Luận án TS: Sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm - Nghiên cứu tại Khánh Hòa (2017)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG NGUYỄN NGUYỄN THÀNH NHƠN NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI SÁN LÁ SONG CHỦ (DIGENEA) KÝ SINH Ở CÁ CHẼM (LATES CALCARIFER BLOCH, 1790) NUÔI TẠI KHÁNH HÒA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHÁNH HÒA - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG NGUYỄN NGUYỄN THÀNH NHƠN NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI SÁN LÁ SONG CHỦ (DIGENEA) KÝ SINH Ở CÁ CHẼM (LATES CALCARIFER BLOCH, 1790) NUÔI TẠI KHÁNH HÒA Ngành đào tạo: Nuôi trồng thủy sản Mã số: 62620301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. GLENN ALLAN BRISTOW KHÁNH HÒA - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan mọi kết quả của đề tài “Nghiên cứu thành phần loài sán lá song chủ (Digenea) ký sinh trên cá chẽm (Lates calcarifer Bloch, 1790) nuôi tại Khánh Hòa” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác cho tới thời điểm này. Khánh Hòa, ngày 25 tháng 08 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Nguyễn Thành Nhơn i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của quý phòng ban trường Đại học Nha Trang đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi được hoàn thành đề tài. Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của PSG.

Đỗ Thị Hòa và PGS. Glenn Allan Bristow đã giúp tôi hoàn thành tốt đề tài. Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ này. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III, cùng các phòng chức năng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Trường Đại học Nha Trang, Khoa Sau Đại học, Viện Nuôi trồng Thủy sản – Trường Đại học Nha Trang đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn Dự án NUFU (NUFU Pro 67/2003) đã hỗ trợ kinh phí cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài, tạo điều kiện cho tôi được được tiếp cận các trang thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp thuộc dự án NUFU, Phòng Sinh học Thực nghiệm, Phòng Vắc xin và Công nghệ Sinh học Thủy sản, Phòng Khoa học, Hợp tác quốc tế và Đào tạo - Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III, Viện Công nghệ Sinh học và Môi trường – Trường Đại học Nha Trang đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu mẫu, phân tích mẫu. Cuối cùng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và tất cả bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Khánh Hòa, ngày 25 tháng 08 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Nguyễn Thành Nhơn ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH. Một số đặc điểm sinh học của cá chẽm (Lates calcarifer).

Tình hình nuôi cá chẽm (Lates calcarifer) thương phẩm. Nuôi cá chẽm thương phẩm trên thế giới. Tình hình nuôi cá chẽm (Lates calcarifer) thương phẩm ở Việt Nam. Nghiên cứu ký sinh trùng ở cá chẽm (Lates calcarifer) nuôi.

Thành phần loài ký sinh trùng ký sinh ở cá chẽm (Lates calcarifer) được phát hiện và công bố trên thế giới. Nghiên cứu ký sinh trùng trên cá chẽm (Lates calcarifer) ở Việt Nam. Nghiên cứu về sán lá song chủ ký sinh ở cá biển. Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong phân loại sán lá song chủ.

Hệ thống học phân tử và hệ thống học truyền thống. Các chỉ thị phân tử thường sử dụng trong nghiên cứu di truyền. Ứng dụng sinh học phân tử trong phân loại sán lá song chủ. 20 CHƯƠNG II.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Mẫu cá chẽm thương phẩm. Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng.

Phương pháp phát hiện, thu thập, bảo quản, cố định và làm tiêu bản các ký sinh trùng là sán lá song chủ. Phân loại sán lá song chủ bằng phương pháp hình thái học. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm di truyền của các loài sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm (Lates calcarifer). Khảo sát vòng đời phát triển của 1 loài sán lá song chủ ký sinh trên cá chẽm.

Xử lý số liệu. 46 CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Tình hình nuôi cá chẽm ở Khánh Hòa.

Thành phần giống loài sán lá song chủ (Digenea) ký sinh ở cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa. Thành phần giống loài sán lá song chủ đã tìm thấy ký sinh ở cá chẽm. Mô tả hình dạng, cấu tạo của các loài sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm. Xác định loài Pseudometadena celebesensis là ký sinh trung đặc hữu trên cá chẽm (Lates calcarifer).

Phân loại và xác định mối quan hệ di truyền giữa các loài SLSC ký sinh ở cá chẽm nuôi ở Khánh Hòa bằng kỹ thuật sinh học phân tử .1 Khuếch đại, giải trình tự ADN của sán lá song chủ trên cá chẽm. So sánh sự khác biệt về trình tự gen giữa các loài sán lá song chủ ký sinh trên cá chẽm (Lates calcarifer) nuôi ở Khánh Hòa. Xây dựng cây phát sinh loài với sán lá song chủ ký sinh trên cá chẽm nuôi ở Khánh Hòa. Xác định mức độ nhiễm sán lá song chủ trên chẽm nuôi ở Khánh Hòa.

Mức độ nhiễm sán lá song chủ ở cá chẽm nuôi theo năm nghiên cứu. Mức độ nhiễm sán lá song chủ (Digenea) ở cá chẽm nuôi trong ao đất và trong các lồng trên biển. Mức độ nhiễm sán lá song chủ trên cá chẽm nuôi thương phẩm ở các kích cỡ khác nhau của cá. Khảo sát sự phát triển các giai đoạn ấu trùng của loài sán Pseudometadena celebesensis ký sinh ở cá chẽm.

Kiểm tra phát hiện ấu trùng sán lá song chủ ký sinh ở các loài ốc và cá tạp. Kết quả của thí nghiệm dùng cá đối làm thức ăn cho cá chẽm để nghiên cứu vòng đời loài sán song chủ Pseudometadena celebesensis. 94 CHƯƠNG IV. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN.

98 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 99 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 100 Tài liệu Tiếng Việt. 100 Tài liệu Tiếng Anh.

102 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADN : Acid Deoxyribonucleic CĐCN : Cường độ cảm nhiễm CĐCNTB : Cường độ cảm nhiễm trung bình KCCC : Ký chủ cuối cùng KCTG : Ký chủ trung gian KST : Ký sinh trùng ITS1, 2 : Internal Transcribed Spacer 1, 2 (Đoạn chèn giữa 1, 2) PCR : Polymerase Chain Reaction rRNA : Ribosomal Deoxyribonucleic Acid SLSC : Sán lá song chủ TLCN : Tỷ lệ cảm nhiễm vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Sản lượng cá chẽm thế giới giai đoạn 2005 - 2014. Thành phần giống loài ký sinh trùng ở cá chẽm (Lates calcarifer). Số lượng và kích cỡ trung bình của mẫu cá chẽm.

Số lượng và kích thước cá chẽm được thu từ các ao nuôi trong thời gian từ tháng 6/2007 đến tháng 3/ 2009. Số lượng và kích cỡ trung bình của cá chẽm nuôi ao được thu theo các năm từ 2010 đến 2013. Số lượng và kích cỡ của các loài cá tạp đã được dùng để kiểm tra ấu trùng metacercaria của sán lá song chủ. Kích cỡ cá chẽm giống trước khi bố trí thí nghiệm.

Trình tự các đoạn mồi được sử dụng cho phản ứng PCR. Trình tự gen 18S rRNA của các loài sán lá song chủ ký sinh ở một số loài cá biển. Trình tự gen 28S rRNA của một số loài sán lá song chủ ký sinh ở một số loài cá biển .1: Thành phần loài, mức độ nhiễm và vị trí ký sinh của sán lá song chủ ở cá chẽm. Thành phần loài sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm nuôi ở Khánh Hòa.

So sánh kích thước của loài Erilepturus hamati ký sinh ở cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa với các nghiên cứu khác. So sánh kích thước của loài Transversotrema patialense ký sinh ở cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa với các nghiên cứu khác. So sánh kích thước của loài Pseudometadena celebesensis ký sinh ở cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa với các nghiên cứu khác. So sánh kích thước của loài Elytrophallus sp.

ký sinh ở cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa với nghiên cứu khác. Kết quả Parafit của các loài sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm. Sự tương đồng (phía dưới đường bên) và khác biệt (phía trên đường bên) về trình tự 18S rRNA. Sự khác biệt về trình tự vùng ITS1 rRNA của các loài sán lá song chủ ký sinh ở cá chẽm và trên GenBank.

Sự tương đồng (phía dưới đường bên) và khác biệt (phía trên đường bên) về trình tự 28S rRNA. Tỷ lệ nhiễm (%) của các loài sán lá song chủ trên cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa theo các năm nghiên cứu. Cường độ nhiễm trung bình (trùng/cá) của các loài sán lá song chủ trên cá chẽm nuôi tại Khánh Hòa theo các năm nghiên cứu. Tỷ lệ nhiễm (%) sán lá song chủ ở cá chẽm nuôi ao và lồng qua từng năm nghiên cứu.

Cường độ cảm nhiễm trung bình (trùng/cá) của SLSC ở cá chẽm nuôi ao và nuôi lồng tại Khánh Hòa qua từng năm nghiên cứu. Mức độ nhiễm sán lá song chủ trên các kích cỡ cá chẽm khác nhau tại Khánh Hòa. Mức độ nhiễm giai đoạn hậu ấu trùng metacercaria của sán lá song chủ ở cá đối. Một số chỉ tiêu về hình thái của ấu trùng metacercaria M1 ký sinh ở cá đối thu tại Khánh Hòa.

Một số chỉ tiêu hình thái của dạng metacercaria M2 ký sinh trên cá đối thu tại Khánh Hòa. Một số chỉ tiêu hình thái của dạng ấu trùng metacercaria M3 ký sinh trên cá đối thu tại Khánh Hòa. Mức độ nhiễm sán lá song chủ loài Pseudometadena celebesensis trong ruột cá chẽm được nuôi bằng thức ăn là cá đối, sau 30 ngày thí nghiệm.95 viii DANH MỤC CÁC HÌ NH Hình 1. Tỷ lệ % tổng sản lượng cá chẽm (Lates calcarifer) nuôi trong 50 năm của các nước trong khu vực.

Hệ gen ribosome của sinh vật nhân thực. ADN ti thể sán lá ruột Haplorchis taichui. Cây phát sinh loài của các loài sán song chủ dựa trên gen 18S rRNA. Địa điểm thu mẫu nghiên cứu.

Cá chẽm Lates calcarifer Bloch, 1790. Ốc đinh Cerithium sp. Các loài cá tạp làm thức ăn cho cá chẽm.