Mức độ công bố thông tin phát triển bền vững liên quan đến chất lượng kế toán và hiệu quả doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam - Luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM NGUYỄN THỊ THU NGUYỆT MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM NGUYỄN THỊ THU NGUYỆT MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN THỊ KIM CÚC 2.

HUỲNH ĐỨC LỘNG Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện theo sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Kim Cúc và PGS. Huỳnh Đức Lộng. Tôi xin cam đoan không sao chép bất cứ nghiên cứu hoặc công trình khoa học nào đã được công bố hoặc đã được công nhận để tốt nghiệp ở bất cứ bậc đào tạo nào, ngoại trừ những trích dẫn đã được ghi trong phần nội dung của luận án.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày. năm 2021 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Nguyệt ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin chân thành bày tỏ lòng kính trọng và sự tri ân sâu sắc đến TS. Nguyễn Thị Kim Cúc và PGS. Huỳnh Đức Lộng là người hướng dẫn khoa học đã luôn hỗ trợ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Chính nhờ những định hướng, góp ý, chỉnh sửa và những lời động viên của thầy cô đã giúp tôi có thêm nhiều kiến thức, nghị lực và niềm tin vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án. Tiếp theo, từ sâu đáy lòng, tôi muốn gửi lời cám ơn đến các thầy cô, bạn bè trường Đại học Kinh tế TP.HCM, đặc biệt khoa Kế toán đã luôn chia sẻ, hỗ trợ tôi từ những kiến thức, phương pháp và kinh nghiệm của mình để giúp tôi trưởng thành hơn trong học tập và nghiên cứu. Bên cạnh đó, tôi rất cảm ơn và quý trọng sự yêu thương, quan tâm từ những thầy cô, bạn đồng nghiệp trong Khoa Kế toán trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã chia sẻ bớt những khó khăn trong công việc để tôi có thể tập trung và vững vàng tinh thần hoàn thành luận án này. Đặc biệt, nhờ vào tình yêu thương của mẹ và gia đình - nguồn động lực lớn nhất về tinh thần để tôi có thể vượt qua những khó khăn, rào cản tâm lý, tôi muốn gửi lời cám ơn sau cùng và yêu thương nhất này đến mẹ và gia đình của tôi.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày. năm 2021 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Nguyệt iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.ix DANH MỤC BẢNG BIỂU TRONG LUẬN ÁN.xi DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN.xiii TÓM TẮT LUẬN ÁN.xiv ABSTRACT OF THESIS.xv PHẦN MỞ ĐẦU. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN. CẤU TRÚC LUẬN ÁN.7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC.

Tổng quan nghiên cứu thông tin phát triển bền vững ở nước ngoài. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Bối cảnh đa quốc gia và các nước phát triển.

Bối cảnh một quốc gia – các nước đang phát triển. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động. Bối cảnh đa quốc gia và các nước phát triển. Bối cảnh một quốc gia – các nước đang phát triển.

Tổng quan nghiên cứu thông tin phát triển bền vững tại Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động.

Xác định khoảng trống nghiên cứu. Nhận xét về các nghiên cứu thông tin phát triển bền vững ở nước ngoài và tại Việt Nam. Xác định khoảng trống nghiên cứu.32 Kết luận chương 1.37 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Tổng quan về Thông tin phát triển bền vững.

Khái niệm Thông tin phát triển bền vững. Nội dung Thông tin phát triển bền vững. Thông tin kinh tế. Thông tin môi trường.

Thông tin xã hội. Hình thức báo cáo Thông tin phát triển bền vững. Giới thiệu về Báo cáo bền vững. Quá trình hình thành và phát triển Báo cáo bền vững.

Giá trị lợi ích của Báo cáo bền vững. Thách thức của Báo cáo bền vững. Khuôn khổ để lập Báo cáo bền vững. Thang đo mức độ công bố thông tin phát triển bền vững.

Tổng quan về Chất lượng thông tin kế toán. Khái niệm Chất lượng thông tin kế toán. Thang đo Chất lượng thông tin kế toán. Quản trị lợi nhuận thông qua dồn tích.

Chất lượng các khoản dồn tích. Mức độ thận trọng của kế toán. Tổng quan về Hiệu quả hoạt động. Khái niệm về Hiệu quả hoạt động.

Thang đo Hiệu quả hoạt động. Lý thuyết tính chính thống (Legitimacy Theory). Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholders Theory). Giả thuyết và mô hình nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Ảnh hưởng của thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động. Mô hình nghiên cứu.68 Kết luận chương 2.70 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Thiết kế thang đo khái niệm nghiên cứu. Mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Chất lượng thông tin kế toán.

Mức độ quản trị lợi nhuận dựa trên dồn tích. Chất lượng dồn tích. Mức độ thận trọng kế toán. Hiệu quả hoạt động.

Biến kiểm soát. Biến kiểm soát thông tin phát triển bền vững. Biến kiểm soát hiệu quả hoạt động. Phương pháp nghiên cứu định tính.

Thiết kế quy trình nghiên cứu định tính. Nguồn thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu. Giai đoạn 1 – Xác định bộ chỉ số thông tin phát triển bền vững các công ty niêm yết Việt Nam công bố.

Giai đoạn 2 – So sánh với bộ chỉ số theo Chuẩn mực GRI. Giai đoạn 3 – Phỏng vấn chuyên gia để xác định bộ chỉ số GRI điều chỉnh. Phương pháp nghiên cứu định lượng. Nguồn thu thập dữ liệu.

Khung lấy mẫu và cỡ mẫu. Phương pháp phân tích dữ liệu.95 Kết luận chương 3.99 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN. Kết quả nghiên cứu định tính. Giai đoạn 1 – Xác định bộ chỉ số thông tin phát triển bền vững các công ty niêm yết Việt Nam công bố.

Giai đoạn 2 – So sánh với bộ chỉ số theo Chuẩn mực GRI. Giai đoạn 3 – Phỏng vấn chuyên gia xác định bộ chỉ số GRI điều chỉnh. Kết quả nghiên cứu định lượng. Kết quả thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thông tin cơ bản các công ty trong mẫu. Mức độ công bố thông tin PTBV theo ngành nghề. Mức độ công bố thông tin PTBV theo bộ tiêu chí dựa trên khuôn khổ GRI và thông tư 155/2015/TT-BTC. Kết quả kiểm định ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin PTBV.

Kết quả kiểm định về ảnh hưởng mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động. Kết quả kiểm định về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường đến hiệu quả hoạt động. Bàn luận kết quả nghiên cứu. Bàn luận về mục tiêu đánh giá thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Bàn luận về mục tiêu đánh giá tác động của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Bàn luận về mục tiêu đánh giá tác động của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững.143 Kết luận chương 4.146 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU. Một số hàm ý nghiên cứu. Hàm ý về mặt lý thuyết.

Hàm ý đối với quản trị công ty. Hàm ý đối với nhà đầu tư. Hàm ý đối với cơ quan chức năng. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.xvi TÀI LIỆU THAM KHẢO.xvii Phụ lục 4.

17 viii Phụ lục 4.28 ix DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Diễn giải ACCA Hiệp hội kế toán công chứng Anh Quốc (The Association of Chartered Certified Accountants) ASR Chỉ số xếp hạng bền vững Châu Á (Asian Sustainability Rating) BCTC Báo cáo tài chính BCTN Báo cáo thường niên DJSI Chỉ số bền vững Dow Jones (Dow Jones Sustainability Index) DPSIR Khuôn khổ DPSIR: Động cơ – Áp lực – Quốc gia – Tác động – Phản ứng (Driving Forces, Pressures, States, Impacts and Responses) EPS Lãi cơ bản trên cổ phiếu (Earning Per Share) EIRIS Chỉ số nghiên cứu đầu tư có đạo đức và dịch vụ thông tin (Ethical Investment Research and Information Service) FASB Hội đồng tiêu chuẩn kế toán tài chính (Financial Accounting Standard Board) GRI Khuôn khổ hướng dẫn báo cáo sáng kiến toàn cầu (Global Reporting Initiative) HĐQT Hội đồng quản trị x HSX Sàn giao dịch chứng khoán Tp. Hồ Chí Minh IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (International Accounting Standard Board) KLD Chỉ số Kinder Lydenberg Domini PPNC Phương pháp nghiên cứu PTBV Phát triển bền vững QTLN Quản trị lợi nhuận SAM Chỉ số quản lý tài sản bền vững (Sustainable Asset Management) TNXH Trách nhiệm xã hội TTCK Thị trường chứng khoán VN Việt Nam WBCSD Khuôn khổ hội đồng doanh nghiệp thế giới và phát triển bền vững (World Business Council for Sustainable Development) xi DANH MỤC BẢNG BIỂU TRONG LUẬN ÁN ○∆○ Bảng 1. Tổng hợp nghiên cứu về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến thông tin phát triển bền vững. Tổng hợp nghiên cứu ảnh hưởng của thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động.

Thang đo chất lượng thông tin kế toán theo phân loại của Beest và cộng sự (2009). Tổng hợp thang đo chất lượng thông tin kế toán trong mối quan hệ với thông tin phát triển bền vững. Bảng tổng hợp giả thuyết nghiên cứu.