Luận án TS: Vai trò gia đình trong phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI 1 TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- ĐẶNG THỊ MINH PHƢƠNG VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------- ĐẶNG THỊ MINH PHƢƠNG VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN LINH KHIẾU HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu. Các số liệu, tư liệu, tài liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, khách quan và có nguồn gốc rõ ràng. TÁC GIẢ Đặng Thị Minh Phƣơng LỜI CẢM ƠN! Tác giả xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu đã tận tình hướng dẫn tác giả hoàn thành luận án.

Xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo và các nhà khoa học trong và ngoài Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã định hướng và đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình tác giả thực hiện và hoàn thiện đề tài khoa học này. Xin trân trọng cảm ơn! DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH : Công nghiệp hóa HĐH : Hiện đại hóa KTTT : Kinh tế thị trường KT - XH : Kinh tế - Xã hội NNL : Nguồn nhân lực PTNNL : Phát triển nguồn nhân lực MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỤC LỤC. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu về gia đình và vai trò của gia đình.

Những công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực. Những công trình nghiên cứu về vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và một số vấn đề luận án tập trung nghiên cứu. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Quan niệm về gia đình, nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực. Quan niệm về gia đình. Quan niệm về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực. Quan niệm về vai trò và nội dung vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay.

Quan niệm về vai trò của gia đình. Nội dung vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực. Một số nhân tố tác động đến vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay. Tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Tác động của khoa học và công nghệ. Tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế thị trường. Tác động của yếu tố truyền thống. Tác động của chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam.

79 Tiểu kết chƣơng 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Thực trạng thực hiện vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay. Vai trò của gia đình trong tái sản xuất ra con người để phát triển nguồn nhân lực.

Vai trò giáo dục của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực. Vai trò kinh tế và tổ chức đời sống gia đình trong phát triển nguồn nhân lực113 3. Một số vấn đề đặt ra từ việc thực hiện vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay. Vấn đề nhận thức và thực hiện vai trò tái sản xuất ra con người của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực còn nhiều bất cập.

Yêu cầu giáo dục đạo đức, nhân cách nguồn nhân lực ngày càng cao trong khi vai trò giáo dục của gia đình có biểu hiện suy giảm.Yêu cầu nâng cao thể lực và trí lực nguồn nhân lực trong khi khả năng kinh tế, tổ chức đời sống của nhiều gia đình còn hạn chế .129 Tiểu kết chƣơng 3. MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam hiện nay. Phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực phải gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.

Phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực phải gắn với Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030. Phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực phải gắn với Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020. Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực. Nâng cao nhận thức về vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực 148 4.

Tăng cường vai trò giáo dục của gia đình để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tạo lập những điều kiện vật chất thuận lợi cho việc phát huy vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực. Tăng cường vai trò của Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tạo lập cơ chế, chính sách thuận lợi nhằm nâng cao vai trò của gia đình trong phát triển nguồn nhân lực.169 Tiểu kết chƣơng 4. 178 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

181 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 183 PHỤ LỤC 3 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài luận án Nguồn nhân lực (NNL) là một trong những yếu tố quan trọng nhất cấu thành nguồn lực của mỗi quốc gia, đồng thời là nhân tố quyết định việc khai thác, sử dụng, bảo vệ và tái tạo các nguồn lực khác. Trong khi các nguồn lực khác có nguy cơ bị cạn kiệt, bị giới hạn thì NNL lại có ưu thế nổi bật là không bị cạn kiệt nếu biết phát hiện, bồi dưỡng, khai thác và sử dụng hợp lý.

Trong mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi trình độ phát triển nhất định của xã hội lại đòi hỏi một NNL phù hợp, đáp ứng được yêu cầu của thời đại. Trong xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế hiện nay, nền kinh tế chủ yếu dựa vào tri thức thì NNL, nhất là NNL chất lượng cao ngày càng giữ vai trò quyết định. Nằm trong xu hướng phát triển chung của thế giới, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực (PTNNL), đặc biệt là NNL chất lượng cao ở Việt Nam đang trở thành một vấn đề cấp thiết, xuất phát từ sự phát triển của nền kinh tế tri thức; từ đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và hội nhập quốc tế; từ sự bùng nổ của cách mạng khoa học và công nghệ và từ chính thực trạng yếu kém của NNL ở nước ta hiện nay. Nhận thức được vai trò quan trọng của PTNNL, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta xác định: PTNNL chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược [26, tr.32] nhằm thực hiện thành công các mục tiêu của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH) giai đoạn 2011-2020.

Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, trong mục tiêu tổng quát phát triển KT - XH, Đảng ta tiếp tục khẳng định: đẩy mạnh thực hiện các đột phá chiến lược… nâng cao năng xuất, hiệu quả và sức cạnh tranh [27, tr. Đồng thời, cần phải đặt ra yêu cầu phát triển nhân lực Việt Nam trong giai đoạn mới là “phát triển nhân lực toàn diện, gồm những yếu tố thể lực, tri thức, kỹ năng, hành vi và ý thức chính trị, xã hội theo yêu cầu phát triển toàn diện con người và phát triển đất nước bền vững. chú trọng phát triển nhân tài, xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành. 4 Hơn nữa, trước sự tác động mạnh mẽ của khoa học và công nghệ, nổi bật là cách mạng công nghiệp 4.0 và quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH, hội nhập quốc tế, thì PTNNL càng được chú trọng.

PTNNL chất lượng cao sẽ giúp chúng ta tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế và đưa đất nước phát triển. Thực tế cho thấy, Việt Nam đang có NNL dồi dào về số lượng nhưng chất lượng thấp và thiếu hụt nhân lực chất lượng cao là rào cản lớn nhất trong quá trình phát triển KT - XH và hội nhập quốc tế hiện nay. Do vậy, việc nâng cao chất lượng NNL là một trong những nhiệm vụ chiến lược, giữ vai trò then chốt để phát triển nhanh và bền vững đất nước. Tuy nhiên, PTNNL chỉ đạt được kết quả như mong muốn nếu coi đó là sự nghiệp, là trách nhiệm của toàn xã hội.

Do đó, PTNNL không chỉ dựa vào vai trò của Đảng và Nhà nước, mà cần sự tham gia tích cực từ các tổ chức chính trị - xã hội, các thiết chế, trong đó cần chú ý đến vai trò của thiết chế gia đình. Xét trên quan điểm toàn diện, PTNNL phụ thuộc vào nhiều yếu tố và môi trường khác nhau, nhưng dưới góc độ tạo NNL cần đặc biệt quan tâm tới vai trò của gia đình. Với tư cách là một thiết chế xã hội đặc thù, gia đình vừa là nơi tái sản xuất ra con người, tạo ra cơ sở sinh học - xã hội cho việc PTNNL, lại vừa là môi trường đầu tiên nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục cả về thể chất lẫn tinh thần cho NNL. Với tư cách là cơ sở xã hội trong PTNNL, gia đình là môi trường xã hội đầu tiên, là cầu nối để NNL gia nhập vào đời sống xã hội, thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ của xã hội.

Do vậy, gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành con người, NNL cho xã hội hiện tại và tương lai. Thông qua việc thực hiện các chức năng cơ bản, vốn có của mình, gia đình một mặt tái sản xuất ra con người, tạo ra của cải vật chất để duy trì sự tồn tại và phát triển của chính mình và xã hội, mặt khác, gia đình là môi trường quan trọng bậc nhất trong sự hình thành, phát triển nhân cách của mỗi cá nhân.