Luận án Tiến sĩ: Tỉnh ủy ĐBSH lãnh đạo Cải cách tư pháp giai đoạn hiện nay

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ BÌNH C¸C TØNH ñY ë §åNG B»NG S¤NG HåNG L·NH §¹O C¶I C¸CH T¦ PH¸P GIAI §O¹N HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ BÌNH C¸C TØNH ñY ë §åNG B»NG S¤NG HåNG L·NH §¹O C¶I C¸CH T¦ PH¸P GIAI §O¹N HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC Mã số: 62 31 02 03 Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN KHẮC VIỆT 2. CAO THANH VÂN HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả Trần Thị Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6 1. Các công trình nghiên cứu của nước ngoài 6 1. Công trình nghiên cứu ở Việt Nam 10 1. Kết quả đạt được của các công trình khoa học và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ 22 Chương 2: CÁC TỈNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH TƯ PHÁP - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 24 2.

Các tỉnh, tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng và cải cách tư pháp ở các tỉnh giai đoạn hiện nay 24 2. Các tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng lãnh đạo cải cách tư pháp hiện nay - khái niệm, nội dung, phương thức và vai trò 55 Chương 3: CẢI CÁCH TƯ PHÁP VÀ CÁC TỈNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG LÃNH ĐẠO CẢI CÁCH TƯ PHÁP - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ KINH NGHIỆM 66 3. Thực trạng cải cách tư pháp ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng 66 3. Các tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng lãnh đạo cải cách tư pháp - thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm 75 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA CÁC TỈNH ỦY Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG ĐỐI VỚI CẢI CÁCH TƯ PHÁP ĐẾN NĂM 2030 108 4.

Dự báo thuận lợi, khó khăn và phương hướng tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng đối với cải cách tư pháp đến năm 2030 108 4. Những giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng với cải cách tư pháp đến năm 2030 116 KẾT LUẬN 152 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 155 PHỤ LỤC 169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ANCT : An ninh chính trị BTVTU : Ban Thường vụ Tỉnh ủy CAND : Công an nhân dân CCHC : Cải cách hành chính CCTP : Cải cách tư pháp CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CQTP : Cơ quan tư pháp CTQG : Chính trị quốc gia CT-XH : Chính trị - xã hội ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng HĐND : Hội đồng nhân dân HTCT : Hệ thống chính trị KT-XH : Kinh tế - xã hội MTTQ : Mặt trận Tổ quốc NXB : Nhà xuất bản PTLĐ : Phương thức lãnh đạo QP, AN : Quốc phòng, an ninh TAND : Tòa án nhân dân TTATXH : Trật tự an toàn xã hội UBND : Ủy ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cải cách tư pháp (CCTP) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, một trong những vấn đề trọng tâm trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, tạo thuận lợi căn bản và điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ công cuộc đổi mới ở nước ta và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Đây là một trong những nhiệm vụ cấp bách của Đảng và Nhà nước ta.

Những ý tưởng, quan điểm này, đã được Đảng ta đã đưa ra và nhấn mạnh tại Đại hội VI của Đảng ngay từ khi đất nước chính thức bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện. Tiếp theo, các nghị quyết của Đảng khóa VIII, khóa IX về CTTP, đặc biệt Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 tiếp tục khẳng định và hoàn thiện thêm với các quan điểm, nội dung, giải pháp cụ thể về CCTP. Lãnh đạo CCTP đạt hiệu quả đáp ứng những điều nêu trên thật sự là vấn đề rất cấp thiết của Đảng, các cấp ủy đảng, trong đó có các tỉnh ủy ở đòng bằng sông Hồng (ĐBSH). Chiến lược CCTP đã được các cấp ủy đảng lãnh đạo tổ chức thực hiện đạt kết quả quan trọng bước đầu.

Hoạt động của các CQTP đã có một số đổi mới, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), hoàn thiện nền dân chủ XHCN và hội nhập quốc tế và là cơ sở quan trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở nước ta. Tuy nhiên, tiến trình CCTP vẫn còn chậm chưa theo kịp quá trình đổi mới, nhất là theo yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế. Hoạt động tư pháp và bổ trợ tư pháp chưa theo kịp và phục vụ tốt sự phát triển KT-XH. Vẫn còn tình trạng bỏ lọt tội phạm; còn oan, sai trong điều tra, truy tố và xét xử, khiếu nại, tố cáo; công chức vi phạm pháp luật vẫn còn nhiều; thi hành án dân sự còn tồn đọng không ít.

Một bộ phận cán bộ tư pháp yếu về năng lực và có biểu hiện suy thoái về phẩm chất đạo đức, không thực thi đúng quyền hạn, 2 gây bức xúc trong xã hội, làm giảm sút niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật nói riêng và bộ máy nhà nước nói chung. Thực tế đó càng đòi hỏi Đảng, các cấp ủy đảng, trong đó có các tỉnh ủy ở ĐBSH, đặc biệt coi trọng tăng cường lãnh đạo CCTP. Các tỉnh ĐBSH có vai trò rất quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, quốc phòng và an ninh (QP, AN), một trong những cái nôi văn hóa truyền thống lâu đời của người Việt, là vùng đang phát triển khá mạnh mẽ. Việc CCTP ở ĐBSH đạt kết quả sẽ góp phần quan trọng vào kết quả CCTP trong cả nước.

Trong những năm qua, các tỉnh ủy ở ĐBSH đã chủ động lãnh đạo, triển khai thực hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng về CCTP và đạt được những kết quả quan trọng. Sự lãnh đạo của các tỉnh ủy đối với CCTP đã có những đổi mới đáng ghi nhận về nội dung và phương thức lãnh đạo (PTLĐ). Nhận thức về CCTP của các cấp ủy, nhất là các tỉnh ủy, cán bộ chủ chốt, đảng viên được nâng lên một bước khá rõ nét. Tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan trong lĩnh vực tư pháp được đổi mới, hoàn thiện hơn, hoạt động hiệu quả hơn.

Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, trình độ mọi mặt và chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ các cơ quan trong lĩnh vực tư pháp được nâng lên, góp phần vào kết quả lãnh đạo CCTP của Đảng. Tuy nhiên, sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở ĐBSH đối với CCTP vẫn còn những khuyết điểm, hạn chế. Việc xác định nội dung lãnh đạo CCTP của nhiều tỉnh ủy còn chưa thật chính xác trên một số điểm, nhất là xác định những điểm trọng tâm, khâu đột phá trong lãnh đạo CCTP. Việc lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết những vấn đề nổi cộm chưa kịp thời, hiệu quả chưa cao.

Ở một số địa phương, án oan tuy có giảm, nhưng vẫn còn một số vụ nghiêm trọng không được giải quyết thỏa đáng, kịp thời. Công tác CCTP chưa đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhiệm vụ đấu tranh chống tham nhũng và tiêu cực trong Đảng, Nhà nước và xã hội, xây dựng, chỉnh đốn Đảng và HTCT. Công tác tổ chức, cán bộ trong một số cơ quan trong lĩnh vực còn hạn chế, khuyết điểm. Trong các cơ quan và đội ngũ cán bộ trong lĩnh vực tư pháp vẫn còn những tiêu cực, gây bức xúc trong nhân 3 dân, dư luận, làm giảm niềm tin của nhiều người dân vào bộ máy công quyền.

Vai trò giám sát của các cơ quan dân cử trong giám sát các các cơ quan trong lĩnh vực ở nhiều nơi chưa được phát huy mạnh mẽ, hiệu quả thấp. Thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) cần được áp dụng mạnh mẽ, có hiệu quả vào hoạt động của các ngành, các cấp, các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực CCTP; yêu cầu của công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế ở nước ta những năm tới đòi hỏi các cấp ủy đảng, trong đó có các tỉnh ủy ở ĐBSH, tăng cường lãnh đạo CCTP. Nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện tìm các giải pháp đồng bộ, khả thi phát huy ưu điểm, khắc phục những khuyết điểm, hạn chế, tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở ĐBSH đối với CCTP những năm tới thật sự là vấn đề rất cấp thiết. Để góp phần giải quyết có hiệu quả vấn đề cấp thiết nêu trên, nghiên cứu sinh chọn và thực hiện đề tài luận án tiến sĩ: "Các tỉnh ủy ở đồng bằng sông Hồng lãnh đạo cải cách tư pháp giai đoạn hiện nay".

Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về các tỉnh ủy ở ĐBSH lãnh đạo CCTP, luận án đề xuất các giải pháp khả thi tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở ĐBSH đối với CCTP đến năm 2030. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đến đề tài luận án. - Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tỉnh ủy ở ĐBSH lãnh đạo CCTP trong giai đoạn niện nay.

- Khảo sát, đánh giá thực trạng CCTP và các tỉnh ủy ở ĐBSH lãnh đạo CCTP từ năm 2006 đến nay, chỉ ra ưu điểm, khuyết điểm, hạn chế, nguyên nhân và kinh nghiệm. - Dự báo những nhân tố tác động, đề xuất phương hướng và những giải pháp chủ yếu tăng cường sự lãnh đạo của các tỉnh ủy ở ĐBSH đối với CCTP đến năm 2030. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.