Luận án tiến sĩ nghiên cứu tính đa dạng thực vật trong các mô hình nông lâm kết

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN BÌNH LIÊM NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG THƯC̣ VẬT TRONG CÁC MÔ HÌNH NÔNG LÂM KẾT HƠP̣ TẠI HUYỆN PHÙNINH TỈNH PHÚ THO ̣ LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hà Nội – 2021 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN BÌNH LIÊM NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG THƯC̣ VẬT TRONG CÁC MÔ HÌNH NÔNG LÂM KẾT HƠP̣ TẠI HUYỆN PHÙNINH TỈNH PHÚ THO ̣ Chuyên ngành: Sinh thái hoc̣ Mã số: 9 42 01 20 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Đồng Tấn 2. ĐỗHữu Thư Hà Nội – 2021 LỜI CAM ĐOAN Để đảm bảo tính trung thực của luận án, tôi xin cam đoan: Luận án “Nghiên cứu tính đa dạng thực vật trong các mô hình nông lâm kết hợp tại huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Đồng Tấn và TS.

ĐỗHữu Thư, các tài liệu tham khảo đều được trích nguồn. Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố ở bất kì công trình nào trước đây. Hà Nội, ngày 24 tháng 02 năm 2021 Tác giả luận án Nguyêñ Binh̀ Liêm LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Lê Đồng Tấn và TS.

ĐỗHữu Thư, những người đã hết lòng tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tạo cơ hội cho tôi được nâng cao vốn hiểu biết và những trải nghiệm thực sự thú vị trong nghiên cứu lĩnh vực Sinh thái học. Tôi xin chân thành cảm ơn bộ phận Đào tạo Sau đại học và Lãnh đạo Học viện Khoa hoc̣ vàCông nghê ̣- Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại cơ sở đào tạo. Bên cạnh đó, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo Trung tâm phát triển công nghê ̣cao - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tạo điều kiện về mặt thời gian, công việc cũng như chia sẻ, động viên để tôi hoàn thành nghiên cứu của mình. Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường THPT Hương Cần, cán bộ giáo viên nhà trường đã giúp đỡ, tạo điều kiện về thời gian để tôi tập trung học tập, hoàn thành Luận án.

Cuối cùng, tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, đồng nghiệp, những người bạn đã bên cạnh, chia sẻ, ủng hộ tôi trong suốt thời gian qua. Hà Nội, ngày 24 tháng 02 năm 2021 Tác giả luận án Nguyêñ Binh̀ Liêm MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Điểm mới của luận án. Cấu trúc của luận án.3 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Khái niệm và định nghĩa về nông lâm kết hợp.

Lịch sử phát triển của nông lâm kết hợp.Trên thế giới. Các nghiên cứu về canh tác nông lâm kết hợp. Trên thế giới. Các hệ canh tác nông lâm kết hợp.

Hệ canh tác nông lâm kết hợp lấy lâm nghiệp làm hướng ưu tiên. Hệ canh tác nông lâm kất hợp lấy nông nghiệp làm hướng ưu tiên. Hệ canh tác súc - lâm kết hợp, lấy chăm nuôi làm hướng ưu tiên. Hệ canh tác lấy cả nông lâm ngư nghiệp làm trọng tâm phát triển.

Hệ canh tác lâm nghiệp kết hợp thủy sản. Những vấn đề tồn tại chưa được nghiên cứu. 24 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra. Phương pháp kế thừa và phương pháp chuyên gia.

Phương pháp đánh giá hiệu quả của các mô hình. Phương pháp xử lí số liệu. 28 Chương 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU32 3. Điều kiện tự nhiên.

Vị trí địa lý. Địa chất, thổ nhưỡng. Khí hậu, thuỷ văn. Điều kiện kinh tế, xã hội.

Dân số và lao động. Cơ sở hạ tầng, y tế, văn hóa, giáo dục. 36 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Phân loại và đánh giá hiện trạng mô hình nông lâm kết hợp.

Phân loại mô hình nông lâm kết hợp. Hiện trạng các mô hình nông lâm kết hợp. Mô hình Rừng +Vườn + Ao + Chuồng. Tính đa dạng thực vật.

Đa dạng của hệ thực vật và thảm thực vật. Các loài quý hiếm. Đa dạng thảm thực vật. Đa dạng thực vật trong mô hình nông lâm kết hợp.

Đa dạng thực vật trong mô hình Vườn + Rừng. Đa dạng thực vật trong mô hình Vườn + Chuồng + Rừng. Đa dạng thực vật trong mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng. Đánh giá hiệu quả kinh tế - sinh thái.

Hiệu quả kinh tế. Hiệu quả sinh thái - môi trường. Tri thức bản địa trong sử dụng đất của mô hình nông lâm kết hợp. Đề xuất giải pháp bảo vệ và tăng cường tính đa dạng thực vật.

Quản lý hiện trạng sử dụng đất của các mô hình nông lâm kết hợp. Bảo vệ đa dạng thực vật. Giải pháp có liên quan đến hoạt động của mô hình nông lâm kết hợp106 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.108 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.112 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 113 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT NLKH Nông Lâm kết hơp̣ KVNC Khu vưc̣ nghiên cưu ́ HTCT Hê ̣thống canh tac ́ HQKT Hiệu quả kinh tế VAC Vườn - Ao - Chuồng RVAC Rừng -Vườn - Ao - Chuồng VR Vườn - Rừng RVC Rừng - Vườn - Chuồng Rg Ruộng R-O Trồng rừng kết hợp nuôi ong lấy mật CBA Cost Benefit Analysis VACR Vườn - Ao - Chuồng - Rừng RNV Rừng + Nương + Vườn ICRAF International Center for Research in Agroforestry SALT Slopping Agricultural Land Technology IIRR International Institute for Rural Reconstruction SEANAFE Southeast Asia Network for Agroforestry Education OTC Ô tiêu chuẩn TTV Tham thưc̣ vâṭ ̉ IUCN Red List of Threadtened Plant Species ver PRA Đánh giá nông thôn có sự tham gia của cộng đồng KHHGĐ Kếhoacḥ hoa gia đinh ́ ̀ HTV Hê ̣thưc̣ vâṭ EN Nguy cấp VU Sẽ nguy cấp CR Rất nguy cấp LR Ít quan tâm DD Thiếu dẫn liệu IUCN Danh lục đỏ thế giới NĐ32 Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 30/3/2006 về quản lý thực vật rừng, động vật rừng quý, hiếm, nguy cấp.

LR/lc Ít quan tâm IA Nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại IIA Hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại DT Diêṇ tich ́ N Sốhô ̣co mô hinh ́ ̀ Ect Effective Indicator of Farming System DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Cơ cấu diện tích đất của mô hình Vườn + Rừng truyền thống ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 40 Bảng 4. Cơ cấu diện tích đất của mô hình Vườn + Rừng cải tiến ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 43 Bảng 4. Cơ cấu diện tích đất của mô hình Vườn + Chuồng + Rừng truyền thống ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 47 Bảng 4.

Cơ cấu diện tích đất của mô hình Vườn + Chuồng + Rừng cái tiến ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 50 Bảng 4. Cơ cấu diện tích đất của mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng truyền thống ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 53 Bảng 4. Cơ cấu diện tích đất của mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng cải tiến ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 56 Bảng 4. Số lượng các taxon theo Ngành của hệ thực vật trong vùng phân bố của các mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 60 Bảng 4.

Số họ giàu loài nhất của hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 61 Bảng 4. Tổng hợp số chi giàu loài nhất của hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 62 Bảng 4. Số loài theo dạng sống của hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 63 Bảng 4. Dạng sống của nhóm cây chồi trên trong hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 64 Bảng 4.

Tính đa dạng loài về yếu tố địa lý của hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 65 Bảng 4. Số lượng ngành, họ, chi, loài theo nhóm tài nguyên của hệ thực vật trên vùng phân bố của mô hình nông lâm kết hợp ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 67 Bảng 4. Danh sách các loài thực vật quý hiếm ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 69 Bảng 4. Số lượng các taxon theo Ngành của hệ thực vật trong mô hình Vườn + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 73 Bảng 4.

Thành phần cây trồng trên đất vườn của mô hình Vườn + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 74 Bảng 4. Thành phần cây trồng trên đất rừng của mô hình Vườn + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 76 Bảng 4. Số lượng các taxon theo ngành của hệ thực vật trong mô hình Vườn + Chuồng + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 77 Bảng 4. Thành phần cây trồng trên đất vườn của mô hình Vườn + Chuồng + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 79 Bảng 4.

Thành phần cây trồng trên đất rừng của mô hình Vườn + Chuồng + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 80 Bảng 4. Số lượng các taxon theo Ngành của hệ thực vật trong mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 81 Bảng 4. Thành phần cây trồng trên đất vườn của mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 83 Bảng 4. Thành phần cây trồng trên đất rừng của mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 84 Bảng 4.

Thu nhập của mô hình Vườn + Rừng ởhuyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 86 Bảng 4.25: Thu nhập của mô hình Vườn + Chuồng + Rừng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 90 Bảng 4. Thu nhập của mô hình Rừng + Vườn + Ao + Chuồng ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ 94 Bảng 4.