Luận án phát triển mô hình ra quyết định đa tiêu chí sử dụng tập neutrosophic khoảng và động - NCS. Nguyễn Thọ Thông

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Phát triển mô hình ra quyết định đa tiêu chí sử dụng tập neutrosophic khoảng và động” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.  Tôi đã trích dẫn đầy đủ các tài liệu tham khảo, công trình nghiên cứu liên quan ở trong nước và quốc tế. Ngoại trừ các tài liệu tham khảo này, luận án hoàn toàn là công việc của riêng tôi.

 Trong các công trình khoa học được công bố trong luận án, tôi đã thể hiện rõ ràng và chính xác đóng góp của các đồng tác giả và những gì do tôi đã đóng góp.  Luận án được hoàn thành trong thời gian tôi làm Nghiên cứu sinh tại Bộ môn Các hệ thống thông tin, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả: Hà Nội: i ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi muốn bày tỏ sự biết ơn đến PGS. Nguyễn Đình Hóa và TS.

Đỗ Đức Đông, cán bộ hướng dẫn, người đã trực tiếp giảng dạy và định hướng tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận án này. Thầy không chỉ hướng dẫn cho tôi những kiến thức về học thuật mà còn chỉ bảo cho tôi những kinh nghiệm trong cuộc sống. Một vinh dự lớn cho tôi được học tập, nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của Thầy. Tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến các Thầy Cô trong Bộ môn Các hệ thống thông tin vì sự giúp đỡ của các Thầy Cô về các đóng góp rất hữu ích cho luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Công nghệ thông tin, Phòng Đào tạo và Ban giám hiệu trường Đại học Công nghệ đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng bày tỏ sự biết ơn đến Ban lãnh đạo Viện công nghệ thông tin - ĐHQGHN đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện luận án này. Xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các anh chị em trong Trung tâm tính toán hiệu năng cao, Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên và Lab nghiên cứu tại Viện công nghệ thông tin - ĐHQGHN đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi muốn cảm ơn đến tất cả những người bạn của tôi, những người luôn chia sẻ, động viên tôi bất cứ khi nào tôi cần.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với cha mẹ và gia đình đã luôn ủng hộ và yêu thương tôi một cách vô điều kiện. Nếu không có sự ủng hộ của gia đình tôi không thể hoàn thành được luận án này. Luận án đã được hỗ trợ bởi chương trình đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ trong nước của Quỹ đổi mới sáng tạo Vingroup. Cuối cùng, xin chúc mọi người luôn mạnh khoẻ, đạt được nhiều thành tích cao trong công tác, học tập và nghiên cứu khoa học ! NCS.

Nguyễn Thọ Thông iii TÓM TẮT Trong hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống đưa ra quyết định là một vấn đề vô cùng quan trọng. Bài toán ra quyết định chủ yếu tập trung giải quyết vấn đề tìm kiếm lựa chọn tốt nhất dựa theo bộ tiêu chí đánh giá được ước lượng bởi người ra quyết định. Gần đây, các vấn đề ra quyết định đa tiêu chí trong môi trường dữ liệu có tính không chắc chắn, không xác định, không nhất quán và biến động đã nhận được nhiều quan tâm của các nhà nghiên cứu. Nhiều hướng tiếp cận khác nhau đã được đề xuất để giải quyết vấn đề ra quyết định đa tiêu chí như tiếp cận mờ, tập neutrosophic, giá trị độ đo, mô hình điểm lý tưởng, v.

Theo dòng nghiên cứu về bài toán ra quyết định đa tiêu chí trong môi trường dữ liệu đó, luận án đề xuất một quy trình thống nhất của mô hình ra quyết định đa tiêu chí trong môi trường dữ liệu có tính không chắc chắn, không xác định, không nhất quán và biến động. Cụ thể các đóng góp chính của luận án được tóm tắt như sau: (a) Đề xuất một lý thuyết mở rộng với tên gọi tập neutrosophic giá trị khoảng động (DIVNS) để thể hiện tính động của dữ liệu có tính không chắc chắn, không xác định và không nhất quán theo khoảng thời gian và phát triển mô hình TOPSIS dựa trên lý thuyết DIVNS. (b) Phát triển mô hình ra quyết định với thông tin trọng số không biết trong môi trường không chắc chắn, không xác định, không nhất quán và biến động. Trình bày một số phép toán thể hiện tính tương quan của các thuộc tính dựa trên DIVNS và tích phân Choquet.

Chiến lược ra quyết định dựa trên các phép toán đã đề xuất cũng được giới thiệu. (c) Đề xuất một mở rộng của tập neutrosophic giá trị khoảng động tên là tập neutrosophic giá trị khoảng động tổng quát (GDIVNS) để thể hiện sự thay đổi của bộ thuộc tính, lựa chọn, người ra quyết định, trọng số theo thời gian. Sau đó, phát triển mô hình ra quyết định đa tiêu chí động DTOPSIS (Dymanic Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution) dựa trên lý thuyết GDIVNS đã đề xuất. Mô hình DTOPSIS quan tâm đến cả ba vấn đề: tính động của dữ liệu theo khoảng thời gian, tính động của các thuộc tính và dữ liệu lịch sử.

Từ khóa: Mô hình ra quyết định đa tiêu chí, Tập neutrosophic, Tập mờ do dự, Mô hình TOPSIS, Tích phân Choquet. Mục lục Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Tóm tắt iii Mục lục iv Danh mục các từ viết tắt vi Danh mục các bảng x Danh mục các hình vẽ xii Danh mục các ký hiệu xiii MỞ ĐẦU 1 Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ MCDM VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 8 1.1 Bài toán ra quyết định đa tiêu chí .2 Tổng quan nghiên cứu về MCDM .1 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước .2 Một số vấn đề trong MCDM .3 Các tiếp cận chính đối với MCDM .4 Động lực nghiên cứu .2 Tập mờ do dự .3 Tích phân Choquet .4 Phương pháp ra quyết định TOPSIS .4 Bộ dữ liệu thực nghiệm .1 Miền dữ liệu và ứng dụng của nghiên cứu .2 Mô hình ASK .3 Bộ dữ liệu thực nghiệm .5 Kết luận chương. 34 iv Contents v Chương 2.

TẬP NEUTROSOPHIC GIÁ TRỊ KHOẢNG ĐỘNG VÀ MÔ HÌNH RA QUYẾT ĐỊNH 35 2.2 Tập neutrosophic giá trị khoảng động .3 Mô hình TOPSIS-DIVNS .4 Ví dụ thực nghiệm .5 Phân tích thực nghiệm .6 Kết luận chương. THÔNG TIN TRỌNG SỐ CỦA MCDM TRONG MÔI TRƯỜNG NEUTROSOPHIC ĐỘNG 61 3.2 Thông tin trọng số không biết .1 Xác định thông tin trọng số .2 Mô hình TOPSIS-DIVNS với thông tin trọng số không biết .3 Ví dụ thực nghiệm .4 Phân tích thực nghiệm .3 Tương quan giữa các tiêu chí .1 Phép toán trung bình Choquet giá trị khoảng động .2 Mô hình ra quyết định .3 Ví dụ thực nghiệm .4 Phân tích thực nghiệm .4 Kết luận chương. MÔ HÌNH RA QUYẾT ĐỊNH ĐỘNG TRONG MÔI TRƯỜNG NEUTROSOPHIC ĐỘNG 90 4.2 Tập neutrosophic giá trị khoảng động tổng quát .3 Mô hình ra quyết định DTOPSIS .4 Ví dụ thực nghiệm .5 Phân tích thực nghiệm .6 Kết luận chương. 115 KẾT LUẬN 116 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC 118 TÀI LIỆU THAM KHẢO 119 Phụ lục A.

MỘT SỐ KẾT QUẢ 1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Từ gốc Diễn giải/Tạm dịch Analytic Hierarchy Phương pháp phân tích 1 AHP Process thứ bậc Analytical Network Phương pháp phân tích 2 ANP Process mạng Attitude, Skill and Mô hình thái độ, kỹ năng 3 ASK Knowledge và kiến thức Basic Unit-interval Hàm đơn điệu khoảng cơ 4 BUM Monotonic bản Dynamic Intervel Phép toán trung bình có valued neutrosophic sắp thứ tự Choquet 5 DIVNCOA Choquet Ordered neutrosophic giá trị Average khoảng động Dynamic Intervel Phép toán trung bình valued neutrosophic nhân có sắp thứ tự 6 DIVNCOG Choquet Ordered Choquet neutrosophic Geometric giá trị khoảng động Dynamic Interval-valued Sự kiện neutrosophic giá 7 DIVNE Neutrosophic trị khoảng động element Dynamic Tập netrosophic giá trị 8 DIVNS Interval-valued khoảng động Neutrosophic set vi Danh mục các từ viết tắt vii 9 DMs Decision Makers Người ra quyết định Dynamic Ra quyết định đa tiêu chí 10 DMCDM Multi-Criteria động Decision Making Dynamic Single Valued Đa tập Neutrosophic giá 11 DSVNM Neutrosophic trị đơn động Multisets ELimination and Phương pháp tuyển chọn 12 ELECTRE Choice Expressing theo cặp REality Fuzzy Analytic Phương pháp phân tích 13 FAHP Hierarchy Process theo thứ bậc mờ Generalized Dynamic Sự kiện neutrosophic giá 14 GDIVNE Interval-valued trị khoảng động tổng Neutrosophic quát element Generalized Dynamic Tập neutrosophic giá trị 15 GDIVNS Interval-Valued khoảng động tổng quát Neutrosophic Set Generalized Dynamic Phép toán trung bình Interval-Valued trọng số lai ghép 16 GDIVNHWA Neutrosophic neutrosophic giá trị Hybrid Weighted khoảng động tổng quát Averaging Generalized Phép toán trung bình Dynamic Interval – trọng số neutrosophic giá 17 GDIVNWA Valued trị khoảng động tổng Neutrosophic quát Weighted Average Danh mục các từ viết tắt viii Generalized Phép toán trung bình Dynamic Interval – nhân có trọng số 18 GDIVNWG Valued neutroosophic giá trị Neutrosophic khoảng động tổng quát Weighted Geometric Grey Relational 19 GRA Phân tích quan hệ xám Analysis 20 HFS Hesitant Fuzzy Set Tập mờ do dự Interval 21 INS Tập neutrosophic khoảng Neutrosophic set Interval Valued Tập neutrosophic giá trị 22 IVNS Neutrosophic set khoảng Linear Programming Phương pháp quy hoạch Technique for 23 LINMAP tuyến tính cho phân tích Multidimensional đa chiều của sự liên quan Analysis of Preference Multi-Attribute Lý thuyết giá trị đa 24 MAVT Value Theory thuộc tính Multi-Attribute Lý thuyết tiện ích đa 25 MAUT Utility Theory thuộc tính Multi-Criteria 26 MCA Phân tích đa tiêu chí Analysis Multi-Criteria Phân tích ra quyết định 27 MCDA Decision Analysis đa tiêu chí Multi-Criteria 28 MCDM Ra quyết định đa tiêu chí Decision Making Negative ideal Giải pháp lý tưởng tiêu 29 NIS solution cực 30 NS Neutrosophic set Tập Neutrosophic Danh mục các từ viết tắt ix Positive ideal Giải pháp lý tưởng tích 31 PIS solution cực Preference Ranking Organization Phương pháp tổ chức xếp 32 PROMETHEE METHod for hạng thứ tự ưu tiên để Enrichment of làm giàu giá trị Evaluations Stochastic Phương pháp phân tích Multi-criteria 33 SMAA chấp nhận đa tiêu chí Acceptability ngẫu nhiên Analysis Simple Kỹ thuật đánh giá đa 34 SMART Multi-Attribute thuộc tính đơn Rating Technique Technique for Order Kĩ thuật sắp xếp thứ tự Preference by 35 TOPSIS ưu tiên tương đương giải Similarity to Ideal pháp lý tưởng Solution Vlsekriterijumska Phương pháp tối ưu hóa Optimizacijia I 36 VIKOR đa mục tiêu và giải pháp Kompromisno thỏa hiệp Resenje Weighted Sum Phương pháp tổng trọng 37 WSM Method số DANH MỤC CÁC BẢNG 1.1 Nhãn ngôn ngữ đánh giá sự phù hợp của sinh viên .2 Nhãn ngôn ngữ đánh giá sự quan trọng của tiêu chí .1 Độ phức tạp của thuật toán thực hiện các công thức trong phương pháp TOPSIS-DIVNS .