Luận án: Phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại VietinBank trong hội nhập tài chính quốc tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI HOÀNG THỊ NGỌC THỦY PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ VỀ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà nội ­ 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI HOÀNG THỊ NGỌC THỦY PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ VỀ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học 1. Lê Cẩm Ninh 2 Hà nội ­ 2021 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của cá nhân tác giả. Các số liệu được sử dụng để phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, trung thực và đã được công bố theo đúng qui định. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tác giả tự tìm hiểu và phân tích khách quan.

Các kết quả nghiên cứu này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Hà nội, ngày 10 tháng 8 năm 2021 Tác giả (đã ký) Hoàng Thị Ngọc Thủy 4 LỜI CẢM ƠN Tác giả gửi lời cảm ơn sâu sắc tới GS. Lê Cẩm Ninh, những nhà khoa học, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp tác giả hoàn thành Luận án Tiến sĩ với đề tài “Phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại NH TMCP Công thương Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế về tài chính ngân hàng” Tác giả trân trọng bày tỏ lòng biết ơn tới Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, Ban lãnh đạo Viện Sau đại học, Ban lãnh đạo Khoa tài chính, Bộ môn TCDN, Ban lãnh đạo Khoa Ngân hàng, Bộ môn Tín dụng Ngân hàng đã tạo điều kiện tốt nhất để tác giả thực hiện công trình nghiên cứu này. Tác giả chân thành cảm ơn các chuyên gia kinh tế, các chuyên viên làm việc tại VietinBank và các NHTM khác đã hỗ trợ và đóng góp ý kiến để tác giả có thể hoàn thành nghiên cứu này.

Bên cạnh đó, tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình tác giả thực hiện và hoàn thành Luận án này Tác giả Hoàng Thị Ngọc Thủy 5 MỤC LỤC 6 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 BĐH Bạn điều hành 2 BKS Ban kiểm soát 3 CMCN Cách mạng công nghiệp 4 CN Chi nhánh 5 CNTT Công nghệ thông tin 6 CTTC Cho thuê tài chính 7 DNNN Doanh nghiệp nhà nước 8 DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa 9 DPRR Dự phòng rủi ro 10 ĐVCNT Đơn vị chấp nhận thẻ 11 DVNH Dịch vụ ngân hàng 12 GNNĐ Ghi nợ nội địa 13 GNQT Ghi nợ quốc tế 14 HĐBT Hội đồng bộ trưởng 15 HĐQT Hội đồng quản trị 16 NH TMCP Ngân hàng thương mại cổ phần 17 NHBL Ngân hàng bán lẻ 18 NHNN Ngân hàng Nhà nước 19 NHTM Ngân hàng thương mại 20 NHTW Ngân hàng trung ương 21 PTKD KBL Phát triển kinh doanh khối bán lẻ 22 TCKT Tổ chức kinh tế 23 TCTD Tổ chức tín dụng 24 TNDN Thu nhập doanh nghiệp 25 TSC Trụ sở chính 26 TTKDTM Thanh toán không dùng tiền mặt 7 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ Nghĩa Tiếng Việt 1 Vietnam Bank for Ngân hàng Nông nghiệp và AgriBank Agriculture and Rural Phát triển nông thôn Việt Development Nam 2 AI Artificial Inteligence Trí tuệ nhân tạo 3 Application Programming Giao diện lập trình ứng API Interface dụng 4 ATM Automatic Teller Machine Máy giao dịch tự động 5 Phân phối bảo hiểm qua Bancassurance The combination of banking and insurance ngân hàng 6 Phiên bản 2 của Hiệp ước Basel 2 Basel 2 Basel 7 BIDV Bank of Investment and Ngân hàng Đầu tư và Phát Development of VietNam triển Việt Nam 8 CAR Capital adequacy ratio Tỷ lệ an toàn vốn 9 CIR Cost Income Ratio Tỷ lệ chi phí trên thu nhập 10 Comprehensive and Hiệp định thương mại tự do CPTPP Progressive Agreement for xuyên Thái Bình Dương Trans­Pacific Partnership 11 European­Vietnam Free Hiệp định thương mại tự do EVFTA Trade Agreement Việt Nam­ Châu Âu 12 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do 13 IoT Internet Of Things Vạn vật kết nối 14 Thiết bị đọc thẻ qua điện MPOS Mobille Point of Sale thoại 15 POS Point of Sale Máy thanh toán thẻ 16 ROA Return On Asset Tỷ suất lợi nhuận tài sản 17 Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ ROE Return On Equity sở hữu 18 Small and Medium Size Doanh nghiệp nhỏ và vừa SME Enterprise 19 Vietnam Asset Management Công ty quản lý tài sản Việt VAMC Company Nam 20 Vietnam Joint Stock Ngân hàng TMCP Ngoại VCB Commercial Bank for thương Việt Nam Foreign Trade 21 Vietnam Joint Stock Ngân hàng TMCP Công Vietinbank commercial bank for Industry thương Việt Nam and Trade 22 Ứng dụng của Vietinbank Vietinbank Vietinbank Internet Payment giao dịch trên điện thoại di Ipay Mobile on Mobile động 8 23 Tổ chức Thương mại thế WTO World Trade Organization giới DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU ĐỒ Nội dung Nội dung Trang Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức của Vietinbank 56 Sơ đồ 2.2 Cơ cấu tổ chức Khối bán lẻ của Vietinbank 57 Bảng 2.1 Năng lực tài chính của Vietinbank 59 Bảng 2.2 Huy động vốn và cơ cấu huy động vốn của Vietinbank 2015­ 64 2020 Bảng 2.3 Dư nợ và cơ cấu dư nợ của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 67 Bảng 2.4 Thu nhập và cơ cấu thu nhập của Vietinbank giai đoạn 2015­ 69 2020 Bảng 2.5 Chi phí và cơ cấu chi phí của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 70 Bảng 2.6 Lợi nhuận và cơ cấu lợi nhuận của Vietinbank giai đoạn 72 2015­2020 Bảng 2.7 Chỉ tiêu hiệu quả và an toàn hoạt động của Vietinbank giai 73 đoạn 2015­2020 Bảng 2.8 Bảng tổng hợp một số chỉ tiêu phản ánh KQ HĐKD giai 74 đoạn 2015­2020 Bảng 2.9 Chỉ số tài chính cuả 04 NHTM lớn nhất Việt Nam năm 2019 76 Bảng 2.10 Vốn điều lệ của Vietinbank và một số ngân hàng trong khu 76 vực Asean 2018 Bảng 2.11 Cơ cấu vốn huy động của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 80 Bảng 2.12 Cơ cấu vốn huy động bán lẻ của Vietinbank giai đoạn 2015­ 81 2020 Bảng 2.13 Cơ cấu dư nợ Vietinbank giai đoạn 2015­2020 83 Bảng 2.14 Cơ cấu dư nợ bán lẻ Vietinbank giai đoạn 2015­2020 85 Bảng 2.15 Số lượng khách hàng SMEs của Vietinbank giai đoạn 2015­ 86 2020 Bảng 2.16 Tổng hợp dư nợ cho vay cá nhân của một số NHTM VN 87 Bảng 2.17 Số liệu chuyển tiền kiều hối Vietinbank giai đoạn 2015­2019 89 Bảng 2.18 KQKD mảng dv bảo hiểm Vietinbank giai đoạn 2015­2019 90 Bảng 2.19 Doanh số thanh toán thẻ Vietinbank giai đoạn 2015­2019 91 Bảng 2.20 Thu nhập và cơ cấu thu nhập của Vietinbank 94 Bảng 2.21 Cơ cấu thu nhập từ hoạt động bán lẻ của Vietinbank 95 Bảng 2.22 Cơ cấu chi phí của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 96 Bảng 2.23 Cơ cấu chi phí bán lẻ của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 97 Bảng 2.24 Lợi nhuận hđ bán lẻ Vietinbank giai đoạn 2015­2020 98 Bảng 2.25 Chất lượng dư nợ tín dụng bán lẻ Vietinbank giai đoạn 2015­ 99 2020 9 Bảng 2.26 Dự phòng rủi ro hoạt động bán lẻ Vietinbank giai đoạn 2015­ 100 2020 Bảng 2.27 Thị phần bán lẻ Vietinbank trong mối tương quan với một số 101 NH Bảng 2.28 Số lượng ATM và POS Vietinbank giai đoạn 2015­2020 102 Bảng 2.29 Số lượng thẻ và mạng lưới giao dịch hiện đại của 104 Vietinbank Bảng 2.30 Doanh số thanh toán thẻ qua mạng lưới giao dịch hiện đại 104 của Vietinbank trong mối tương quan với một sốNHTM tại ViệtNam Bảng 2.31 Doanh số thanh toán và doanh số rút tiền qua ATM của 105 Vietinbank trong mối tương quan với một sốNHTM tại ViệtNam Bảng 2.32 Đào tạo nhân lực tại Vietinbank giai đoạn 2015­2020 111 Biểuđồ Diễn biến nợ xấu của Vietinbank giai đoạn 2015­2020 117 2.1 Biểuđồ Cơ cấu thu nhập của Vietinbank, VCB, BIDV và Agribank 118 2.2 2019 Biểuđồ Diễn biến tăng trưởng tín dụng bán lẻ so với tăng trưởng huy 119 2.3 động vốn bán lẻ Vietinbank giai đoạn 2015­2020 MỞ ĐẦU Việc nghiên cứu về dịch vụ ngân hàng bán lẻ (NHBL) của NHTM đã được các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, các chuyên gia trong và ngoài nước đề cập đến nhiều như: Anirban Bose (Giám đốc cơ quan nghiên cứu về tài chính ngân hàng toàn cầu­ Global Banking & Financial Services); nhóm các nhà nghiên cứu Daniel K. Radecki, and John Wenninger thuộc Ngân hàng dự trữ liên ban Mỹ (FED); Trịnh Minh Thảo, Hoàng Nguyên Khai, Nguyễn Văn Thụy, Đỗ Thị Tố Uyên, Nguyễn Thị Thu Giang, Lê Công, Tô Khánh Toàn v.v… 10 Để thực hiện luận án “Phát triển dịch vụ Ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (VietinBank) trong điều kiện hội nhập quốc tế về tài chính ngân hàng” tác giả nghiên cứu tổng quan tình hình nghiên cứu, phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu có liên quan mật thiết đến đề tài luận án đã được công bố trong và ngoài nước. Cụ thể, tổng quan các công trình nghiên cứu về dịch vụ NHBL của các NHTM nói chung và các công trình nghiên cứu liên quan đến dịch vụ NHBL của NH TMCP Công thương Việt Nam nói riêng. Thông qua nghiên cứu tổng quan, tác giả sẽ làm rõ hướng nghiên cứu chính, cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu, kết quả đạt được, kết luận và chỉ ra những vấn đề còn tồn tại ở các công trình nghiên cứu có liên quan mà luận án sẽ tập trung giải quyết.

Từ đó, tác giả xác định rõ mục tiêu đề tài luận án, nội dung và phương pháp nghiên cứu luận án phù hợp. Lý do chọn đề tài Về cơ sở lý luận. Hiện nay, khái niệm về dịch vụ NHBL khá đa dạng, chưa có sự thống nhất. Có quan điểm cho rằng dịch vụ NHBL chỉ là dịch vụ phục vụ cho khách hàng là các cá nhân, nhưng cũng có quan điểm cho rằng dịch vụ NHBL bao gồm cả dịch vụ phục vụ cho cá nhân, hộ gia đình và DNNVV.

Về phạm vi hoạt động, trong lĩnh vực ngân hàng bán lẻ hiện cũng có sự thay đổi nhất định, việc cung cấp dịch vụ NHBL không còn là nghiệp vụ của riêng các ngân hàng, nó được xem như là một thị trường, nơi có sự tham gia của các công ty công nghệ. Về cơ sở thực tiễn.