Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu bổ sung đặc điểm sinh học và kỹ thuật gây trồng Vù hương (Cinnamomum balansae) tại các tỉnh phía Bắc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. LÊ VĂN QUANG NGHIÊN CỨU BỔ SUNG ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG VÙ HƯƠNG (Cinnamomum balansae H.Lecomte) TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. LÊ VĂN QUANG NGHIÊN CỨU BỔ SUNG ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG VÙ HƯƠNG (Cinnamomum balansae H.Lecomte) TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC Ngành đào tạo: Lâm sinh Mã ngành: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Hướng dẫn khoa học: 1. Trần Văn Đô HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học do bản thân tôi thực hiện trong thời gian từ năm 2020 đến năm 2023.

Một số nội dung nghiên cứu của luận án có sử dụng số liệu nghiên cứu của đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình rừng trồng thâm canh Vù hương (Cinnamomum balansae H.Lecomte) tại tỉnh Bắc Giang” thực hiện trong giai đoạn 2021-2024 do NCS là chủ nhiệm đề tài; và một phần số liệu của đề tài quỹ gen cấp Quốc gia “Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gen cây Vù hương (Cinnamomum balansae H.Lecomte) cung cấp gỗ lớn và tinh dầu tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam” được thực hiện trong giai đoạn 2018-2022 do ThS. Nguyễn Viễn là chủ nhiệm đề tài, NCS là cộng tác viên chính, trực tiếp tham gia điều tra, bố trí thí nghiệm, thu thập và xử lý số liệu liên quan đến các nội dung nghiên cứu của luận án. Các số liệu thí nghiệm đã được chủ nhiệm đề tài và các cộng tác viên tham gia thực hiện đề tài đồng ý cho sử dụng vào nội dung của luận án. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực.

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, tháng 9 năm 2023 Người viết cam đoan Lê Văn Quang ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam theo chương trình đào tạo tiến sĩ giai đoạn 2020 - 2023. Trước hết tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Hoàng Văn Thắng và TS.

Trần Văn Đô, với tư cách là người hướng dẫn khoa học đã dành nhiều thời gian và công sức giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Trong quá trình thực hiện luận án, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban Khoa học, Đào tạo và Hợp tác Quốc tế, Viện Nghiên cứu Lâm sinh - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam; Ban lãnh đạo Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam; Bộ KH&CN, Sở KH&CN tỉnh Bắc Giang, đã tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập, thu thập số liệu ngoại nghiệp, nhân dịp này tác giả xin chân thành cảm ơn về sự giúp đỡ quý báu đó. Tác giả xin gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Nguyễn Hoàng Tuấn - Trường Đại học dược Hà Nội; ThS. Bùi Văn Hướng - Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam; ThS.

Nguyễn Viễn – Chủ nhiệm đề tài quỹ gen cấp Quốc gia về cây Vù hương và một số đồng nghiệp khác đã hỗ trợ tác giả trong quá trình thu thập số liệu, phân tích thành phần hóa học và tác dụng sinh học của tinh dầu Vù hương. Xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Lâm sinh, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao kỹ thuật lâm sinh đã tạo mọi điều kiện để tác giả theo học và hoàn thành luận án. Cuối cùng, xin cảm ơn tất cả bạn bè và người thân trong gia đình đã động viên và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Lê Văn Quang iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. vi DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN. viii DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN.

xi PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Đối tượng và giới hạn nghiên cứu. Cấu trúc luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Trên thế giới. Các nghiên cứu về chi Cinnamomum. Nghiên cứu về loài Vù hương. Các nghiên cứu về chi Cinnamomum.

Nghiên cứu về loài Vù hương. Nhận xét, đánh giá chung. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu.

Nghiên cứu bổ sung đặc điểm sinh học của loài Vù hương ở một số tỉnh phía Bắc. Chọn cây trội, nghiên cứu bổ sung giá trị nguồn gen và biện pháp kỹ thuật nhân giống hữu tính Vù hương. Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật trồng rừng Vù hương. Đề xuất biện pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen Vù hương ở một số tỉnh phía Bắc.

Phương pháp nghiên cứu. Quan điểm và cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu cụ thể. Đặc điểm khu vực bố trí thí nghiệm trồng rừng:.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu bổ sung đặc điểm sinh học của loài Vù hương ở một số tỉnh phía Bắc. Đặc điểm phân bố, sinh thái. Đặc điểm cấu trúc, tái sinh.

Đặc điểm vật hậu. Đa dạng di truyền các quần thể Vù hương tại một số tỉnh phía Bắc:. Chọn cây trội, nghiên cứu bổ sung giá trị nguồn gen và biện pháp kỹ thuật nhân giống hữu tính Vù hương. Chọn cây trội Vù hương.

Nghiên cứu bổ sung giá trị nguồn gen của loài Vù hương. Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật nhân giống hữu tính Vù hương. Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật trồng rừng Vù hương. Đánh giá sinh trưởng, năng suất rừng trồng Vù hương ở một số tỉnh phía Bắc.

Ảnh hưởng của tiêu chuẩn cây con đem trồng đến sinh trưởng rừng trồng Vù hương. Ảnh hưởng của phân bón thúc tới sinh trưởng rừng trồng Vù hương. Ảnh hưởng tỉa cành tới sinh trưởng rừng trồng Vù hương. Đề xuất biện pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen Vù hương ở một số tỉnh phía Bắc.

Bảo tồn tại chỗ:. Bảo tồn chuyển chỗ và phát triển nguồn gen: .130 KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KHUYẾN NGHỊ .135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN .136 TÀI LIỆU THAM KHẢO .149 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Từ viết tắt Diễn giải 1 BAP 6-Benzylaminopurine, benzyl adenine 2 BNN Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 3 BTNMT Bộ tài nguyên môi trường 4 BTTN Bảo tồn thiên nhiên 5 CP Chính phủ 6 CT Công thức 7 D00 Đường kính gốc 8 D1.3 Đường kính ngang ngực 9 ĐC Đối chứng 10 Dt Đường kính tán 11 EN Nhóm loài nguy cấp 12 Hvn Chiều cao vút ngọn 13 HG Rừng hỗn giao gỗ và tre nứa 14 HG2 Rừng hỗn giao tre nứa - gỗ tự nhiên núi đất 15 IAA 3-Indole acetic acid 16 IBA Indole-3-butyric acid Kỹ thuật nhân bản đọa DNA nằm giữa 2 vùng lặp lại giống 17 ISSR hệt và ngược chiều nhau 18 IUCN Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế 19 KH&CN Khoa học và Công nghệ 20 LRTX Rừng lá rộng thường xanh 21 MH Mô hình 22 MS Môi trường tổng hợp được pha sẵn 23 NAA Naphthalene acid axetic 24 NĐ Nghị định Các loài thực vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có 25 Nhóm IIA nguy cơ bị đe dọa nếu không được quản lý chặt chẽ, hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại vii TT Từ viết tắt Diễn giải 26 NPK Phân bón tổng hợp 27 OTC Ô tiêu chuẩn 28 PCR Phản ứng nhân bản DNA dựa trên các chu kỳ nhiệt 29 PE Polyethylen 30 QĐ Quyết định 31 QPN Quy phạm ngành 32 RAPD Kỹ thuật phân tích DNA đa hình nhân bản ngẫu nhiên 33 V% Hệ số biến động 34 TB Trung bình 35 TCLN Tổng cục Lâm nghiệp 36 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 37 TN Thí nghiệm 38 TXN Rừng tự nhiên lá rộng thường xanh nghèo trên núi đất 39 TXK Rừng tự nhiên lá rộng thường xanh nghèo kiệt trên núi đất 40 VQG Vườn quốc gia 41 VU Nhóm loài sẽ nguy cấp Lượng tăng trưởng bình quân năm về đường kính ngang 42 ∆D1.3 ngực 43 ∆Hvn Lượng tăng trưởng bình quân năm về chiều cao vút ngọn 44 ∆M Lượng tăng trưởng bình quân năm về trữ lượng viii DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN TT Bảng Tên bảng Trang 1 2.1 Trình tự các nucleotide của 10 cặp mồi SSR 35 Bố trí thí nghiệm 2 nhân tố về ảnh hưởng nhiệt độ nước xử 2 2.2 46 lý và thời gian ngâm hạt tới nảy mầm hạt Vù hương Một số mô hình rừng trồng Vù hương hiện có ở một số 3 2.3 49 tỉnh phía Bắc Phân bố của loài Vù hương theo trạng thái rừng tại một số 4 3.1 56 tỉnh phía Bắc Đặc điểm địa hình nơi Vù hương phân bố tại một số tỉnh 5 3.2 58 phía Bắc Tính chất đất tại các địa điểm có Vù hương phân bố tự 6 3.3 59 nhiên tại một số tỉnh phía Bắc Một số yếu tố khí hậu tại khu vực điều tra có loài Vù 7 3.4 62 hương phân bố ở một số tỉnh phía Bắc Đặc trưng các lâm phần rừng tự nhiên nơi có loài Vù 8 3.5 64 hương phân bố tại một số tỉnh phía Bắc Cấu trúc tổ thành tầng cây cao lâm phần rừng tự nhiên có 9 3.6 66 loài Vù hương phân bố tại một số tỉnh phía Bắc Mức độ phong phú của loài Vù hương trong các lâm phần 10 3.7 68 điều tra tại một số tỉnh phía Bắc Mật độ, nguồn gốc và chất lượng cây tái sinh rừng tự 11 3.8 nhiên nơi có loài Vù hương phân bố tại một số tỉnh phía 70 Bắc Phân cấp cây tái sinh theo cấp chiều cao trong các lâm 12 3.9 72 phần có Vù hương phân bố tại một số tỉnh phía Bắc Cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh lâm phần rừng tự nhiên 13 3.10 74 có loài Vù hương phân bố tại một số tỉnh phía Bắc 14 3.11 Thời kỳ ra hoa, quả của Vù hương ở 3 tỉnh nghiên cứu 75 15 3.12 Năng suất quả của Vù hương tại các tỉnh điều tra 78 Thông số đa dạng di truyền 7 quần thể Vù hương phân tích 16 3.13 80 với chỉ thị phân tử SSR Phương sai phân tử giữa các quần thể và trong quần thể 17 3.