Đặc điểm sinh học phân tử E. coli mcr-1 kháng colistin - Luận án tiến sỹ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG ======================== NGUYỄN THỊ TUYẾT MAI ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC PHÂN TỬ CỦA Escherichia coli MANG GEN mcr-1 KHÁNG COLISTIN PHÂN LẬP TỪ NGƯỜI VÀ VẬT NUÔI, THỰC PHẨM VÀ NƯỚC TẠI XÃ THANH HÀ, HÀ NAM, NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2022 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG =========================== NGUYỄN THỊ TUYẾT MAI ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC PHÂN TỬ CỦA Escherichia coli MANG GEN mcr-1 KHÁNG COLISTIN PHÂN LẬP TỪ NGƯỜI VÀ VẬT NUÔI, THỰC PHẨM VÀ NƯỚC TẠI XÃ THANH HÀ, HÀ NAM, NĂM 2015 Chuyên ngành : VI SINH Y HỌC Mã số : 62 72 01 15 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN HUY HOÀNG 2. VŨ THỊ TƯỜNG VÂN HÀ NỘI - 2022 luan an LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Trần Huy Hoàng, Phó trưởng Khoa Vi khuẩn- Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, là thầy hướng dẫn khoa học, đã luôn giúp đỡ tôi, tận tình truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu để tôi có thể hoàn thành luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Vũ Thị Tường Vân, nguyên Trưởng khoa Vi sinh-Bệnh viện Bạch Mai, là giáo viên đồng hướng dẫn, đã luôn nhiệt tình giúp đỡ, không chỉ truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn quý báu mà cả những bài học trong cuộc sống trong suốt quá trình học tập và thực hiện nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến Ths. Vũ Thị Ngọc Bích-nghiên cứu sinh thuộc Đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học Oxford Việt Nam (OUCRU), người bạn luôn đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài, luôn sẵn sàng hợp tác, hỗ trợ và chia sẻ những kinh nghiệm quý báu về giải trình tự gen trong suốt quá trình tôi thực hiện các nghiên cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới TS. Trần Diệu Linh-Phòng Quản lý chất lượng -Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương đã chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm thực tế quý báu về nghiên cứu và giải trình tự gen. Tôi xin chân trành cảm ơn Ths Phạm Duy Thái- nhân viên phòng nghiên cứu Kháng Kháng sinh đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong thực hiện các kỹ thuật khó trong nghiên cứu như kỹ thuật PFGE. Tôi xin chân thành cảm ơn em Vũ Thị Thu Hiền, Hoàng Thị An Hà, Hoàng Thị Mai Hương -Các học viên cùng học tại Phòng nghiên cứu kháng kháng sinh đã hỗ trợ tôi, cùng nhau bàn bạc, chia sẻ kinh nghiệm trong suốt quá trình tôi làm nghiên cứu tại Phòng Kháng kháng sinh của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương.

Tôi xin chân thành cảm ơn em Thương, em Diệp của Trung tâm nghiên cứu Oxford đã đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình thực hiện các kỹ thuật giải trình tự gen. luan an Tôi xin bày lời cảm ơn chân thành tới TS Trương Thái Phương và lãnh đạo Khoa Vi sinh, các anh chị em phòng Virus miễn dịch và sinh học phân tử, phòng môi trường, phòng KSĐ cùng tập thể khoa Vi sinh đã hỗ trợ, tạo điều kiện cho tôi học tập và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới các bạn học viên cùng học nghiên cứu sinh, các anh, chị và các bạn của Phòng thí nghiệm Kháng sinh Khoa Vi khuẩn, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và của OUCRU đã quan tâm, giúp đỡ, hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời trân trọng cảm ơn tới: −Ban giám đốc, Khoa Vi sinh bệnh viện Bạch Mai −Ban giám đốc cùng toàn thể cán bộ Khoa Vi khuẩn, viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương.

Tôi xin trân trọng cảm ơn quỹ NAFOSTED đã hỗ trợ kinh phí từ đề tài Mã số: 108.320 do tiến sỹ Trần Huy Hoàng làm chủ nhiệm để chúng tôi có thể hoàn thành nghiên này. Cuối cùng tôi xin ghi nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng, dạy dỗ của cha mẹ tôi, cha mẹ chồng và sự ủng hộ, động viên, thương yêu, chăm sóc, khích lệ của chồng, con và các anh, chị, em những người luôn ở bên tôi, là chỗ dựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày.năm 2022 Nguyễn Thị Tuyết Mai luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thị Tuyết Mai, nghiên cứu sinh khóa 36, Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương, chuyên ngành Vi sinh y học, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS.

Trần Huy Hoàng và PGS. Vũ Thị Tường Vân. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày.năm 2022 Người viết cam đoan Nguyễn Thị Tuyết Mai luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT - ADN Axit deoxyribonucleic - AK Amikacin - A. baumanni Acinetobacter baumanni - bp cặp bazơ - CAZ Ceftazidime - CIP Ciprofloxacin - CLSI Viện Tiêu chuẩn lâm sàng và Phòng xét nghiệm (Clinical and Laboratory Standards Institute) - CS Colistin - CTX Cefotaxime - E. Coli Escherichia coli - ESBL Enzym ly giải vòng β-lactam phổ rộng (Extended-spectrum β-lactamase) - FEP Cefepim - GM Gentamicin - IMP Imipenem - IS Trình tự chèn (Insert sequence) - K.

pneumoniae Klebsiella pneumoniae - KKS Kháng kháng sinh - KS Kháng sinh - LB Luria-Bertani - mcr-1 Mobilized colistin resistance 1 hoặc mediated colistin resistance 1 - MEM Meropenem - MIC Nồng độ ức chế tối thiểu (Minimal Inhibitory Concentration) - MLST Phân loại trình tự đa vị trí (Multi Locus Sequence Typing) - NST Nhiễm sắc thể -N Nước - PCR Phản ứng chuỗi (Polymerase Chain Reaction) - PN Phân người - PĐVN Phân động vật nuôi - PFGE Điện di xung trường (Pulsed-field Gel Electrophoresis) - P. aeruginosa Pseudomonas aeruginosa - Replicon plasmid Đơn vị sao chép plasmid - TĂ Thức ăn - WGS Giải trình tự toàn bộ hệ gen vi khuẩn (Whole Genome Sequence) luan an MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Kháng sinh và sự đề kháng kháng sinh.

Sự đề kháng kháng sinh. Các nguyên nhân gây gia tăng và lan truyền các chủng vi khuẩn kháng kháng sinh. Vi khuẩn gram âm đường ruột và thực trạng kháng kháng sinh của các vi khuẩn gram âm đường ruột. Vi khuẩn gram âm đường ruột.

Thực trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn gram âm đường ruột hiện nay. Đặc điểm vi sinh vật học và tình hình kháng colistin của E. Đặc điểm vi sinh vật học. Các nghiên cứu về gen mcr-1 kháng colistin của E.

coli và các vi khuẩn gram âm đường ruột trên thế giới và Việt Nam. Một số đặc điểm về gen mcr-1 và plasmid của các chủng E. coli kháng colistin. Các kĩ thuật phát hiện kháng kháng sinh và các kĩ thuật sinh học phân tử sử dụng trong phát hiện các gen kháng kháng sinh.

Kĩ thuật phát hiện kháng kháng sinh. Các kĩ thuật sinh học phân tử nghiên cứu vi khuẩn kháng kháng sinh. Kỹ thuật PCR phát hiện gen kháng kháng sinh. Kỹ thuật RADP PCR.

Kỹ thuật điện di xung trường. Kỹ thuật Southern blot phân tích hệ gen vi khuẩn. Kỹ thuật Multi Locus Sequence Typing. Kỹ thuật giải trình tự gen.

Các vấn đề cần giải quyết trong nghiên cứu. 38 luan an CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Phương pháp lấy mẫu và kỹ thuật xét nghiệm. Kĩ thuật nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. PCR phát hiện gen mcr-1. Kỹ thuật định danh vi khuẩn bằng máy MALDI TOF.

Kỹ thuật đánh giá nồng độ kháng sinh ức chế tối thiểu. Phân tích mối liên hệ kiểu gen bằng kỹ thuật PFGE. Kỹ thuật giải trình tự toàn bộ hệ gen của vi khuẩn. Kỹ thuật tiếp hợp đánh giá sự lan truyền gen mcr -1 qua plasmid.

Biến số và chỉ số trong nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin. Xử lý và phân tích số liệu. Khống chế sai số.

Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tỷ lệ vi khuẩn E. coli mang gen mcr-1 kháng colistin phân lập được từ người và động vật nuôi, thực phẩm và nước tại xã Thanh Hà, Thanh Liêm, Hà Nam, năm 2015.

Đặc điểm chung về các loại mẫu được thu thập trong nghiên cứu. Tỷ lệ mẫu có chứa chủng E. coli mang gen mcr-1 phân lập được từ người người, động vật nuôi, thực phẩm và nước. Tỷ lệ chủng vi khuẩn E.

coli mang gen mcr-1 phân lập được từ người, động vật nuôi, thực phẩm và nước. Mức độ nhạy cảm colistin của các chủng E. coli mang gen mcr-1. Tỷ lệ phân bố của gen mcr-1 trên NST và plasmid của các chủng E.

Mức độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng E. coli mang gen mcr-1 trong phân người và động vật nuôi, thức ăn và nước. Đặc điểm sinh học phân tử của các chủng vi khuẩn E. coli mang gen mcr-1 phân lập được trong nghiên cứu.

Các gen kháng kháng sinh của các chủng E. coli mang gen mcr-1. Mối liên hệ về kiểu gen giữa các chủng vi khuẩn mang gen mcr-1. Đặc điểm sinh học phân tử của các chủng E.

coli mang gen mcr-1 bằng kỹ thuật giải trình tự toàn bộ hệ gen. Kết quả xác định đặc điểm plasmid, cơ chế lan truyền qua trung gian plasmid và cấu trúc di truyền động của các chủng vi khuẩn E. coli mang gen mcr-1. Xác định đặc điểm của các plasmid mang gen mcr-1.

Xác định khả năng lan truyền gen kháng qua trung gian plasmid giữa các chủng vi khuẩn. Xác định cấu trúc của các yếu tố di truyền di động mang gen mcr-1. Tỷ lệ vi khuẩn E. coli mang gen mcr-1 kháng colistin phân lập được từ người, vật nuôi, thực phẩm và nước tại xã Thanh Hà huyện Thanh Liêm, Hà Nam giai đoạn 2014-2015.

Một số đặc điểm về quần thể thu thâp mẫu nghiên cứu. Tỷ lệ vi khuẩn E. coli mang gen mcr-1 kháng colistin phân lập được từ người, động vật nuôi, thực phẩm và nước tại xã Thanh Hà huyện Thanh Liêm, Hà Nam giai đoạn 2014-2015. Mức độ nhạy cảm colistin của các chủng E.