Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu xây dựng các giải pháp quản lý lửa rừng cho Vườn Quốc gia Hoàng Liên - Trần Minh Cảnh

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP TRẦN MINH CẢNH NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ LỬA RỪNG CHO VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Hà Nội, 2019 BỘ NÔNG BỘ NÔNG NGHIỆP NGHIỆP VÀ VÀ PTNT PTNT BỘ GIÁO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TẠO TRƯỜNG ĐẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỌC LÂM LÂM NGHIỆP NGHIỆP TRẦN MINH CẢNH TRẦN MINH CẢNH NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ LỬA RỪNG CHO VƯỜN QUỐC GIA HOÀNG LIÊN NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ LỬA RỪNG CHO VƯỜNLâm Ngành: QUỐC sinh GIA HOÀNG LIÊN Mã số: 9620205 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. BẾ MINH CHÂU Hà Nội, 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ Lâm nghiệp “Nghiên cứu xây dựng các giải pháp quản lý lửa rừng cho Vườn Quốc gia Hoàng Liên” mã số 9.05 là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác dưới mọi hình thức. Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng Bảo vệ Luận án Tiến sĩ về lời cam đoan của mình.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Người hướng dẫn khoa học Tác giả luận án PGS. Bế Minh Châu Trần Minh Cảnh ii LỜI CẢM ƠN Luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu xây dựng các giải pháp quản lý lửa rừng cho Vườn Quốc gia Hoàng Liên” mã số 9620205 là công trình nghiên cứu về giải pháp quản lý lửa rừng một cách có hệ thống cho Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Trong quá trình thực hiện tác giả đã gặp không ít những khó khăn, nhưng với sự nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ tận tình của các Thầy, Cô giáo cùng các đồng nghiệp và gia đình đến nay Luận án đã hoàn thành nội dung nghiên cứu và đạt được mục tiêu đặt ra. Nhân dịp này, Tôi xin đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người hướng dẫn khoa học là PGS.

Bế Minh Châu cùng các nhà khoa học: GS. Vương Văn Quỳnh, PGS. Trần Quang Bảo, PGS. Phùng Văn Khoa, PGS.

Bùi Xuân Dũng, TS. Lã Nguyên Khang, PGS. Lê Xuân Trường, ThS. Phan Văn Dũng, ThS.

Lê Thái Sơn đã hết lòng giúp đỡ, định hướng, tận tình hướng dẫn và cung cấp nhiều tài liệu có giá trị khoa học và thực tiễn để tôi hoàn thành Luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học, Khoa Quản lý TNR&MT, Khoa Lâm học - Trường Đại học Lâm nghiệp, Lãnh đạo và cán bộ Vườn quốc gia Hoàng Liên… đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện và dành thời gian cung cấp thông tin cho tôi trong thời gian tôi thực hiện Luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới toàn thể gia đình và những người thân đã luôn động viên và tạo điều kiện thuận lợi về vật chất, tinh thần cho tôi trong suốt thời gian qua. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Trần Minh Cảnh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG.vii DANH MỤC CÁC HÌNH………………………………………………………….ix TRANG THÔNG TIN VỀ NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI VỀ MẶT HỌC THUẬT, LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm liên quan tới quản lý lửa rừng.

Tổng quan nghiên cứu về quản lý lửa rừng. Nghiên cứu về bản chất cháy rừng. Nghiên cứu về phòng cháy, chữa cháy rừng trên thế giới. Nghiên cứu về phòng cháy, chữa cháy rừng ở Việt Nam.

Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của cháy rừng đến hệ sinh thái và phục hồi rừng (PHR) sau cháy. Nghiên cứu ảnh hưởng của cháy rừng và phục hồi rừng sau cháy trên thế giới. Nghiên cứu ảnh hưởng của cháy rừng và PHR sau cháy ở Việt Nam. Nghiên cứu về công tác quản lý lửa rừng tại VQG Hoàng Liên.

Nhận xét, đánh giá về tổng quan và định hướng nghiên cứu. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm cơ bản về tài nguyên rừng của VQG Hoàng Liên.

Đặc điểm phân bố tài nguyên rừng. Một số đặc điểm cấu trúc của các trạng thái rừng chủ yếu. Đặc điểm cháy rừng, các nhân tố ảnh hưởng tới cháy rừng và thực trạng công tác quản lý lửa rừng tại VQG Hoàng Liên. Đặc điểm cháy rừng.

Đặc điểm các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới cháy rừng. Thực trạng công tác quản lý lửa rừng tại VQG Hoàng Liên. Nghiên cứu khả năng PHR sau cháy theo thời gian tại VQG Hoàng Liên. Đặc điểm các quần xã thực vật rừng sau cháy theo thời gian.

Một số đặc điểm đất rừng sau cháy tại VQG Hoàng Liên. Xác định loài cây có khả năng chống chịu lửa tại VQG Hoàng Liên 101 3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác PCCCR và giải pháp phục hồi rừng sau cháy tại VQG Hoàng Liên. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác PCCCR.

Đề xuất các giải pháp phục hồi rừng sau cháy. 127 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ. 130 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ. 133 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

134 PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CÁC KÝ HIỆU, Ý NGHĨA CHỮ VIẾT TẮT BVR Bảo vệ rừng CP (%) Độ che phủ D1.3 Đường kính ngang ngực Dt Đường kính tán DT1 Đất trống không có cây gỗ tái sinh DT2 Đất trống có cây gỗ tái sinh European Forest Fire Information System (Hệ thống thông EFFIS tin cháy rừng châu Âu) ESA European Space Agency (Cơ quan Vũ trụ châu Âu) Food and Agriculture Organization of the United Nations (ổ FAO chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc) FFDI Forest Fire Danger Index (chỉ số nguy cơ cháy rừng) FWI Forest Fire Weather Index (chỉ số thời tiết cháy rừng) GIS Geographic Information System (Hệ thống thông tin địa lý) GPS Global Positioning System (hệ thống định vị toàn cầu) Hdc (m) Chiều cao dưới cành HG1 Rừng hỗn giao gỗ - tre nứa Hvn (m) Chiều cao vút ngọn LRTX Lá rộng thường xanh MĐ Mức độ NCCR Nguy cơ cháy rừng OTC Ô tiêu chuẩn ODB Ô dạng bản PCCCR Phòng cháy chữa cháy rừng PHR Phục hồi rừng Participatory Rural Appraisal (đánh giá nông thôn có sự PRA tham gia) QLLR Quản lý lửa rừng vi CÁC KÝ HIỆU, Ý NGHĨA CHỮ VIẾT TẮT TC (%) Độ tàn che TN Tự nhiên RTG Rừng trồng gỗ RRA Rapid Rural Appraisal (đánh giá nhanh nông thôn) TTR Trạng thái rừng TXB Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh trung bình núi đất TXG Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh giàu núi đất TXN Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh nghèo núi đất TXP Rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh phục hồi núi đất United Nations Development Programme (Chương trình UNDP Phát triển Liên Hiệp Quốc) VLC Vật liệu cháy VQG Vườn Quốc Gia The Wildland Fire Assessment System (Hệ thống đánh giá WFAS cháy rừng) World Wild Fund For Nature (Quỹ quốc tế bảo vệ thiên WWF nhiên) vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Phân cấp NCCR dựa vào chỉ số FFDI của Luke & McArthur (1986). Chỉ tiêu dự báo khả năng cháy của VLC theo K, Lê Văn Hương .1: Tổng hợp số ô tiêu chuẩn ở khu vực nghiên cứu. Phân cấp nguy cơ cháy cho các nhóm trạng thái rừng.

Hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp VQG Hoàng Liên (năm 2016). Kết quả điều tra tầng cây cao ở các trạng thái rừng. Công thức tổ thành tầng cây cao rừng tự nhiên ở khu vực NC. Công thức tổ thành cây tái sinh rừng tự nhiên tại VQG Hoàng Liên.

Kết quả điều tra tầng thảm tươi, cây bụi ở các trạng thái rừng tại VQG Hoàng Liên. Diện tích rừng bị cháy tại VQG Hoàng Liên (2009 - 2016) .7: Một số chỉ tiêu khí hậu khu vực Sa Pa (2005-2016). Mức độ tham gia của người dân trong công tác quản lý lửa rừng tại VQG Hoàng Liên. Đặc điểm tầng cây cao ở các đối tượng nghiên cứu ở xã Tả Van.

Đặc điểm tầng cây cao ở các đối tượng nghiên cứu ở xã Bản Hồ. Đặc điểm cây tái sinh ở các đối tượng nghiên cứu tại xã Tả Van. Đặc điểm cây tái sinh ở các đối tượng nghiên cứu tại xã Bản Hồ. Đặc điểm lớp thảm tươi, cây bụi ở các trạng thái rừng.

Một số chỉ tiêu về tính chất đất ở các đối tượng nghiên cứu tại xã Tả Van -VQG Hoàng Liên. Những loài cây dự tuyển có khả năng chống, chịu lửa tại khu vực VQG Hoàng Liên. Những chỉ tiêu liên quan tới tính chống chịu lửa, khả năng thích ứng với điều kiện lập địa và giá trị kinh tế của các loài cây dự tuyển. Kết quả chuẩn hóa các chỉ tiêu cho 15 loài cây nghiên cứu tại VQG Hoàng Liên.

Kết quả xếp hạng về khả năng chống chịu lửa của các loài cây nghiên cứu tại VQG Hoàng Liên. Kết quả xếp hạng về khả năng phát triển phục vụ phòng chống cháy rừng của các loài cây nghiên cứu tại VQG Hoàng Liên. Một số loài cây thường đi kèm với cây có khả năng phòng cháy tại VQG Hoàng Liên. Khối lượng và hàm lượng nước trong VLC dưới các TTR.

Tổng hợp các Tiêu chuẩn đánh giá nguy cơ cháy các trạng thái rừng chủ yếu tại VQG Hoàng Liên. Kết quả chuẩn hóa các Tiêu chuẩn nghiên cứu. Ví trí xây dựng đường băng xanh cản lửa tại VQG Hoàng Liên. Biện pháp kỹ thuật chủ yếu trong khoanh nuôi tái sinh tự nhiên.

128 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Phương pháp tiếp cận theo mục tiêu và nội dung nghiên cứu. Bản đồ vị trí các ô tiêu chuẩn tại khu vực nghiên cứu. Bản đồ hiện trạng rừng VQG Hoàng Liên năm 2016.

Một số trạng thái rừng tại khu vực nghiên cứu. Số loài thực vật và số loài tham gia công thức tổ thành tầng cây cao rừng tự nhiên ở VQG Hoàng Liên. Số loài thực vật cây gỗ và số loài tham gia tổ thành tầng cây tái sinh ở khu vực nghiên cứu. Phân bố diện tích rừng và đất rừng theo độ cao tại VQG Hoàng Liên .6: Biểu đồ về nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa trung bình các tháng trong năm khu vực VQG Hoàng Liên.

Sơ đồ phối hợp chỉ đạo giữa các lực lượng BV&PTR, PCCCR.