Luận án Tiến sĩ: Hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam (Đặng Văn Quang)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI ------ ĐẶNG VĂN QUANG HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI ------ ĐẶNG VĂN QUANG HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH MÃ SỐ : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.TS Đặng Văn Thanh 2.TS Chúc Anh Tú HÀ NỘI - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án Tiến sĩ là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, kết quả nghiên cứu trình bày trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố ở bất kỳ công trình nào khác. Nghiên cứu sinh ii LỜI CÁM ƠN Nghiên cứu sinh xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới tập thể giáo viên hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn nghiên cứu sinh trong suốt thời gian nghiên cứu thực hiện Luận án.

Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn tới Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, Viện đào tạo Sau đại học, khoa kế toán, khoa Quản lý kinh doanh đã giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình học tập và nghiên cứu Luận án. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn các chuyên gia tại các Cơ quan quản lý Nhà nước, các đơn vị, tổ chức nghề nghiệp về kế toán, kiểm toán; công ty kiểm toán độc lập đã tạo điều kiện giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình khảo sát, phỏng vấn xin ý kiến để có cơ sở thông tin phục vụ cho nghiên cứu và thực hiện Luận án. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cám ơn Hội đồng Thành viên, Ban Kiểm soát nội bộ, Ban Tài chính kế toán và các phòng ban khác của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ trong quá trình điều tra, thu thập thông tin số liệu phục vụ cho nghiên cứu thực hiện Luận án. Nghiên cứu sinh iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MUC SƠ ĐỒ. vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU. viii MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP. Khái quát chung về kiểm toán nội bộ trong các doanh nghiệp. Bản chất của kiểm toán nội bộ. Vai trò, chức năng và nhiệm vụ của kiểm toán nội bộ.

Các quy định pháp lý về kiểm toán nội bộ tại các doanh nghiệp Việt Nam. Tổ chức kiểm toán nội bộ trong các doanh nghiệp. Khái niệm tổ chức kiểm toán nội bộ. Nguyên tắc tổ chức kiểm toán nội bộ.

Nội dung tổ chức kiểm toán nội bộ. Tổ chức kiểm toán nội bộ tại một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp tại Việt Nam. Tổ chức kiểm toán nội bộ tại một số nước trên thế giới. Bài học kinh nghiệm đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

Nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp. Các quy định pháp lý về kiểm toán nội bộ. Quan điểm, nhận thức của nhà quản trị về kiểm toán nội bộ. Mô hình tổ chức quản lý của doanh nghiệp.

Hệ thống kiểm soát nội bộ, hoạt động thanh tra, kiểm tra nội bộ. 58 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 60 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM. Tổng quan về Tổng công ty Thuốc Lá Việt Nam.

Quá trình hình thành và phát triển. Chức năng và nhiệm vụ của Tổng công ty Thuốc Lá Việt Nam. Đặc điểm của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam ảnh hưởng đến tổ chức kiểm toán nội bộ. Tình hình và kết quả sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển của Tổng công ty giai đoạn 2018-2020.

Thực trạng tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Thực trạng tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ. Thực trạng tổ chức hoạt động kiểm toán nội bộ Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Đánh giá thực trạng tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam.

Những kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế. Nguyên nhân của những hạn chế. 112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

114 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY THUỐC LÁ VIỆT NAM. Phương hướng và mục tiêu phát triển của Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam giai đoạn 2020 – 2030. Phương hướng phát triển của Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam. Mục tiêu phát triển của Tổng công ty.

Yêu cầu và nguyên tắc hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam. Yêu cầu hoàn thiện. Nguyên tắc hoàn thiện. Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam.

Hoàn thiện tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ. Hoàn thiện tổ chức nội dung kiểm toán nội bộ. Hoàn thiện tổ chức quy trình kiểm toán nội bộ. Hoàn thiện tổ chức phương pháp kiểm toán nội bộ.

Các giải pháp khác. Kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước. Kiến nghị với Bộ Công thương. Kiến nghị với tổ chức nghề nghiệp và các sơ sở đào tạo.

158 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 160 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. 162 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT NGHĨA ĐẦY ĐỦ BCTC Báo cáo tài chính BTC Bộ Tài chính CBCNV Cán bộ công nhân viên HĐQT Hội đồng quản trị HĐTV Hội đồng thành viên HTKSNB Hệ thống kiểm soát nội bộ KQKD Kết quả kinh doanh KSNB Kiểm soát nội bộ KTNB Kiểm toán nội bộ KTNN Kiểm toán Nhà nước KTVNB Kiểm toán viên nội bộ KTQT Kế toán quản trị NSNN Ngân sách Nhà nước IFAC Liên đoàn kế toán quốc tế IIA Hiệp hội kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ QĐ Quyết định QTRR Quản trị rủi ro SXKD Sản xuất kinh doanh TSCĐ Tài sản cố định XDCB Xây dựng cơ bản VINATABA Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam vii DANH MUC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Mô hình 3 vòng bảo vệ trong quản trị doanh nghiệp .2: Sơ đồ mô hình tổ chức bộ máy KTNB tập trung.3: Sơ đồ mô hình tổ chức bộ máy KTNB phân tán .4: Sơ đồ mô hình tổ chức bộ máy KTNB tổng hợp .5: Sơ đồ tổ chức bộ máy KTNB trực thuộc Ban Giám đốc .6: Sơ đồ tổ chức bộ máy KTNB trưc thuộc HĐQT .7: Sơ đồ tổ chức bộ máy KTNB trưc thuộc Ủy ban kiểm toán .1: Sơ đồ quy trình chế biến sợi thuốc lá .2: Sơ đồ quy trình sản xuất thuốc lá điếu, bao.3: Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý kinh doanh tại Tổng công ty .4: Sơ đồ tổ chức bộ máy KSNB tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam .1: Sơ đồ tổ chức bộ máy KTNB tại Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam 125 Sơ đồ 3.2: Sơ đồ tổ chức bộ máy KTNB tại các đơn vị hạch toán phụ thuộc và các đơn vị thành viên.

127 viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 2.1: Tình hình và kết quả kinh doanh của Tổng Công ty trong 3 năm 2018, 2019, 2020 .2: Tình hình đầu tư tại các Công ty Con do Công ty Mẹ nắm cổ phần chi phối. 3: Kết quả khảo sát về tổ chức bộ phận KTNB tại Tổng Công ty.4: Mẫu Quyết định Thanh tra.5: Mẫu kế hoạch tiến hành thanh tra.6: Mẫu nhật ký thanh tra .7 Mẫu Báo cáo kết quả thanh tra .1: Mẫu kế hoạch kiểm toán nội bộ năm.2: Mẫu kế hoạch kiểm toán nội bộ chi tiết .3: Mẫu báo cáo kết quả kiểm toán nội bộ. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế hiện thị trường mở cửa và hội nhập hiện nay của Việt Nam, Đảng và Nhà nước tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng và hiệu quả của doanh nghiệp Nhà nước, trong đó chú trọng thực hiện tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là các Tập đoàn kinh tế, các Tổng công ty. Với mục tiêu hoàn thiện cơ cấu tổ chức, nâng cao năng lực cạnh tranh, tối đa hóa sử dụng các nguồn lực nhằm đảm bảo an toàn tài sản, đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp Nhà nước.

Song song với việc triển khai các nội dung trong tái cơ cấu doanh nghiệp như thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn tại các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty…Nhà nước cũng chú trọng hoàn thiện phương thức quản lý, cơ chế quản trị rủi ro, kiểm soát, kiểm toán trong nội bộ doanh nghiệp, trong đó đề cao vai trò của kiểm toán nội bộ trong kiểm soát hoạt động cũng quản trị các rủi ro của các doanh nghiệp. Với vai trò là công cụ kiểm soát thiết yếu giúp các nhà quản lý điều hành và quản trị doanh nghiệp một cách có hiệu quả, đồng thời là công cụ kiểm tra, phân tích, đánh giá chất lượng của hệ thống kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm hạn chế các tiêu cực, đảm bộ độ tin cậy của các thông tin kinh tế tài chính. Kiểm toán nội bộ đã hình thành và là một bộ phận cấu thành của hệ công cụ quản lý kinh tế không thể tách rời trong hoạt động của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, KTNB xuất hiện vào năm 1997 trong quá trình cải cách hệ thống kế toán Việt Nam, đánh dấu bằng việc Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 832- TC/QĐ/CĐKT, ngày 28 tháng 10 năm 1997 về quy chế KTNB áp dụng cho các doanh nghiệp Nhà nước.

Thực tế sau hơn 20 năm tổ chức thực hiện, nhiều các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp đã tích cực tổ chức và vận hành KTNB, bước đầu đã có một số đóng góp tích cực trong việc quản lý và điều hành kinh doanh. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc từ quan điểm, nhận thức về KTNB 2 đến mô hình tổ chức và phương pháp tiến hành tại các doanh nghiệp. Không ít nhà quản lý với tư cách là đại diện chủ sở hữu tại doanh nghiệp Nhà nước không muốn, không quan tâm tổ chức, thành lập bộ phận KTNB hoặc việc thành lập chỉ là hình thức. Nhận thức về KTNB nhìn chung chưa đầy đủ, không đúng mức.