Luận án tiến sĩ nghiên cứu so sánh sưu thần ký trung quốc với một số truyện chí

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ VŨ THỊ HƢƠNG NGHIÊN CỨU SO SÁNH SƯU THẦN KÝ (TRUNG QUỐC) VỚI MỘT SỐ TRUYỆN CHÍ QUÁI VIỆT NAM TỪ GÓC ĐỘ ĐẶC TRƢNG THỂ LOẠI VÀ NGÔN NGỮ HÁN VĂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM Hà Nội – 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ VŨ THỊ HƢƠNG NGHIÊN CỨU SO SÁNH SƯU THẦN KÝ (TRUNG QUỐC) VỚI MỘT SỐ TRUYỆN CHÍ QUÁI VIỆT NAM TỪ GÓC ĐỘ ĐẶC TRƢNG THỂ LOẠI VÀ NGÔN NGỮ HÁN VĂN Chuyên ngành: Hán Nôm Mã số: 62 22 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN HỮU SƠN - PGS. NGUYỄN THỊ OANH XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA LUẬN ÁN THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN PGS. Nguyễn Hữu Sơn PGS.

Phạm Văn Khoái Hà Nội - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Luận án đã được nghiên cứu nghiêm túc, cầu thị. Kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách trung thực, cẩn trọng, có trích nguồn dẫn trong luận án.

Hà Nội, ngày 5 tháng 7 năm 2017 Tác giả luận án Vũ Thị Hƣơng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới PGS. Nguyễn Hữu Sơn và PGS. Nguyễn Thị Oanh là hai người thầy đã tận tình hướng dẫn và gợi mở cho tôi rất nhiều kiến thức quý báu. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Khoa Văn học, Bộ môn Hán Nôm, quý thầy cô, Viện Ngôn ngữ học cùng các đồng nghiệp tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn động viên, khích lệ để tôi có thêm động lực hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn tất cả! Hà Nội, ngày 5 tháng 7 năm 2017 Tác giả luận án Vũ Thị Hƣơng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT GS Giáo sư LNCQ Lĩnh Nam chích quái lục NXB Nhà xuất bản PGS Phó Giáo sư SCN Sau Công nguyên STK Sưu thần ký TCN Trước Công nguyên TS Tiến sĩ VĐUL Việt điện u linh tập TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu khoa học.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi tư liệu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Cấu trúc của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6 1. Cơ sở lý thuyết của đề tài. Lý thuyết về thể loại văn học. Lý thuyết về văn học so sánh.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Sưu thần ký. Nghiên cứu Sưu thần ký ở Trung Quốc. Nghiên cứu Sưu thần ký ở Việt Nam. Tổng quan tình hình nghiên cứu Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái.

Thể loại văn học. Văn học dân gian là nền tảng cho sự hình thành của Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Ảnh hưởng của văn học Trung Quốc đối với Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Đặc điểm ngôn ngữ Hán văn.

Hƣớng tiếp cận của luận án. 29 Tiểu kết Chƣơng 1. THỂ LOẠI CHÍ QUÁI TRONG VĂN HỌC TRUNG QUỐCVÀ VĂN HỌC VIỆT NAM. Quan niệm về tiểu thuyết chí quái ở Trung Quốc và truyện chí quái ở Việt Nam.

Chí quái ở Trung Quốc. Tình hình văn hoá xã hội thời Nguỵ - Tấn. 36 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Quá trình hình thành và phát triển của tiểu thuyết chí quái.

Khái niệm tiểu thuyết chí quái. Về tác giả, tác phẩm Sưu thần ký. Chí quái ở Việt Nam. Quá trình hình thành và phát triển của chí quái Việt Nam.

Hoàn cảnh ra đời của Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Về tác giả, tác phẩm Việt điện u linh. Về tác giả, tác phẩm Lĩnh Nam chích quái. Đặc trƣng cơ bản của thể loại chí quái.

Đặc trưng nghệ thuật. 70 Tiểu kết chƣơng 2. NGHIÊN CỨU SO SÁNH ĐẶC TRƢNG THỂ LOẠI CHÍ QUÁI TRONG SƯU THẦN KÝ VỚI VIỆT ĐIỆN U LINH, LĨNH NAM CHÍCH QUÁI. Mô hình cấu trúc cốt truyện.

Cấu trúc cốt truyện của Sưu thần ký. Cấu trúc cốt truyện của Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Không gian, thời gian trong chí quái. Yếu tố kỳ ảo.

Yếu tố kỳ ảo trong Sưu thần ký. Yếu tố kỳ ảo trong Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Hệ thống nhân vật kỳ ảo. Nhân vật trong Sưu thần ký.

Nhân vật trong Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái. Mô típ kỳ ảo. Mô típ trong Sưu thần ký. Mô típ trong Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái.

100 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 4. NGHIÊN CỨU SO SÁNHĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ HÁN VĂN TRONG SƯU THẦN KÝ VỚI VIỆT ĐIỆN U LINH, LĨNH NAM CHÍCH QUÁI. Đặc trƣng cú pháp trong chí quái. Câu tồn tại.

Hiện tƣợng ngữ pháp bạch thoại thời kỳ đầu trong chí quái. Một vài nét về văn ngôn và bạch thoại. Nguyên nhân Sưu thần ký dùng bạch thoại thời kỳ đầu. Nguyên nhân Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái dùng bạch thoại thời kỳ đầu.

Ngữ pháp bạch thoại thời kỳ đầu trong các tác phẩm chí quái. 140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌCCỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 159 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Trong di sản Hán Nôm Việt Nam hiện nay có khá nhiều văn bản văn xuôi chữ Hán được gọi là truyện chí quái, truyền kỳ. Những tác phẩm này được sáng tạo theo những khuôn mẫu chung trong văn học các nước vùng Đông Á. Giống như nhiều loại hình tác phẩm văn học trung đại khác, chí quái, truyền kỳ Việt Nam cũng nằm trong quy luật chung về sự phát sinh, phát triển, truyền bá, tiếp nhận, bản địa hoá nhiều thành tựu văn học có nguồn gốc Trung Quốc. Lịch sử của nền văn học vùng Đông Á gồm các nước như: Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam có nét giống nhau về con đường hình thành, phát triển các thể loại văn học, đó là sự tiếp nhận truyền thống văn hoá Trung Quốc.

Tuy nhiên, sự hình thành của thể loại văn học Hán văn trong các nền văn học thuộc vùng văn hoá Đông Á diễn ra ở trong mỗi nước lại có những nét riêng mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc. Việc nghiên cứu so sánh ảnh hưởng văn học Trung - Việt cho chúng ta thấy rõ bức tranh giao lưu văn hoá giữa hai nước, từ đó có thể thấy được cách các nhà văn Việt Nam tiếp thu, cách tân và sáng tạo các thể loại văn học có nguồn gốc từ Trung Quốc. Trong quá trình lựa chọn đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Hán Nôm, chúng tôi thấy cần thiết phải có những công trình nghiên cứu những tác phẩm mang tính kinh điển của các thể loại Hán văn cổ trung đại Trung Quốc và Việt Nam đặc biệt là những thể loại có ảnh hưởng lớn tới các nền văn hoá khác. Nghiên cứu những tác phẩm này có thể xem là một tiền đề, là điều kiện để hiểu sâu hơn các tác phẩm Hán Nôm do người Việt Nam sáng tác, trong đó có thể loại chí quái.

Thể loại chí quái xuất hiện từ thời Nguỵ - Tấn và chiếm vị trí quan trọng trong lịch sử văn học Trung Quốc. Các tác phẩm chí quái có ảnh hưởng sâu rộng tới văn học Trung Quốc giai đoạn sau này cũng như ảnh hưởng tới văn học một số nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Đối với văn học Trung Quốc, chí quái là sơ sở quan trọng, là tiền đề cho sự hình thành và phát triển của truyền kỳ đời Đường và thoại bản đời Tống, như: Sưu thần hậu ký của Đào Tiềm, Oan hồn chí của Nhan Chi Thôi, Liệt dị truyện của Tào Phi, Minh tường ký của Vương Viêm, Sưu thần hậu ký của Câu Đạo Hưng; Tục di biên chí của Nguyên Hiếu Vấn đời 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Kim; Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu đời Minh; Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh và Duyệt vi thảo đường bút ký của Kỷ Quân đời Thanh,. Sưu thần ký được coi là tác phẩm đầu tiên của thể loại chí quái, ra đời vào thế kỷ III thời Đông Tấn (SCN).

Sưu thần ký là tác phẩm có giá trị lớn về các lĩnh vực như văn học, ngôn ngữ, lịch sử, văn hoá,. Nó cũng đóng vai trò là bộ tiểu thuyết chí quái đầu tiên đạt tới độ tiêu biểu về tiêu chí thể loại. Trong văn học Việt Nam, các tác phẩm như Việt điện u linh tập của Lý Tế Xuyên, Lĩnh Nam chích quái lục (tương truyền) của Trần Thế Pháp, Thánh Tông di thảo (tương truyền) của Lê Thánh Tông, Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, Công dư tiệp ký của Vũ Phương Đề, Lan Trì kiến văn lục của Vũ Trinh,. đều chịu ảnh hưởng của chí quái, truyền kỳ Trung Quốc.

Đối với thể loại văn học này cần có những nghiên cứu so sánh về đặc trưng thể loại, ngôn ngữ Hán văn để từ đó có thể thấy được đặc trưng chí quái của mỗi nước. Với những lý do như vậy, chúng tôi lựa chọn Nghiên cứu so sánh Sưu thần ký (Trung Quốc) với một số truyện chí quái Việt Nam từ góc độ đặc trưng thể loại và ngôn ngữ Hán văn làm đề tài luận án của mình. Mục tiêu khoa học Luận án hướng đến nghiên cứu so sánh về đặc trưng thể loại và đặc trưng ngôn ngữ Hán văn của thể loại chí quái, cụ thể giới hạn của đề tài là so sánh Sưu thần ký của Trung Quốc với hai tác phẩm Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục của Việt Nam. Thông qua việc so sánh này để chỉ ra sự ảnh hưởng của văn học Trung Quốc với văn học Việt Nam; thấy được sự tiếp nhận văn hoá, tính bản vị và giá trị văn hoá Việt.