Nghiên cứu văn học tầm căn Trung Quốc từ góc nhìn sinh thái - Phan Thị Trà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- PHAN THỊ TRÀ NGHIÊN CỨU VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC TỪ GÓC NHÌN SINH THÁI LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÝ LUẬN VĂN HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- PHAN THỊ TRÀ NGHIÊN CỨU VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC TỪ GÓC NHÌN SINH THÁI Ngành: Lý luận văn học Mã số: 9220120 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÝ LUẬN VĂN HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN LÊ HOA TRANH PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. Đinh Phan Cẩm Vân 2. Nguyễn Kim Châu PHẢN BIỆN : 1.

Nguyễn Đình Phức 2. Nguyễn Kim Châu 3. Phan Thu Vân Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2023 LỜI CẢM ƠN Trong quá thực hiện luận án, chúng tôi đã gặp không ít những khó khăn tuy nhiên suốt thời gian đó chúng tôi cũng đã nhận đƣợc sự giúp đỡ và hỗ trợ từ rất nhiều ngƣời. Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin kính gửi lời tri ân nhất, chân thành nhất đến cô Trần Lê Hoa Tranh, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập cũng nhƣ quá trình thực hiện luận văn và cả luận án.

Em xin chân thành cảm ơn thầy thầy Nguyễn Đình Phức, thầy Đặng Nam Du, thầy Nguyễn Kim Châu, cô Phan Thị Thu Hiền, cô Đinh Phan Cẩm Vân, thầy Nguyễn Hữu Hiếu, cô Phan Thu Vân, cô Nguyễn Thị Thanh Xuân, cô Nguyễn Thị Phƣơng Phƣơng, thầy Huỳnh Vĩnh Phúc, cô Hà Minh Châu, cô Lê Ngọc Phƣơng đã góp ý cho luận án để em có thể chỉnh sửa một cách tốt nhất. Em xin chân thành cảm ơn Phòng Sau Đại học, Ban chủ nhiệm Khoa và các Quý Thầy, Cô của Khoa Văn học, phòng Sau đại học Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh, trƣờng Đại học Sƣ phạm thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện tốt nhất cho em hoàn thành quá trình học tập cũng nhƣ nghiên cứu tại hai mái trƣờng này. Em xin chân thành cảm ơn đơn vị công tác: Khoa Sƣ phạm, phòng Tổ chức, phòng Khoa học Trƣờng Đại học Thủ Dầu Một, đặc biệt gửi lời cảm ơn giám đốc chƣơng trình cô Tạ Anh Thƣ cùng các anh chị trong chƣơng trình Ngữ văn trƣờng Đại học Thủ Dầu Một đã luôn giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho em trong quá trình em làm luận án. Em cũng cũng gửi lời cảm ơn tới những ngƣời bạn của em, cảm ơn em Đặng Ngọc Ngận, bạn Hoàng Thị Thùy Dƣơng, bạn Phạm Phƣơng Mai, chị Trƣơng Thị Linh, anh Trần Duy Khƣơng, chị Nguyễn Thị Mỹ Diễm, bạn Trần Phụng Hoàng Phi, anh Lƣu Hồng Sơn đã luôn đồng hành và tiếp thêm động lực để em hoàn thành luận án.

Cuối cùng, em xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình đã quan tâm, động viên, giúp đỡ, chia sẻ khó khăn trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Trân trọng cảm ơn! Bình Dƣơng, tháng 02 năm 2023 Tác giả luận án Phan Thị Trà LỜI CAM ĐOAN Luận án tiến sĩ Ngữ văn của tôi mang tên ―Nghiên cứu văn học Tầm căn Trung Quốc từ góc nhìn sinh thái‖. Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, chƣa từng đƣợc công bố ở một trình khoa học khác. Nếu không trung thực, tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn.

Bình Dƣơng, ngày 14 tháng 02 năm 2023 Ngƣời thực hiện Phan Thị Trà MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Cấu trúc luận án.8 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN. Tổng quan nghiên cứu.

Tình hình nghiên cứu văn học Tầm căn Trung Quốc. Tình hình nghiên cứu văn học Tầm căn từ góc nhìn sinh thái. Giới thuyết chung về văn học Tầm căn Trung Quốc và phê bình sinh thái. Văn học Tầm căn Trung Quốc.

Phê bình sinh thái. Tính khả thi của hƣớng nghiên cứu sinh thái trong văn học Tầm căn Trung Quốc. Cơ sở thực tiễn .52 Tiểu kết chƣơng 1 .55 CHƢƠNG 2: CỘI NGUỒN VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA TINH THẦN SINH THÁI TRONG VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC. Tƣ tƣởng sinh thái trong một số triết thuyết cổ đại Trung Quốc.

Quan điểm về thế giới tự nhiên trong đạo Dịch. Quan điểm về thế giới tự nhiên của đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật. Quá trình phát triển chủ đề sinh thái trong văn học Trung Quốc. Tƣ tƣởng sinh thái trong văn học Trung Quốc.

Tinh thần tìm về ngoại biên trong văn học Tầm căn Trung Quốc .80 Tiểu kết chƣơng 2 .98 CHƢƠNG 3: VẤN ĐỀ SINH MỆNH TRONG VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC. Gốc cơ bản của con ngƣời trong văn học Tầm căn Trung Quốc. Gốc huyết thống tự nhiên. Gốc vật chất cơ bản.

Những nạn nhân của thời đại trong văn học Tầm căn Trung Quốc. Nạn nhân là động, thực vật. Nạn nhân là con ngƣời .123 Tiểu kết chƣơng 3 .135 CHƢƠNG 4: VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƢỚC TRONG VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC. Những thay đổi trên con đƣờng phát triển đất nƣớc trong văn học Tầm căn Trung Quốc.

Từ không gian nguyên sinh trong văn học Tầm căn Trung Quốc. Đến không gian hiện đại trong văn học Tầm căn Trung Quốc. Đối thoại – Con đƣờng tìm kiếm sự hòa giải giữa tƣ tƣởng truyền thống và tƣ tƣởng hiện đại. Đối thoại giữa con ngƣời với con ngƣời.2 Đối thoại giữa nông thôn và thành thị .163 Tiểu kết chƣơng 4 .178 TÀI LIỆU THAM KHẢO: .1 PHỤ LỤC 1: GIỚI THIỆU THÊM MỘT SỐ GƢƠNG MẶT TRONG VĂN HỌC TẦM CĂN TRUNG QUỐC .1 PHỤ LỤC 2: GIỚI THIỆU MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA CÁC TÁC GIẢ TRONG VĂN HỌC TẦM CĂN .5 PHỤ LỤC 3: GIỚI THIỆU MỘT SỐ BÀI VIẾT VỀ CHỦ ĐỀ “GỐC” CỦA CÁC NHÀ VĂN TẦM CĂN TRONG HỘI NGHỊ HÀNG CHÂU .53 PHỤ LỤC 4: GIỚI THIỆU BÀI VIẾT VỀ VAI TRÒ CỦA VĂN HỌC TẦM CĂN .78 PHỤ LỤC 5: GIỚI THIỆU MỘT SỐ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.

Lý do nghiên cứu Đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, các hoạt động văn học gắn liền với hoạt động môi trƣờng đƣợc diễn ra với tần suất ngày càng nhiều. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, phê bình sinh thái nhanh chóng gây đƣợc tiếng vang và trở thành một phong trào có ý nghĩa của giới học thuật. Họ cùng với các nhà sử học, nhân loại học, tâm lý học, triết học đã cùng nhau bàn đến các vấn đề liên quan đến mối quan hệ giữa con ngƣời với tự nhiên, những nguy cơ sinh thái mà con ngƣời sẽ hứng chịu. Việc dùng lý thuyết phê bình sinh thái để tìm hiểu một tác phẩm hay một dòng văn học cũng chính là cách để tìm hiểu, phân tích và lí giải sự gắn kết giữa con ngƣời với tự nhiên, tìm ra nguyên nhân làm đứt gãy mối quan hệ cộng sinh giữa vạn vật trong thế giới tự nhiên, đề xuất các phƣơng án để tái thiết lại hệ sinh thái.

Văn học Tầm căn Trung Quốc ra đời là bƣớc phát triển về chiều sâu của văn học Vết thƣơng và văn học Cải cách. Đó là sự tiếp nối tinh thần phản tƣ, cải cách, đồng thời nó cũng động chạm đến một số vấn đề về truyền thống văn hóa dân tộc. Nó có thể xem là một cột mốc quan trọng của sáng tác văn học ―Thời kỳ mới‖, hơn nữa là đánh dấu cho một khởi đầu hƣớng tới đa dạng hóa văn học đƣơng đại Trung Quốc. Dòng văn học Tầm căn đƣợc ra đời vào những năm 84, 85 của thế kỷ XX, dù khoảng thời gian tồn tại không quá dài, nhƣng văn học Tầm căn Trung Quốc lại đƣợc xem là một trong những dòng văn học có nhiều thành tựu.

Dòng văn học này từ khi ra đời đã gây sự chú ý cũng nhƣ tranh luận trong đời sống văn học, xã hội Trung Quốc. Đặc biệt từ sau khi Mạc Ngôn đạt giải thƣởng Nobel văn học năm 2012, một trào lƣu nghiên cứu về Mạc Ngôn và tầm căn ngày càng đƣợc giới nghiên cứu quan tâm ở Trung Quốc và mở rộng trên phạm vi toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Văn học Tầm căn Trung Quốc chủ trƣơng tìm cội nguồn văn hóa truyền thống hàng ngàn năm của dân tộc Trung Hoa. Trải qua một khoảng thời gian dài nghiên cứu với nhiều góc độ và phƣơng pháp khác nhau, giới nghiên cứu cũng đã giải mã, giải quyết đƣợc nhiều vấn đề trong văn học Tầm căn.

Đề tài xét văn học Tầm căn Trung Quốc từ góc nhìn sinh thái hứa hẹn sẽ đƣa ra thêm nhiều điều mới mẻ về dòng văn học này. Hơn thế nữa, việc tìm hiểu văn học Tầm căn cũng là cách mà luận án kế thừa 2 những thành quả đã nghiên cứu ở luận văn cao học ―Tìm hiểu dòng văn học Tầm căn Trung Quốc‖ của chính chúng tôi. Việc đi sâu khám phá những hƣớng tiếp cận khác nhau trong một dòng văn học chính là quá trình làm phong phú thêm, gợi mở thêm các chủ đề về văn học Tầm căn. Hƣớng triển khai của công trình sẽ hữu dụng cho những ai muốn đi tìm hiểu sâu hơn dòng văn học Tầm căn, đặc biệt là từ góc nhìn phê bình sinh thái.

Điều này góp phần thúc đẩy, tìm hiểu, giải mã những tác phẩm văn học nói chung cũng nhƣ tác phẩm văn học Tầm căn nói riêng theo chiều hƣớng sâu hơn, linh hoạt và đa dạng về góc nhìn. Ngoài ra, công trình cũng góp phần cung cấp thêm nguồn tài liệu cho công tác giảng dạy và nghiên cứu văn học, văn hóa Trung Quốc. Dù yếu tố hiện đại trong văn học Tầm căn tầm căn mới chỉ ở mức manh nha nhƣng đã cho thấy đây là tiếng nói mang tính khai mở. Điều này thể hiện tính thời sự của công trình.

Rõ ràng từ góc nhìn phê bình sinh thái ,văn học Tầm căn đã cho thấy sứ mệnh gánh vác trọng trách lớn lao, cùng với nhân loại đi tìm và giải quyết những vấn đề đƣợc và mất trên hành trình hội nhập. Từ những lý do đã nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài ―Nghiên cứu văn học Tầm căn Trung Quốc từ góc nhìn sinh thái‖. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.