Nghiên cứu Tình hình và Kết quả Điều trị Lao phổi Tái phát tại Cần Thơ (2014-2017)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ TRẦN THANH HÙNG NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CAN THIỆP LAO PHỔI TÁI PHÁT TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2014-2017 Chuyên ngành: Y tế Công cộng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Cần Thơ - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ TRẦN THANH HÙNG NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CAN THIỆP LAO PHỔI TÁI PHÁT TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ NĂM 2014-2017 Chuyên ngành: Y tế Công cộng Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TRẦN NGỌC DUNG 2. PHẠM THỊ TÂM Cần Thơ - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả luận án ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI.iv DANH MỤC CÁC BẢNG.vi DANH MỤC CÁC HÌNH.ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái quát về bệnh lao. Tình hình lao phổi tái phát.

Yếu tố liên quan lao phổi tái phát. Điều trị lao phổi tái phát. Các nghiên cứu trước có liên quan. 29 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. 51 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ lao phổi tái phát (LPTP). Một số yếu tố liên quan đến lao phổi tái phát. Kết quả điều trị lao phổi tái phát.

71 Chương 4 BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ lao phổi tái phát. Một số yếu tố liên quan đến lao phổi tái phát.

Đánh giá kết quả điều trị can thiệp lao phổi tái phát. Tỷ lệ lao phổi tái phát. Một số yếu tố liên quan đến lao phổi tái phát. Kết quả điều trị lao phổi tái phát và một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị lao tái phát.

109 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHIẾU ĐIỀU TRA LỊCH KHÁM ĐỊNH KỲ PHÁT HIỆN BỆNH LAO PHỔI TÁI PHÁT DANH SÁCH CÁC BỆNH NHÂN THAM GIA NGHIÊN CỨU iv CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI Chữ viết tắt Tiếng việt Tiếng Anh AFB Vi khuẩn kháng cồn và acid Acid-Fast Bacilli MTB Vi khuẩn lao người Mycobacterium tuberculosis MDR-TB Lao đa kháng thuốc Multidrug-resistant tuberculosis MDR/RR-TB Lao da kháng thuốc/kháng Multidrug/rifampicin- rifampicin resistant Tuberculosis HIV Virus gây suy giảm miễn dịch ở Human immuno- người deficiency virus AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch Acquired mắc phải. immunodeficiency syndrome CD4 Tế bào lympho T loại CD4 Cluster of diferentiation DOTS Điều trị ngắn ngày có giám sát Directly observed trực tiếp treatment short course IGRA Xét nghiệm tìm interferon Interferon Gamma gamma trong máu Release Assay RFLP Đa hình chiều dài đoạn giới hạn Restriction fragment length polymorphism MGIT Nuôi cấy trong môi trường lỏng Mycobacterium Growth Indicator Tube COPD Bệnh phổi mãn tính tắc nghẽn Chronic obstructive pulmonary disease PCR Phản ứng chuỗi polymere Polymerase chain reaction Xpert/MTB/RIF Xét nghiệm ứng dụng công nghệ sinh học phân tử để nhận v diện vi khuẩn lao và vi khuẩn lao kháng Rifampicin WHO Tổ chức Y tế Thế giới World Health Organization TCYTTG Tổ chức Y tế Thế giới DTH Quá mẫn kiểu chậm Delayed type hypersensitivity CTCLQG Chương trình chống lao quốc gia ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long FQs Nhóm kháng sinh quinolon Fluoroquinolones Rif, R Kháng sinh rifampicin EMB,E Kháng lao Ethambutol INH, H Kháng lao isoniazid SM, S Kháng sinh streptomycin Km Kháng sinh kanamycin AM Kháng sinh amikacin PZA, Z Kháng lao pyrazynamid Pto Kháng lao hàng hai prothionamid Lfx Kháng sinh levofloxacin Cs Kháng lao hàng hai cycloserin PAS Kháng lao hàng hai para amino salicylic vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tình hình bệnh lao tại Việt Nam năm 2019. Tình hình lao phổi tái phát tại tỉnh, thành X.

Tình hình bệnh lao tái phát tại tỉnh B. Phân bố tuổi của bệnh nhân. Phân bố giới tính. Phân bố địa dư.

Phân bố nghề nghiệp của bệnh nhân. Phân bố về trình độ học vấn. Phân bố về mức sống gia đình. Đặc điểm về thói quen hút thuốc lá.

Đặc điểm về thói quen uống rượu. Phân loại bệnh lao. Cân nặng của bệnh nhân. Người thân mắc bệnh lao.

Số người mắc thân lao. Gián đoạn điều trị. Giai đoạn gián đoạn điều trị. Thời gian dừng thuốc.

Lý do dừng thuốc. Xơ gan, viêm gan. Phân bố tuổi của bệnh nhân tái phát. Phân bố địa dư.

Mức sống gia đình. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và giới tính. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và địa dư. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và tuổi.

Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và nghề nghiệp. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và học vấn. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và kinh tế. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và hút thuốc lá.

Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và rượu, bia. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và tình trạng dinh dưỡng bệnh nhân. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và phân loại bệnh lao. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và người thân mắc lao.

Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và gián đoạn điều trị. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát với giai đoạn gián đoạn, thời gian gián đoạn (n=49). Mối liên quan lao phổi tái phát và tình trạng nhiễm HIV/AIDS. Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và tình trạng đái tháo đường.

Mối liên quan giữa lao phổi tái phát và tình trạng xơ gan/viêm gan. Kết quả điều trị LPTP theo phác đồ II. Kết quả điều trị LPTP theo phác đồ IVa. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và giới tính.

Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và tuổi. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và địa dư. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và nghề nghiệp. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và học vấn.

Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và kinh tế. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và tình trạng dinh dưỡng. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và thời gian tái phát. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và mật độ vi khuẩn lao trong đàm.

Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và tình trạng HIV/AIDS. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và tình trạng đồng mắc đái tháo đường. Mối liên quan giữa kết quả điều trị lao phổi tái phát và tình trạng bệnh đồng mắc xơ gan/viêm gan. 79 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Tỷ lệ hiện mắc lao/100.000 dân trên thế giới năm 2019. Các quốc gia trên thế giới có số ca hiện mắc lao >100. Các quốc gia có số ca lao đa kháng, lao kháng Rifampicin >1. Tỷ lệ lao hiện mắc từ 2000-2019 trên 100.

Số bệnh nhân Lao đa kháng thuốc được thông báo tại Việt Nam năm 2013. 13 x DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Tỷ lệ lao phổi tái phát. Lao phổi tái phát kháng thuốc.

Phân bố giới tính. Thời điểm phát hiện tái phát sau khi hoàn tất điều trị (tháng). Đặc điểm lâm sàng nghi ngờ lao. Kết quả Xquang ngực nghi ngờ lao khi khám phát hiện lao tái phát (n=66).

Mật độ vi khuẩn khi khám phát hiện lao tái phát. Phân loại kết quả điều trị lao phổi tái phát. Đánh giá kết quả điều trị lao phổi tái phát. 48 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh lao là nguyên nhân gây chết người nhiều hơn bất cứ bệnh nhiễm trùng nào khác trong lịch sử.

Bước sang thế kỷ 21, nó vẫn là bệnh gây chết người đứng hàng đầu, gây ra cái chết cho hơn 2 triệu người mỗi năm. Chính vì thế, ngay từ năm 1993, Tổ chức Y tế Thế giới đã đưa ra chiến lược DOTS, hoá trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp, nhằm khống chế bệnh Lao. Chiến lược này được triển khai ở 183 quốc gia với dân số 4,4 tỷ người, đã tác động đến được 70% số bệnh nhân mới mắc hàng năm và điều trị khỏi cho 85% bệnh nhân trong số đó [56], [86]. Bên cạnh đó, để hướng đến một thế giới “không có bệnh lao” với mục tiêu thiên niên kỷ phải đạt được vào năm 2015, hàng loạt chính sách được thi hành nhằm đảm bảo sự tiếp cận rộng rãi cho người dân đến với dịch vụ chẩn đoán và điều trị lao với chất lượng cao; làm giảm tổn thương đến con người và gánh nặng kinh tế, xã hội liên quan đến bệnh lao; bảo vệ những người nghèo và nhóm người dễ bị ảnh hưởng bởi lao, lao/HIV và đa kháng thuốc lao; hỗ trợ phát triển các phương pháp, phương tiện mới và tạo mọi điều kiện để sớm được triển khai có hiệu quả trong công tác phòng chống lao.

Tuy nhiên mặc dù đã ban hành nhiều chính sách, bệnh lao phổi nói chung, lao phổi tái phát nói riêng vẫn còn là vấn đề sức khoẻ đáng báo động trên toàn thế giới. Năm 2009, tỷ lệ lao phổi tái phát so với tổng số lao phát hiện trong năm ở Châu Phi chiếm 12% (trong tổng số 0,82 triệu bệnh nhân lao); ở châu Mỹ 13,6% (0,93 triệu); ở châu Âu 13% (0,89 triệu ); khu vực Cận Đông 8,8% (0,6 triệu); khu vực Đông Nam Á 24,9% (1,78 triệu); khu vực tây Thái Bình Dương 26,4% (1,8 triệu). Bệnh lao ở Việt Nam được xếp vào loại trung bình cao ở khu vực Tây Thái Bình Dương, là khu vực có độ lưu hành lao trung bình trên thế giới, ước tính số người bệnh lao phổi AFB(+) mới mắc vào khoảng 80/100.000 dân và tổng số bệnh nhân lao chung các thể là 180/100.000 bệnh nhân lao phổi được phát hiện, trong đó tỷ lệ bệnh nhân lao phổi tái phát thất bại và tái trị là 8.131 chiếm 8,3% tổng số bệnh nhân lao tăng hơn so với năm 2008 (7. Lao phổi tái phát là một bệnh nặng, tỷ lệ điều trị khỏi thấp và tỷ lệ kháng thuốc của vi khuẩn lao cao (kháng thuốc chung là 66,5% - 85,9%, đa kháng thuốc là (30%-62,9%) [14], [15].

Thêm nữa, trong những năm gần đây, tình hình bệnh lao ở Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp hơn do có tác động của đại dịch HIV/AIDS và kháng thuốc kháng lao [10].