Luận án: Nhân tố ảnh hưởng KTQT Chiến lược và Thành quả DN Sản xuất Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------------------------ LÊ THỊ MỸ NƯƠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỰC HIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC VÀ SỰ TÁC ĐỘNG ĐẾN THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM ------------------------ LÊ THỊ MỸ NƯƠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỰC HIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC VÀ SỰ TÁC ĐỘNG ĐẾN THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

TS Phạm Ngọc Toàn 2.TS Nguyễn Anh Hiền TP. Hồ Chí Minh - Năm 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện kế toán quản trị chiến lược và sự tác động đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp sản xuất Việt Nam” là nghiên cứu của riêng tôi. Báo cáo kết quả trong luận án là trung thực, tác giả chưa công bố kết quả của đề tài này trong bất kỳ đề tài nào khác. Tác giả Lê Thị Mỹ Nương luan an ii LỜI CẢM ƠN Trong khoảng thời gian hoàn thành luận án tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ từ thầy cô, đồng nghiệp, người thân, bạn bè và các bạn cựu sinh viên Đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô khoa Kế Toán trường ĐH Kinh Tế TP.HCM đã nhiệt tình giảng dạy, chia sẻ và hướng dẫn phương pháp nghiên cứu.

Trong thời gian thực hiện đề tài này, tôi luôn nhận được sự động viên, hỗ trợ, hướng dẫn nhiệt tình từ hai thầy TS. Phạm Ngọc Toàn và PGS. Nguyễn Anh Hiền. Em xin gửi đến hai thầy lời biết ơn sâu sắc nhất, cảm ơn hai thầy đã luôn giúp đỡ em trong suốt thời gian qua.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các anh/chị đang công tác tại viện đào sau đại học, thư viện trường ĐH Kinh Tế TP.HCM luôn tạo điều kiện và hỗ trợ nhanh chóng cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Tôi cũng xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến quý chuyên gia, quý doanh nghiệp, đồng nghiệp, bạn bè và các bạn cựu sinh viên trường Cao đẳng Công Thương TP.HCM, Trường ĐH Sài Gòn, Trường ĐH Kinh Tế TP.HCM, Trường ĐH Ngân Hàng, Trường ĐH Sư Phạm Kỹ Thuật TP.HCM, Trường ĐH Công Nghệ,… đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình khảo sát thu thập dữ liệu Cuối cùng, tôi xin gửi những tình cảm đặc biệt đến bố mẹ, ông xã, và các con. Cảm ơn gia đình luôn hỗ trợ và là động lực để tôi hoàn thành luận án! luan an iii MỤC LỤC Y LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC. iii DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.vii DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ.xii PHẦN MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU.1 Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài.1 Các nghiên cứu về KTQTCL.2 Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến KTQTCL.3 Nghiên cứu về ảnh hưởng của thực hiện KTQTCL đến thành quả.2 Tổng quan các nghiên cứu trong nước.1 Các nghiên cứu về nội dung KTQTCL.2 Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến thực KTQTCL.3 Nghiên cứu tác động của thực hiện KTQTCL đến thành quả hoạt động.3 Nhận xét các nghiên cứu trước và xác định lỗ hổng nghiên cứu.1 Nhận xét về các nghiên cứu trước.2 Xác định khe hổng nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án.37 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.39 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT.1 Một số vấn đề chung về kế toán quản trị chiến lược.1 Định nghiã quản trị chiến lược.2 Khái niệm KTQTCL.3 Vai trò KTQTCL.47 luan an iv 2.4 Nội dung của KTQTCL.5 Kỹ thuật của KTQTCL.2 Thành quả hoạt động của đơn vị.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện KTQTCL.1 Nhân tố bên ngoài doanh nghiệp.2 Nhân tố bên trong của doanh nghiệp.4 Các lý thuyết nền liên quan.1 Lý thuyết ngẫu nhiên.2 Lý thuyết thể chế.3 Lý thuyết cấp trên (Upper echelons theory).81 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.82 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Khái quát phương pháp và quy trình nghiên cứu.1 Phương pháp nghiên cứu.2 Qui trình nghiên cứu.2 Mô hình nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và thang đo của các biến.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất.2 Giả thuyết nghiên cứu.3 Thang đo của các biến.3 Thiết kế nghiên cứu định tính và xây dựng thang đo.1 Nghiên cứu định tính.2 Quy trình thực hiện.4 Thiết kế nghiên cứu định lượng.1 Nghiên cứu định lượng sơ bộ.2 Nghiên cứu định lượng chính thức.104 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.109 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN.1 Kết quả nghiên cứu định tính.2 Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ.1 Kiểm định độ tin cậy của thang đo.2 Kết quả phân tích EFA định lượng sơ bộ.3 Kết quả định lượng chính thức.1 Thống kê mẫu nghiên cứu.2 Kiểm định thang đo.4 Kiểm định mô hình SEM và giả thuyết.1 Kiểm định bằng mô hình SEM.2 Kiểm định ước lượng mô hình nghiên cứu bằng Bootstrap.3 Kết quả kiểm định giả thuyết.5 Bàn luận kết quả nghiên cứu.1 Bàn luận kết quả chính từ nghiên cứu.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện KTQTCL.132 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.139 CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý.2 Một số hàm ý quản trị.1 Hàm ý về mặt lý thuyết.2 Hàm ý về thực tiễn.3 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai.150 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5.152 TÀI LIỆU THAM KHẢO.153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.173 PHỤ LỤC luan an vi DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết đầy đủ Viết tắt Dịch nghĩa (nếu có) BCTC Báo cáo tài chính DNSX Doanh nghiệp sản xuất KTQT Kế toán quản trị Kế toán quản trị chiến lược KTQTCL Strategic management SMA Kế toán quản trị chiến lược accounting PPNC Phương pháp nghiên cứu SXKD Sản xuất kinh doanh QTCL Quản trị chiến lược luan an vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2-1 Phân biệt cơ bản giữa KTQT truyền thống và KTQTCL.47 Bảng 3-1 Ảnh hưởng các nhân tố tác động đến thực hiện SMA và tác động của thực hiện KTQTCL đến thành quả.88 Bảng 3-2 Nhận thức về sự không chắn chắn của môi trường.94 Bảng 3-3 Nhân tố cơ cấu tổ chức.95 Bảng 3-4 Chiến lược công ty.96 Bảng 3-5 Nhân tố văn hóa công ty.96 Bảng 3-6 Nhân tố trình độ nhân viên KTQT.96 Bảng 3-7 Nhân tố công nghệ của doanh nghiệp sản xuất.97 Bảng 3-8 Thang đo thực hiện SMA trong doanh nghiệp SX Việt Nam.97 Bảng 3-9 Thang đo thành quả.98 Bảng 4-1 Độ tin cậy thang đo Cronbach’s Alpha.112 Bảng 4-2 Ma trận xoay của nhân tố độc lập.115 Bảng 4-3 Ma trận xoay của nhân tố phụ thuộc thực hiện SMA.115 Bảng 4-4 Ma trận xoay nhân tố thành quả.116 Bảng 4-5 Giới tính.116 Bảng 4-7 Kinh nghiệm.117 Bảng 4-8 Trình độ.117 Bảng 4-9 Vị trí.118 Bảng 4-10 Loại hình DNSX.118 Bảng 4-11 Vốn điều lệ.119 Bảng 4-12 Lĩnh vực sản xuất.119 Bảng 4-13 Khu vực.119 Bảng 4-14 Tổng hợp độ tin cậy cronbach’s của thang đo nghiên cứu.120 Bảng 4-15 Ma trận xoay phân tích EFA.122 Bảng 4-16 Kết quả kiểm định giá trị phân biệt giữa các biến nghiên cứu.125 Bảng 4-17 Hệ số tin cậy tổng hợp của các nhân tố trong mô hình tới hạn.126 luan an viii Bảng 4-18 Kết quả ước lượng mối quan hệ giữa các nhân tố trong mô hình lý thuyết (chưa chuẩn hóa).127 Bảng 4-19 Kết quả ước lượng bằng Bootstrap với N = 500.128 Bảng 4-20 Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu.129 luan an ix DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Hình 2-1 Khung nghiên cứu Gordon và Miller (1976).77 Hình 2-2 Mô hình ngẫu nhiên trong đề tài tổ chức của Weill và Olson (1989).78 Hình 3-1 Quy trình nghiên cứu.85 Hình 3-2 Mô hình nghiên cứu của luận án.87 Hình 4-1 Kết quả phân tích nhân tố khẳng định mô hình tới hạn.124 Hình 4-2 Kết quả SEM mô hình lý thuyết.127 luan an x TÓM TẮT Trong môi trường kinh doanh hiện đại, sự cạnh tranh diễn ra mạnh mẽ ở tất cả các lĩnh vực sản xuất, việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược (KTQTCL) cung cấp thông tin hỗ trợ lãnh đạo trong việc ra quyết định chiến lược vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, KTQTCL được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến trong thời gian đây. Tuy nhiên, các đề tài chủ yếu chỉ tập trung vào lý thuyết, khái niệm, nội dung của KTQTCL. Vì vậy, vấn đề cấp bách hiện tại rất cần một nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện KTQTCL, nhằm tăng cường khả năng vận dụng thành công KTQTCL trong thời kỳ hội nhập. Đồng thời, đề tài cũng cung cấp chứng minh việc thực hiện KTQTCL có thực sự làm tăng thành quả của doanh nghiệp sản xuất (DNSX) Việt Nam.

Mục tiêu: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện KTQTCL, tác động của thực hiện KTQTCL đến thành quả trong DNSX Việt Nam. Phương pháp: Tác giả sử dụng PPNC hỗn hợp: (1) PPNC định tính phỏng vấn chuyên gia và (2) PPNC định lượng khảo sát 124 DNSX trong PPNC định lượng sơ bộ và khảo sát 301 DNSX Việt Nam để phục vụ quá trình PPNC định lượng chính thức. Kết quả cung cấp bằng chứng mối quan hệ cho thấy sáu nhân tố bao gồm: văn hóa công ty, chiếc lược kinh doanh, cơ cấu tổ chức phân cấp quản lý, trình độ nhân viên, công nghệ, nhận thức về thị trường kinh doanh tác động trực tiếp đến thực hiện KTQTCL trong đó văn hóa tổ chức tác động mạnh nhất. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự tác động của KTQTCL đến thành quả hoạt động tại DNSX ở Việt Nam.

Kết luận và hàm ý: Đề tài này cung cấp sự hiểu biết cho lãnh đạo DNSX về KTQTCL và lợi ích KTQTCL mang lại cho DNSX trong việc cung cấp thông tin chiến lược. Đề tài cung cấp nghiên cứu thực nghiệm về mối liên hệ tác động thực hiện KTQTCL và thành quả, qua đó bổ sung thêm bằng chứng lợi ích của thực hiện KTQTCL ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Đồng thời, đề tài cũng thực luan an xi hiện xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện KTQTCL trong điều kiện Việt Nam nhằm tăng khả năng thực hiện thành công KTQTCL. Từ khóa: Kế toán quản trị chiến lược, KTQTCL, thành quả hoạt động, doanh nghiệp sản xuất Việt Nam.

luan an xii ABSTRACT The reason for the topic: In a modern business environment, competition is strong in all fields of manufacturing industry, and the application of strategic management accounting (SMA) helps provide helpful information for managers to make strategic decisions towards the sustainable development of the Business. In Vietnam, SMA has become a topical issue recently. However, extant studies mainly focus on theoretical aspects, concept sand the content of SMA.