Luận án tiến sĩ cấu trúc danh ngữ động ngữ tiếng việt trong các văn bản chữ quốc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------------------- VÕ THỊ MINH HÀ CẤU TRÚC DANH NGỮ, ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT TRONG CÁC VĂN BẢN CHỮ QUỐC NGỮ THẾ KỈ XVII LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội, 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------------------------- VÕ THỊ MINH HÀ CẤU TRÚC DANH NGỮ, ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT TRONG CÁC VĂN BẢN CHỮ QUỐC NGỮ THẾ KỈ XVII Chuyên ngành: Việt ngữ học Mã số: 62 22 01 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. VŨ ĐỨC NGHIỆU Hà Nội, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình ngiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực, chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất cứ công trình nào. Tác giả luận án Võ Thị Minh Hà LỜI CẢM ƠN Để có thể có đƣợc bản luận án này, tôi đã phải đi một chặng đƣờng rất dài và có những lúc tƣởng chừng không thể vƣợt qua.

Trong quá trình thực hiện, tôi đã nhận đƣợc rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện từ tập thể ban chủ nhiệm, các nhà khoa học, cán bộ đồng nghiệp ở khoa Ngôn ngữ học; tập thể Ban giám hiệu, lãnh đạo và chuyên viên phòng Tổ chức cán bộ, phòng Đào tạo Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về những sự giúp đỡ quý báu ấy. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thày giáo hƣớng dẫn: GS. Thầy đã, trực tiếp hƣớng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này bằng cả sự nghiêm khắc, tấm lòng nhân từ và bằng cả những khích lệ quý báu.

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã luôn khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình làm luận án. Tôi đặc biệt cảm ơn những ngƣời thân trong gia đình đã chia sẻ, gánh vác mọi khó khăn để tôi có điều kiện chuyên tâm hoàn thành luận án. Tác giả luận án QUY ƢỚC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN DN : danh ngữ ĐN : động ngữ DT : danh từ ĐT : động từ DK : danh từ khối DĐV : danh từ đơn vị Ptr : thành phần phụ trƣớc Ps : thành phần phụ sau TT : thành phần trung tâm QUY ƢỚC VIẾT TẮT XUẤT XỨ TƢ LIỆU TRÍCH DẪN TRONG LUẬN ÁN lsnan : Lịch sử nƣớc Annam (1659)của Bento Thiện b.thien : Tài liệu viết tay năm 1659 của Bento Thiện v.tin : Tài liệu viết tay năm 1659 của Ignesico Văn Tín vb1 : Thƣ của Domingo Hảo gửi thầy cả Gabriel (1687) vb2 : Thƣ của Domingo Hảo gửi thầy cả Bispo Luys (1687) vb3 : Thƣ Micheal Catechista Tunkin làm (1688) vb4 : Thƣ Dionysio Catechiasta Tunkin (1688) vb5 : Thƣ từ Roma gửi về cho các giáo hữu bên ta khẳng định cƣơng vị của hai thày cả mà trƣớc kia còn nghi hoặc (1689) pg8n : Phép giảng tám ngày (1651). MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu.

Nguồn ngữ liệu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN.

Lịch sử nghiên cứu danh ngữ và động ngữ. Vấn đề danh ngữ, động ngữ trong ngôn ngữ học. Việc nghiên cứu danh ngữ và động ngữ ở Việt Nam. Cơ sở lí luận về danh ngữ.

Trung tâm của danh ngữ. Phần phụ trước trung tâm trong danh ngữ tiếng Việt. Phần phụ sau trong danh ngữ tiếng Việt. Cơ sở lí luận về động ngữ.

Trung tâm động ngữ tiếng Việt. Phần phụ trước trung tâm trong động ngữ tiếng Việt. Phần phụ sau trung tâm trong động ngữ tiếng Việt. CẤU TRÚC CỦA DANH NGỮ.

Thành tố trung tâm của danh ngữ. Danh từ đơn vị làm trung tâm danh ngữ. Danh từ khối làm trung tâm danh ngữ. Thành tố phụ trƣớc trung tâm trong danh ngữ.

Lượng từ chỉ lượng .Lượng từ chỉ toàn thể. Thành tố phụ sau trung tâm trong danh ngữ. Định ngữ của các danh từ đơn vị có hình thức thuần túy làm trung tâm. Định ngữ của các danh từ đơn vị có hai mặt hình thức và nội dung.

Các định ngữ cho danh từ khối [+ đếm được]:. Các định ngữ cho danh từ khối [- đếm được]:. Một vài trường hợp đặc biệt. Mô hình danh ngữ tiếng Việt.

Mô hình danh ngữ tiếng Việt hiện đại:. Mô hình danh ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII. CẤU TRÚC CỦA ĐỘNG NGỮ .1 Thành tố trung tâm của động ngữ .1 Phân loại trung tâm dựa vào thành tố cấu tạo .2 Phân loại trung tâm động ngữ dựa vào tính chất chi phối của động từ .Thành tố phụ trƣớc trung tâm trong động ngữ tiếng Việt. Nhóm chỉ sự tiếp diễn của hành động.

Nhóm chỉ sự tồn tại của hoạt động trong thời gian và diễn tiến của hoạt động đối với thời gian. Nhóm các phụ từ dùng để nêu lên ý sai khiến, bảo thực hiện hay không thực hiện một hành động nào đấy. Phụ từ dùng để phủ định sự tồn tại của hành động – chẳng. Nhóm phụ từ dùng để miêu tả mức độ của trạng thái.

Thành tố phụ sau trung tâm trong động ngữ tiếng Việt. Thành tố phụ sau trung tâm động ngữ là tính từ. Thành tố phụ sau trung tâm động ngữ là động từ. Mô hình động ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII .Thành tố trung tâm.

Phần phụ trước. Phần phụ sau .147 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀILUẬN ÁN. 164 PHỤ LỤC 2 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Bảng phân loại động từ trung tâm dựa vào tính chất chi phối của động từ .1: Bảng thống kê tần số xuất hiện của các danh ngữ có danh từ đơn vị sự và danh từ đơn vị việc làm trung tâm danh ngữ .2: Các danh ngữ sử dụng bấy nhiêu ở phần phụ trƣớc .3: Bảng miêu tả các thành tố phụ sau trung tâm danh ngữ .4: Bảng miêu tả cấu trúc danh ngữ tiếng Hán giản lƣợc .5: Bảng miêu tả mô hình danh ngữ của M.6: Bảng miêu tả mô hình danh ngữ của Hoàng Dũng- Nguyễn Thị Ly Kha 92 Bảng 2.7: Bảng miêu tả mô hình danh ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII.

Bảng thống kê các tiểu loại của động từ ngoại hƣớng. Bảng miêu tả mô hình động ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII .145 3 DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Số lƣợng và tần số xuất hiện của DĐV và DK trong nguồn ngữ liệu .2: Danh ngữ: nhiều của ngƣời ta lắm.3: Danh ngữ một giếng sâu và danh ngữ một rùa vàng .4: Danh ngữ: tên rất thánh Jesu .5: Danh ngữ: tin mừng này lớn .6: Danh ngữ: Cả và hai giả thƣ .1: Sơ đồ động ngữ có động từ đơn tiết ngoại động làm trung tâm. Sơ đồ động ngữ có động từ đơn tiết nội động làm trung tâm. Biểu đồ thống kê số lƣợng, tần số và tỉ lệ % các loại động từ.

Biểu đồ thống kê số lƣợng, tần số, tỉ lệ % của các động từ ngoại hƣớng. Biểu đồ số lƣợng, tần số, tỉ lệ % của các động từ trung tính, nội hƣớng và tình thái. Biểu đồ thống kê tần số, số lƣợng và tỉ lệ % của các động từ .125 làm trung tâm động ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII. Lí do chọn đề tài Nghiên cứu lịch sử phát triển của một ngôn ngữ luôn bao hàm việc nghiên cứu lịch sử của ba bình diện quan trọng nhất: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp của ngôn ngữ đó.

Với sự nỗ lực của nhiều thế hệ các nhà nghiên cứu, nhìn chung, việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt đã có những bƣớc tiến dài và đạt đƣợc những thành tựu đáng kể, đặc biệt là ở địa hạt ngữ âm và từ vựng. Tuy nhiên, các tài liệu nghiên cứu ngữ pháp lịch sử tiếng Việt, còn ít và còn thiếu tính hệ thống hoặc chỉ đƣợc đề cập đến với tƣ cách một vấn đề có liên quan trong các công trình nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu lịch sử ngữ pháp nói chung, đặc biệt là cú pháp nói riêng, luôn cần có các tài liệu thành văn để khảo chứng, nhƣng trong một thời gian dài, các nghiên cứu lịch sử tiếng Việt thời kì trung đại đã bị khuyết giai đoạn khởi đầu của chữ Quốc ngữ (thế kỉ XVII; tiếp sau các công trình của A. de Rhodes do thiếu tƣ liệu).

Gần đây, các tài liệu đƣợc viết (chứ không phải dịch) bằng văn xuôi Quốc ngữ thời kì này đã đƣợc bổ sung đáng kể nhờ công sƣu tập của các nhà nghiên cứu. Cách diễn đạt theo lối văn xuôi thời kì này thể hiện cú pháp tiếng Việt một cách chân thực, đa dạng hơn. Các ngữ đoạn tạo câu không bị hạn chế nhƣ trong cách hành văn đăng đối, vần điệu của thời kì trƣớc. Các đơn vị tổ chức cốt lõi của câu là danh ngữ và động ngữ, theo đó, cũng có thể đƣợc triển khai đến mức tối đa.

Việc tìm hiểu hệ thống ngữ pháp trong quá trình phát triển lịch sử của tiếng Việt là mong muốn của giới nghiên cứu Việt ngữ học cũng đồng thời là một nhiệm vụ quan trọng thuộc lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngƣời và cần thực hiện dần từng phần thì mới bao quát hết đƣợc. Chính vì thế, những nghiên cứu về các hiện tƣợng ngữ pháp trong những lát cắt thời gian cụ thể là tiền đề hết sức cần thiết để từ đó góp phần tạo nên bức tranh nghiên cứu toàn cảnh. Việc nghiên cứu các danh ngữ, động ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII thông qua một số văn bản viết bằng chữ Quốc ngữ, thiết nghĩ, hết sức cần thiết bởi có thể giúp hiểu sâu về một bình diện (bình diện ngữ pháp) trong một lát cắt của diễn tiến lịch sử tiếng Việt, qua đó góp phần vào việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt. 5 Nhƣ vậy, từ phƣơng diện thực tiễn, luận án là công trình đầu tiên đi sâu nghiên cứu cấu trúc danh ngữ, động ngữ tiếng Việt thế kỉ XVII nhằm phác thảo lƣợc đồ tổ chức của danh ngữ và động ngữ tiếng Việt giai đoạn này về các mặt: thành tố cấu tạo, khả năng phân bố trong tổ chức nội bộ của mối quan hệ giữa chúng.