Luận án TS: Đặc điểm sinh học, kỹ thuật trồng Sa nhân tím Ba Vì (Bùi Kiều Hưng)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ------------------------------- BÙI KIỀU HƯNG NGHIÊN CỨU BỔ SUNG MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG SA NHÂN TÍM (Amomum longiligulare T.Wu) TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Hà Nội - 2023 P VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM -------------------------- BÙI KIỀU HƯNG NGHIÊN CỨU BỔ SUNG MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT TRỒNG SA NHÂN TÍM (Amomum longiligulare T.Wu) TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành đào tạo: Lâm sinh Mã ngành: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Võ Đại Hải Hà Nội - 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này được hoàn thành từ kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi trong thời gian từ năm 2016 đến 2022 dưới sự hướng dẫn của GS. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Việc tham khảo các thông tin có liên quan đều đã được trích dẫn và chú thích nguồn rõ ràng.

Luận án có sử dụng một số kết quả của đề tài khoa học công nghệ cấp thành phố Hà Nội: “Nghiên cứu kỹ thuật trồng thâm canh cây Sa nhân tím (Amomum longiligulare T.Wu) tại một số xã vùng đệm Vườn Quốc gia Ba Vì, Hà Nội”, thời gian thực hiện từ năm 2011 - 2013 và dự án sản xuất thử nghiệm cấp thành phố “Phát triển mô hình trồng thâm canh cây Sa nhân tím (Amomum longiligulare T.Wu) cho năng suất cao tại Ba Vì, Hà Nội”, thời gian thực hiện từ 2015 - 2018 đều do chính nghiên cứu sinh làm chủ nhiệm và đã được những người tham gia cho phép sử dụng vào luận án. Các số liệu thí nghiệm của đề tài và dự án đã được theo dõi, thu thập bổ sung năm 2019 - 2022. Hà Nội, ngày 14 tháng 7 năm 2023 Người viết cam đoan NCS. Bùi Kiều Hưng ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam theo chương trình đào tạo nghiên cứu sinh khóa 28 hệ không tập trung, ngành lâm sinh.

Trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban Giám đốc Viện; Ban Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Viện Nghiên cứu Lâm sinh, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao kỹ thuật Lâm sinh,… nhân dịp này tác giả xin trân trọng cám ơn về sự giúp đỡ quý báu và hiệu quả đó. Trước hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến GS.TS Võ Đại Hải - Người hướng dẫn khoa học đã dành nhiều thời gian và công sức chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ và cung cấp cho tác giả nhiều tài liệu quý báu để hoàn thành luận án này. Xin chân thành cảm ơn Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Phòng Kinh tế huyện Ba Vì, UBND xã Ba Vì và đặc biệt là gia đình ông Triệu Quý Truyền đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả triển khai thí nghiệm và thu thập số liệu ngoại nghiệp. Hoàn thành luận án này không thể không nói đến sự động viên, giúp đỡ nhiều mặt của các cộng sự, đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình.

Qua đây tác giả xin chân thành cảm ơn về sự giúp đỡ đó. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn tới tất cả mọi người đã giúp đỡ tác hoàn thành luận án này! Tác giả NCS. Bùi Kiều Hưng iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH .x PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Cấu trúc luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu về chi Sa nhân.

Nghiên cứu về cây Sa nhân tím. Tổng quan nghiên cứu ở Việt Nam. Nghiên cứu về chi Sa nhân. Nghiên cứu về Sa nhân tím.

Nhận xét và đánh giá chung. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Quan điểm và cách tiếp cận. Vật liệu và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu .50 iv Chương 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Đặc điểm hình thái. Đặc điểm phân bố loài Sa nhân tím.

Đặc điểm vật hậu Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Đặc điểm sinh lý Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội 70 3. Kết quả phân tích hàm lượng và chất lượng tinh dầu quả Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật nhân giống Sa nhân tím từ hạt và giâm hom gốc.

Tổng kết kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu đã có về nhân giống Sa nhân tím ở Việt nam. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật nhân giống Sa nhân tím từ hạt. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật nhân giống Sa nhân tím bằng phương pháp giâm hom gốc. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh Sa nhân tím tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.

Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tỷ lệ sống, sinh trưởng chiều cao và khả năng ra hoa, kết quả của Sa nhân tím. Ảnh hưởng của phân bón đến tỷ lệ sống, sinh trưởng chiều cao và khả năng ra hoa, kết quả của Sa nhân tím. Ảnh hưởng của độ tàn che đến tỷ lệ sống, sinh trưởng và năng suất quả của Sa nhân tím. Ảnh hưởng của độ tàn che đến khả năng ra hoa, kết quả và năng suất quả Sa nhân tím.

Nghiên cứu kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản quả Sa nhân tím sau thu hoạch. Tổng kết kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu đã có về kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản quả Sa nhân tím. Nghiên cứu bổ sung một số kỹ thuật về thu hái, sơ chế và bảo quản quả Sa nhân tím sau thu hoạch. Đề xuất giải pháp kỹ thuật nhân giống, trồng thâm canh, thu hái và bảo quản quả Sa nhân tím tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.

Kỹ thuật nhân giống Sa nhân tím. Kỹ thuật trồng thâm canh Sa nhân tím tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản quả Sa nhân tím sau thu hoạch .128 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ.132 DANH MỤC NHỮNG BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ .133 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tiếng Trung Quốc.142 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu và từ TT Chữ viết đầy đủ viết tắt 1 BNN & PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2 BP Bón phân 3 CP Chính Phủ 4 CT Công thức 5 CV Hệ số biến động Food and Agriculture Organization of the United 6 FAO Nations 7 GACP Good Agricultural anh Collection Practices 8 HCVS Hữu cơ vi sinh 9 HTX Hợp tác xã 10 Hvn Chiều cao vút ngọn 11 KH&CN Khoa học và Công nghệ 12 KHLN Khoa học Lâm nghiệp 13 KTXH Kinh tế xã hội 14 LSNG Lâm sản ngoài gỗ 15 MĐ Mật độ 16 Nm2 Số nhánh trên mét vuông 17 NR Đất nương rẫy, gò đồi 18 Nxb Nhà xuất bản 19 ODB Ô dạng bản 20 OTC Ô tiêu chuẩn 21 PC Phân chuồng 22 PTLN Phát triển Lâm nghiệp 23 PTNT Phát triển nông thôn 24 QĐ-TTg Quyết Định -Thủ Tướng 25 Sig.

Significance level 26 SNT Sa nhân tím 27 SPSS Statistical Package for the Social Sciences vii Ký hiệu và từ TT Chữ viết đầy đủ viết tắt 28 SXTN Sản xuất tự nhiên 29 TB Trung bình 30 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 31 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 32 UBND Ủy ban nhân dân 33 UBND Uỷ Ban Nhân Dân 34 VQG Vườn Quốc gia 35 VS Vi sinh viii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Dung trọng và độ ẩm đất khu vực trồng Sa nhân tím tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội .2: Thành phần cơ giới đất khu vực trồng Sa nhân tím tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội .3: Độ chua tiềm tàng của đất tại huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội .4: Hàm lượng NTS; P2O5 TS; K2OTS trong đất tại khu vực nghiên cứu .5: Hàm lượng NTS; P2O5 TS; K2OTS trong đất tại khu vực nghiên cứu .6: Hàm lượng Ca2+, Mg2+ trong đất tại khu vực nghiên cứu .7: Kết quả theo dõi vật hậu Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì, Hà Nội .8: Các nhân tố khí hậu tại huyện Ba Vì, Hà Nội từ 2018-2020 .9: Hàm lượng diệp lục của cây Sa nhân tím trồng tại huyện Ba Vì .10: Cường độ quang hợp Sa nhân tím ở 3 độ tàn che khác nhau .11: Cường độ thoát hơi nước của Sa nhân tím .12: Kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu về nhân giống Sa nhân tím đã có ở Việt Nam .13: Các chỉ tiêu về kích thước quả và hạt Sa nhân tím.14: Bảng kết quả chỉ tiêu, chất lượng sinh lý hạt giống Sa nhân tím .15: Tỷ lệ sống và sinh trưởng chiều cao cây Sa nhân tím gieo từ hạt ở giai đoạn vườn ươm .16: Khả năng ra lá và đẻ nhánh Sa nhân tím gieo từ hạt ở giai đoạn vườn ươm .17: Ảnh hưởng của tuổi hom gốc đến tỷ lệ sống và khả năng đẻ nhánh của cây Sa nhân tím ở giai đoạn vườn ươm .18: Ảnh hưởng của tuổi hom gốc đến sinh trưởng chiều cao và khả năng ra lá của cây Sa nhân tím ở giai đoạn vườn ươm .19: Ảnh hưởng của mật độ trồng tới tỷ lệ sống của Sa nhân tím sau trồng 6 tháng tuổi .20: Diễn biến ảnh hưởng của mật độ trồng tới khả năng đẻ nhánh và sinh trưởng chiều cao của Sa nhân tím giai đoạn 6-30 tháng tuổi .21: Ảnh hưởng của mật độ trồng tới khả năng ra hoa, kết quả và năng suất quả Sa nhân tím giai đoạn 30 tháng tuổi .22: Ảnh hưởng của phân bón tới tỷ lệ sống của Sa nhân tím giai đoạn 6 tháng tuổi .23: Ảnh hưởng của phân bón tới khả năng đẻ nhánh và sinh trưởng Hvn của Sa nhân tím giai đoạn 30 tháng tuổi .