£EEEEEEEEEEEEEEerkerkerreee 185 1000902. Lý do chọn đề tài 1.

Từ những bộ phim cải biên" đầu tiên trên thé giới — Nang Lọ lem (1899), Gulliver du ký (1902), Faust xuống âm phú (1903) của nhà làm phim người Pháp G. Melies, Rip Van Winkle (1903) của đạo diễn người Mỹ William K.Dickson’, lich sử điện ảnh đã ghi nhận hàng ngàn mối lương duyên giữa văn hoc và điện ảnh. Có thể khẳng định, lịch sử cải biên cũng lâu đời như chính lịch sử điện ảnh. Từ tác phẩm văn học, bộ phim cải biên được khán giả chú ý.

Đồng thời, từ những bộ phim cải biên, tác phẩm văn học được “tái sinh”, có thêm nhiều khả thé mới. Theo Linda Hutcheon, tính tới năm 1992, 85% số tác phẩm đoạt giải Oscar phim hay nhất là phim cải biên [49, 10]. Tiếp cận tác phẩm văn học và bộ phim cải biên từ dịch (chuyền hóa) liên ký hiệu là hướng nghiên cứu phổ biến trên thế giới nhưng còn khá mới mẻ tại Việt Nam. Dịch liên ký hiệu hướng đến vấn đề về tính “tương đương”, “trung thành” hay sáng tạo của bản dịch, ở cả phương diện loại hình và văn hóa, giúp chúng ta nhìn nhận và đánh giá tác phẩm văn học và điện ảnh một cách tổng thé và toàn diện: truy hồi về văn bản nguồn dé “đọc thấu” tác phẩm; xem xét sự thông diễn “tương đương” các mã ký hiệu loại hình và mã ký hiệu văn hóa; chỉ ra mô hình chuyên hóa liên ký hiệu và diễn ngôn chi phối chiến lược dịch chuyên của đạo dién,.

Thông qua tiến trình văn bản nguồn được “viết lại” (rewriting), “chuyển ° (transposition) hay “thương thảo” (negotiation) ở một/ nhiều phiên bản mới, những đối thoại văn hóa được thiết lập. Lý giải điều này gợi mở các van đề của “cai tinh thần trong nghệ thuật” [53, 15] nói riêng và của thời đại, của mỗi nền văn hóa nói chung, qua đó, khăng định vai trò kết nối của nghệ thuật trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Fyodor Dostoevsky (1821 - 1881) là nhà văn Nga vi đại thế ky XIX. “Giá trị của Dostoevsky vĩ đại đến nỗi dân tộc Nga chỉ cần gọi tên ông cũng đủ biện minh sự hiện hữu của mình trên thế giới” (Nikolai Berdiaev) [47].

Tác phẩm của ông được cải biên thành nhiều loại hình nghệ thuật, từ âm nhạc, hội họa, sân khấu đến điện ảnh. Trong xu hướng đó, nhiều đạo diễn trên thế giới bị hấp dẫn và tìm ! “Cải biên” hay “chuyên thé” là hai cách dịch tiếng Việt khác nhau dé chỉ thuật ngữ tiếng Anh‘ ‘adaptation”. Trong luận án, chúng tôi sử dụng thuật ngữ “cải biên”/“chuyền thể” theo nghĩa: phương thức chuyên đổi từ loại hình nghệ thuật này sang loại hình nghệ thật khác. Ở Việt Nam, thuật ngữ “chuyển thể” được sử dụng phố biến hơn.

“Cải biên” là thuật ngữ được TS. Nguyễn Nam sử dụng lần đầu tiên trong công trình Phiên dịch học lịch sử — văn hóa: Trường hợp Truyén ky man lục (2002). Chúng tôi sử dung ca hai thuật ngữ với nghĩa tương đương trong luận án. ? Những bộ phim cải biên đầu tiên trên thế giới là Nàng Lọ lem (1899) Georges Méliés cai biên từ truyện cổ tích cùng tên của Charless Perrault, Gulliver du ky (1902) Georges Melies cai biên từ cuốn tiểu thuyết cùng tên của nhà văn người Ailen Jonathan Swift, Faust xuống âm phưi (1903) của Georges Méliès cải biên từ cuốn tiêu thuyết Faust của Goethe, Rip Van Winkle (1903) của William K.

L Dickson cai biên từ một vở kịch do Joseph Jefferson soạn lại dựa trên một truyện ngăn cùng tên của Washington Irving. 4 thấy cảm hứng sáng tạo từ tác phẩm của F. Cùng với William Shakespeare, Anton Chekhov, Alexandre Dumas,. Dostoevsky là nha văn có số lượng tác pham văn học được cải biên nhiều nhất.

Những bộ phim cải biên từ tác phẩm của F. Dostoevsky tạo thành một hiện tượng phim cải biên.