Luận án tiến sĩ: Tác động sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường đến quản trị công ty và hiệu quả doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THU TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU NƯỚC NGOÀI, CẠNH TRANH THỊ TRƯỜNG DÒNG SẢN PHẨM ĐẾN QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THU TÁC ĐỘNG CỦA SỞ HỮU NƯỚC NGOÀI, CẠNH TRANH THỊ TRƯỜNG DÒNG SẢN PHẨM ĐẾN QUẢN TRỊ CÔNG TY VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

Hà Xuân Thạch TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôn xin cam đoan luận án tiến sĩ với đề tài “Tác động của sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm đến quản trị công ty và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Luận án được thực hiện với sự hướng dẫn của PGS. Hà Xuân Thạch.

Luận án có tham khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan tới đề tài và tôi đã thực hiện trích dẫn theo đúng quy định của Nhà trường. Kết quả nghiên cứu của luận án hoàn toàn trung thực và chưa được công bố ở bất cứ đâu (ngoại trừ các bài báo của chính tôi thực hiện cùng Giảng viên hướng dẫn liên quan tới đề tài để đảm bảo đủ điều kiện đầu ra của nghiên cứu sinh).tháng……năm 2022 Nghiên cứu sinh Trần Thị Thu ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới ban lãnh đạo và các Thầy, Cô giáo Khoa Kế toán đã cung cấp kiến thức bổ ích liên quan tới chuyên ngành giúp tôi định hình rõ hơn hướng nghiên cứu và cách thức thực hiện tốt một luận án tiến sĩ. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Thầy PGS. Hà Xuân Thạch đã dồn nhiều tâm sức, thời gian trong suốt quá trình hướng dẫn để tôi có thể hoàn thành luận án.

Tôi rất biết ơn Viện Đào tạo Sau Đại học đã tạo điều kiện mọi mặt và cung cấp thông tin kịp thời trong suốt thời gian theo học cũng như bảo vệ các bước của luận án tiến sĩ. Tôi xin cảm ơn tập thể lãnh đạo Ban Giám đốc, Khoa Vận tải - Kinh tế, Bộ môn Tài chính - Kế toán Phân hiệu Trường Đại học Giao thông vận tải tại Thành phố Hồ Chí Minh đã ủng hộ, động viên và tạo điều kiện để tôi có thể tập trung hoàn thành luận án. Tôi rất cảm ơn các chuyên gia tham gia phỏng vấn đã đóng góp ý kiến rất chi tiết, sâu sắc cho luận án. Tôi gửi lời cảm ơn tới các em cựu sinh viên ngành Kế toán Khóa 57 nơi tôi công tác đã hỗ trợ thu thập số liệu phục vụ cho luận án.

Sau cùng, tôi muốn cảm ơn tới gia đình đã luôn là nguồn động lực vô cùng to lớn giúp tôi có thể hoàn thành luận án.tháng……năm 2022 Nghiên cứu sinh Trần Thị Thu iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.x DANH MỤC CÁC BẢNG. xiii DANH MỤC CÁC HÌNH.

xvi PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Bố cục nghiên cứu .9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC .1 Tổng quan các nghiên cứu trước .1 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài với QTCT và HQKD10 1.1 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và QTCT .2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và HQKD .2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm với QTCT và HQKD .1 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và QTCT.2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và HQKD .3 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và HQKD thông qua vai trò trung gian của QTCT .1 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa QTCT và HQKD .2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và HQKD thông qua vai trò trung gian của QTCT .3 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và HQKD thông qua vai trò trung gian của QTCT .4 Nghiên cứu về tác động điều tiết của chiến lược cạnh tranh tới mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và HQKD .1 Nghiên cứu về tác động điều tiết của chiến lược cạnh tranh tới mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và HQKD .2 Nghiên cứu về tác động điều tiết của chiến lược cạnh tranh tới mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và HQKD. Nhận xét và xác định khoảng trống nghiên cứu .1 Nhận xét về các nghiên cứu trước .2 Xác định khoảng trống nghiên cứu .31 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .32 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT.

Khái niệm và nội dung các biến trong nghiên cứu .1 Khái niệm, nội dung về sở hữu nước ngoài (Foreign Ownership) .2 Khái niệm, nội dung về cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm (Product Market Competition) .3 Khái niệm, nội dung QTCT .4 Khái niệm, nội dung hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp (Firm Performance) .5 Khái niệm, nội dung chiến lược cạnh tranh (Business Strategy) .6 Khái niệm, nội dung các biến kiểm soát trong mô hình nghiên cứu. Mối quan hệ giữa các khái niệm nghiên cứu .1 Mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và QTCT .2 Mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .3 Mối quan hệ giữa QTCT và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Lý thuyết đại diện và vận dụng lý thuyết trong nghiên cứu .1 Lý thuyết đại diện (Agency Theory) .2 Vận dụng lý thuyết đại diện trong nghiên cứu. Lý thuyết thể chế và vận dụng lý thuyết trong nghiên cứu .1 Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) .2 Vận dụng lý thuyết thể chế trong nghiên cứu .3 Lý thuyết lợi thế cạnh tranh và vận dụng lý thuyết trong nghiên cứu .1 Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Theory of Competition Advantage) .2 Vận dụng lý thuyết lợi thế cạnh tranh trong nghiên cứu .4 Phát triển giả thuyết nghiên cứu.1 Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng tới QTCT .2 Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .3 QTCT ảnh hưởng tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .4 Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng tới QTCT, qua đó tác động tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .5 Cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm ảnh hưởng tới QTCT .6 Cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm ảnh hưởng tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.7 Cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm ảnh hưởng tới QTCT, từ đó tác động tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .8 Vai trò điều tiết của chiến lược cạnh tranh tới mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .5 Mô hình nghiên cứu .64 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .65 vi CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu .1 Nhận diện phương pháp nghiên cứu .2 Biện luận phương pháp nghiên cứu áp dụng.2 Quy trình nghiên cứu .3 Thang đo khái niệm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu định tính .1 Quy trình nghiên cứu định tính .2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Đối tượng phỏng vấn.4 Cỡ mẫu và phạm vi nghiên cứu .5 Công cụ thu thập dữ liệu .6 Quá trình phân tích dữ liệu.7 Phân tích bổ sung bằng phương pháp phân tích mạng xã hội (Social Network Analysis - SNA). Thiết kế nghiên cứu định lượng .1 Quy trình nghiên cứu định lượng .2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Cỡ mẫu nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu .4 Phương pháp thu thập dữ liệu .5 Công cụ và quy trình phân tích dữ liệu .89 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .92 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Kết quả nghiên cứu định tính .1 Kết quả thảo luận với chuyên gia về khái niệm và cách đo lường biến .2 Kết quả thảo luận về các mối quan hệ trong mô hình nghiên cứu .1 Tác động của sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm đến QTCT.2 Tác động của sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.3 Tác động của sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp thông qua vai trò trung gian QTCT .4 Chiến lược cạnh tranh điều tiết mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài, cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .5 Tác động của các biến kiểm soát tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .3 Kết quả phân tích mối quan hệ giữa các biến bằng phương pháp SNA .2 Kết quả nghiên cứu định lượng .1 Mẫu và thống kê mô tả .2 Kiểm tra khuyết tật của mô hình .3 Kết quả kiểm định các giả thuyết .1 Kết quả phân tích mô hình SEM với biến điều tiết BS2 .2 Kết quả phân tích mô hình SEM với biến điều tiết BS4 .3 Kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp thuộc ngành nghề khác nhau trong mẫu nghiên cứu.3 Bàn luận kết quả nghiên cứu.122 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .128 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý .1 Hàm ý về mặt khoa học .2 Hàm ý quản trị .3 Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai .137 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .139 viii DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ .1 TÀI LIỆU THAM CHIẾU .33 Phụ lục 1: Tóm tắt nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và QTCT .33 Phụ lục 2: Tóm tắt nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .35 Phụ lục 3: Tóm tắt nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và QTCT.40 Phụ lục 4: Tóm tắt nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa cạnh tranh thị trường dòng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .46 Phụ lục 5: Tóm tắt nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa QTCT và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .