Luận án tiến sĩ Tâm lý học: Phong cách lãnh đạo Chủ tịch UBND xã Việt Nam

§¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi & nh©n v¨n TrÇn NhËt DuËt phong c¸ch l·nh ®¹o CñA CHñ TÞCH ñy ban nh©n d©n x· ë n-íc ta hiÖn nay luËn ¸n tiÕn sÜ t©m lý häc Hµ néi - 2014 6 §¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi & nh©n v¨n TrÇn NhËt DuËt phong c¸ch l·nh ®¹o CñA CHñ TÞCH ñy ban nh©n d©n x· ë n-íc ta hiÖn nay Chuyªn ngµnh: T©m lý häc x· héi M· sè thÝ ®iÓm luËn ¸n tiÕn sÜ t©m lý häc ng-êi h-íng dÉn khoa häc: 1. NguyÔn ngäc phó 2. PGS, TS Hoµng Méc Lan Hµ néi - 2014 7 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

Tác giả luận án Trần Nhật Duật 8 MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ, biểu đồ MỞ ĐẦU 6 Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO, LÝ LUẬN TÂM LÝ HỌC VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO, PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CỦA CHỦ TỊCH ỦY BAN NHÂN 10 DÂN XÃ 1. Tổng quan nghiên cứu về phong cách lãnh đạo, phong cách 10 lãnh đạo của Chủ tịch ủy ban nhân dân xã 1. Các nghiên cứu phong cách lãnh đạo ở nước ngoài 10 1.

Các nghiên cứu phong cách lãnh đạo ở trong nước 22 1. Một số vấn đề lý luận về phong cách và phong cách lãnh đạo 26 1. Lý luận về phong cách 26 1. Lý luận về phong cách lãnh đạo 28 1.

Một số vấn đề lý luận về phong cách lãnh đạo của Chủ tịch 40 ủy ban nhân dân xã (Chủ tịch xã) 1. Khái niệm Chủ tịch xã 40 1. Đặc điểm hoạt động của Chủ tịch xã 43 1. Phong cách lãnh đạo của chủ tịch xã 45 1.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã 60 Chương 2. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 68 2. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu lý luận 68 2. Mục đích nghiên cứu lý luận 68 2.

Phương pháp nghiên cứu lý luận 68 2. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thực trạng 68 2. Địa bàn và khách thể nghiên cứu và các mức độ đánh giá hiệu 9 quả PCLĐ của CTX 68 2. Điều tra thử 73 2.

Điều tra chính thức 74 2. Tổ chức và phương pháp thực nghiệm 84 Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN 88 3. Thực trạng các kiểu phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã 88 3.

Thực trạng các mặt biểu hiện phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã 91 3. Thực trạng biểu hiện phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã qua nhận thức 92 3. Thực trạng biểu hiện phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã qua phương pháp xử lý tình huống 96 3. Thực trạng biểu hiện phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã qua cách thức ứng xử 101 3.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo của Chủ tịch xã 112 3. Kết quả thực nghiệm tác động 119 3. Biểu hiện phong cách lãnh đạo của 3 Chủ tịch xã qua tìm hiểu chân dung tâm lý 125 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN 144 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 145 PHỤ LỤC 10 Danh môc c¸c Tõ viÕt t¾t Chữ viết đầy đủ Chữ vết tắt CNH C«ng nghiÖp ho¸ CNXH Chñ nghÜa x· héi CTX Chñ tÞch x· CBX C¸n bé x· §BSH §ång b»ng s«ng Hång §CSVN §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam §TB §iÓm trung b×nh §TBC §iÓm trung b×nh chung §LC §é lÖch chuÈn H§ND Héi ®ång nh©n d©n H§H HiÖn ®¹i ho¸ L§ L·nh ®¹o QL Qu¶n lý PCL§ Phong c¸ch l·nh ®¹o QLNN Quản lý Nhà nước UBND Uû ban nh©n d©n 11 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ CỦA LUẬN ÁN Trang Sơ đồ 1. Mạng Gird về các kiểu PCLĐ 16 Sơ đồ 1.

Các mặt biểu hiện PCLĐ của CTX 51 Biểu đồ 3. Thực trạng các kiểu PCLĐ qua trắc nghiệm 90 Biểu đồ 3. Thực trạng các kiểu PCLĐ qua kết quả khảo sát 91 Biểu đồ 3. Thực trạng biểu hiện PCLĐ của CTX qua nhận thức của CTX 95 Biểu đồ 3.

Đánh giá của CTX và CBX về thực trạng biểu hiện PCLĐ qua phương pháp xử lý tình huống LĐ,QL của CTX 99 Biểu đồ 3. Đánh giá của CTX và CBX về thực trạng biểu hiện PCLĐ qua cách thức ứng xử của CTX 103 Biểu đồ 3. So sánh kết quả nhận thức của các nghiệm thể trước và sau thực nghiệm 122 Biểu đồ 3. So sánh giải bài tập tình huống trước và sau thực nghiệm 124 12 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU CỦA LUẬN ÁN Trang Bảng 2.

Thông tin người trả lời phiếu 71 Bảng 3. Các mặt biểu hiện PCLĐ của CTX 108 Bảng 3. Tương quan giữa các mặt: Nhận thức; Phương pháp xử lý tình 110 huống; Cách thức ứng xử của CTX Bảng 3. Hiệu quả PCLĐ của CTX khi lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ 112 QLNN ở địa phương Bảng 3.

Phân tích hồi quy tuyến tính (R2) về yếu tố ảnh hưởng đến các 114 mặt biểu hiện PCLĐ của CTX 13 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài “Cán bộ là gốc của mọi công việc. Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” [22, tr. Sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, đặc biệt là CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn và việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở nước ta hiện nay đang được triển khai trên phạm vi toàn quốc cả bề rộng lẫn chiều sâu đòi hỏi chất lượng của đội ngũ cán bộ LĐ,QL các cấp, đặc biệt là Chủ tịch UBND xã (CTX) đáp ứng được yêu cầu đó.

Thực tế cho thấy trong những năm qua, nhiều CTX đã thể hiện tốt phẩm chất và năng lực, có phong cách lãnh đạo (PCLĐ) dân chủ, không xa dân, sống trong lòng dân, ba cùng (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) với dân. Họ xứng đáng là những người đảm đương trọng trách lớn lao của Đảng và Nhà nước giao cho để lãnh đạo đưa cấp xã trở thành cầu nối nối liền giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều CTX bộc lộ những yếu kém về phẩm chất tư tưởng chính trị, đạo đức và năng lực, đặc biệt là PCLĐ bộc lộ nhiều khiếm khuyết. Vẫn còn những cán bộ chưa được qua thử thách và rèn luyện, tác phong còn chậm chạp, còn biểu hiện lối làm việc quan liêu, xa dân, do chưa thích ứng với điều kiện của cơ chế thị trường nên họ còn thiếu chủ động, bỡ ngỡ trước những tình huống lãnh đạo mới và khó cần phải giải quyết.

Vì thế vẫn còn nhiều khúc mắc với dân chưa được giải quyết, có nhiều vướng mắc là do CTX gây nên. Đời sống của người dân không được cải thiện, nhiều nông dân bị mất việc làm, mất tư liệu sản xuất dẫn đến hiện tượng nông dân đi khiếu kiện ngày càng nhiều gây ảnh hưởng không tốt đến vai trò lãnh đạo của cán bộ và việc giữ gìn an ninh trật tự ở các cơ sở địa phương. Hiện tượng đó cũng là nguyên nhân trực tiếp làm mất niềm tin của dân đối với lãnh đạo của chính quyền cấp xã, cũng là nguyên nhân làm suy giảm niềm tin đối với lãnh đạo của Đảng. Muốn khắc phục được nó, vấn đề đặt ra hiện nay là phải thật sự coi trọng nghiên cứu đặc điểm chính quyền cấp cơ sở xã cũng như đội ngũ CBX hiện nay, coi đó là những nhiệm vụ khoa học cấp bách.

Nghiên cứu về chính quyền và đội ngũ cán bộ LĐ,QL cấp xã dưới góc nhìn khoa học để đưa ra được các giải pháp tư vấn, phương 14 pháp đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng, xây dựng PCLĐ phù hợp và hiệu quả ở đội ngũ cán bộ này trong thời gian tới là cần thiết. Tiếp cận nghiên cứu PCLĐ dưới góc độ Tâm lý học hoạt động cho thấy, hoạt động sống và nhiệm vụ LĐ,QL của CTX sẽ là cơ sở để hình thành đặc điểm tâm lý, PCLĐ của CTX. Tiếp cận từ đặc điểm hoạt động và tính đặc thù công việc của CTX để tìm ra những đặc điểm tâm lý của họ là phương pháp tiếp cận khoa học, đúng đắn giúp nghiên cứu làm rõ về PCLĐ của CTX. Nghiên cứu PCLĐ của CTX dưới góc nhìn của Tâm lý học chuyên ngành hiện tại vẫn là một lĩnh vực trống vắng.

Đây là một đòi hỏi cấp thiết và còn rất mới, đặc biệt trong điều kiện hiện nay. Nghiên cứu này sẽ góp phần làm rõ lý luận PCLĐ, các kiểu PCLĐ và hiệu quả của nó, các yếu tố ảnh hưởng đến PCLĐ của CTX. Vì những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Phong cách lãnh đạo của chủ tịch Ủy ban nhân dân xã ở nước ta hiện nay” làm luận án tiến sĩ khoa học chuyên ngành Tâm lý học. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu lý luận PCLĐ, chỉ ra các kiểu PCLĐ phổ biến, các mặt biểu hiện, hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng đến PCLĐ của CTX, trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả PCLĐ của CTX.

Đối tượng nghiên cứu PCLĐ của CTX, các mặt biểu hiện, hiệu quả của nó và các yếu tố ảnh hưởng đến PCLĐ của CTX trong thực tiễn triển khai nhiệm vụ QLNN tại các địa phương vùng ĐBSH. Nhiệm vụ nghiên cứu Xuất phát từ mục đích nghiên cứu đã nêu trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau: 4. Xây dựng cơ sở lý luận PCLĐ và PCLĐ của CTX, chỉ ra kiểu PCLĐ phổ biến, các mặt biểu hiện, các yếu tố ảnh hưởng đến PCLĐ của CTX ở các tỉnh ĐBSH hiện nay. Khảo sát, chỉ ra thực trạng PCLĐ của CTX, thực nghiệm tác động nhằm nâng cao hiệu quả PCLĐ của CTX trong thực thi nhiệm vụ QLNN tại địa bàn xã.

Đề xuất một số kiến nghị góp phần xây dựng PCLĐ của CTX phù hợp và có hiệu quả. Khách thể và phạm vi nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu: Tổng số khách thể của luận án gồm 892 người, trong đó: 80 CTX, 342 CBX, 450 người dân và 20 cán bộ huyện lãnh đạo trực tiếp CTX) - Giới hạn phạm vi, thời gian nghiên cứu: Do điều kiện thời gian và khả năng không cho phép tác giả luận án tiến hành trên cả nước, luận án chỉ nghiên cứu khách thể là CTX, CBX và người dân ở một số tỉnh ĐBSH như: Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên, Hà Nam và Ninh Bình. Thời gian tiến hành nghiên cứu (từ tháng 4 /2012 - 6/ 2013 ) 6.