Hoàn thiện kế toán doanh thu chi phí trong các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ v

1 Học viện Tài chính Trƣơng Thanh Hằng Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí trong các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải hành khách theo tuyến cố định liên tỉnh bằng ô tô tại Việt Nam Chuyên ngành: Kế toán; Mã số:62.01 Họ và tên NCS: Trương Thanh Hằng Họ và tên cán bộ hƣớng dẫn khoa học: 1. PGS,TS Ngô Thị Thu Hồng 2. TS Thái Bá Công 2014 2 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong tất cả các loại hình DN thuộc mọi thành phần kinh tế thì thông tin về doanh thu, chi phí của DN trong kỳ hoạt động luôn đƣợc mọi đối tƣợng sử dụng thông tin quan tâm đặc biệt là đối với các nhà quản trị DN.

Đây là những thông tin then chốt, quan trọng để giữ vững, điều chỉnh hoạt động kinh doanh đi đúng hƣớng, đúng với kế hoạch DN đã đề ra. Ở Việt Nam, trong những năm gần đây môi trƣờng vận tải nói chung, vận tải hành khách bằng đƣờng bộ nói riêng đã có sự thay đổi rất lớn. Cơ cấu các thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động vận tải đã thay đổi rất nhiều, đặc biệt có sự phát triển và đi lên nhanh chóng của thành phần kinh tế vận tải tƣ nhân, điều này đã tạo ra một môi trƣờng cạnh tranh lành mạnh giữa các DN, phấn đấu vì một chất lƣợng dịch vụ vận chuyển hành khách ngày một tốt hơn. Mặc dù nền kinh tế Việt Nam trong những năm qua tiếp tục chịu ảnh hƣởng, tác động bởi những biến động và sự bất ổn của kinh tế thế giới, tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của các DN vận tải hành khách đƣờng bộ vẫn tiếp tục phát triển, lƣợng hành khách vận chuyển và luân chuyển trong năm vẫn gia tăng và gia tăng cao nhất trong các loại hình vận tải hành khách.

Sở dĩ nhƣ vậy là do tính ƣu việt của vận tải hành khách bằng đƣờng bộ so với các phƣơng thức vận tải hành khách khác qua một số các tiêu chí nhƣ tốc độ; tính tiện nghi; tính đều đặn; độ an toàn, tin cậy; tính linh hoạt và giá cƣớc niêm yết. Tuy nhiên để hoạt động kinh doanh dịch vụ vận chuyển có hiệu quả hơn nữa, đòi hỏi các DN vận tải hành khách bằng ô tô theo tuyến cố định phải sử dụng đồng bộ các công cụ quản lý kinh tế, tài chính, trong đó kế toán đƣợc xem là công cụ quản lý quan trọng nhất. Hiện nay, tại các DN vận tải hành khách theo tuyến cố định liên tỉnh bằng ô tô, công tác kế toán nói chung mới chỉ tập trung vào thực hiện những công việc theo yêu cầu của KTTC, phần nhiều mang tính chất đối phó với các cơ quan quản lý Nhà nƣớc. Kế toán tại các DN vận tải hành khách này chƣa thực sự là công cụ cho các 3 nhà quản lý DN, việc cung cấp thông tin kế toán đặc biệt là thông tin về doanh thu, chi phí hoạt động vận tải cho quản trị DN chƣa đƣợc chú trọng.

Vì vậy việc thu thập, phân tích thông tin, cung cấp thông tin cho các nhà quản lý DN nhằm tăng cƣờng quá trình kiểm soát doanh thu, chi phí, giảm thiểu chi phí vận tải, nâng cao hiệu quả điều hành kinh doanh vận tải của doanh nghiệp còn nhiều yếu kém. Để phát huy một cách tốt nhất chức năng thông tin và kiểm tra của kế toán góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh, các DN vận tải hành khách cần phải xây dựng một hệ thống kế toán hoàn chỉnh hơn bao gồm hai phân hệ: KTTC và KTQT đặc biệt đối với hai phần hành kế toán doanh thu và chi phí vận tải. Bên cạnh đó, mặc dù trong những năm qua, hệ thống kế toán Việt Nam đã từng bƣớc xây dựng và sửa đổi cho phù hợp hơn với nền kinh tế mang nhiều nét đặc thù tại Việt Nam, tuy nhiên còn có những hạn chế nhất định cho việc vận dụng trong loại hình doanh nghiệp dịch vụ vận tải, đặc biệt là vận tải khách theo tuyến cố định hoạt động theo các mô hình kinh doanh khoán. Kế toán doanh thu, chi phí hoạt động vận tải trong điều kiện khoán còn gặp nhiều khó khăn và lúng túng, tính kịp thời và cấp thiết trong việc cung cấp thông tin kế toán cho các đối tƣợng sử dụng còn chƣa đƣợc đảm bảo.

Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề này, xuất phát từ những yêu cầu và thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí trong các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ vận tải hành khách theo tuyến cố định liên tỉnh bằng ô tô tại Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Có thể nói rằng các thông tin kế toán về doanh thu, chi phí luôn đƣợc xem là các thông tin quan trọng, cần thiết trong mỗi một DN. Sự chính xác, đầy đủ, kịp thời của các thông tin doanh thu, chi phí ảnh hƣởng trực tiếp tới các quyết định kinh doanh, đầu tƣ. của các đối tƣợng sử dụng thông tin.

Chính vì vậy, đã có nhiều nghiên cứu đã đƣợc công bố bàn về vấn đề kế toán doanh thu, chi phí hay liên quan đến hạch toán doanh thu, chi phí xét trên các khía cạnh nhất định. Khi trình bày tổng quan về vấn đề nghiên cứu của mình, tác giả tập trung vào các nghiên cứu (lý 4 thuyết và thực tiễn) đã đƣợc công bố mang tính điển hình cao – thể hiện phạm vi ảnh hƣởng của các nghiên cứu trong các diễn đàn hoặc khi nhắc đến vấn đề kế toán doanh thu, chi phí, các học giả, các nhà nghiên cứu khoa học sẽ nhắc đến, đối với các nghiên cứu nhỏ, lẻ khác tác giả không đề cập tới ở đây.1 Tình hình nghiên cứu trong nước Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đề cập tới các khía cạnh về doanh thu, chi phí, kế toán doanh thu, chi phí Các công trình nghiên cứu thành công trƣớc đây mà tác giả biết tới có nghiên cứu về các khía cạnh của nội dung doanh thu, chi phí, về kế toán doanh thu, chi phí trong các DN có thể kể đến là: - Nghiên cứu “Hoàn thiện kế toán doanh thu bán hàng tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Đoàn Vân Anh (2005). Nghiên cứu của tác giả Đoàn Vân Anh đã phân tích, hệ thống hóa và đƣa ra những nhận thức mới, những vấn đề lý luận cơ bản về doanh thu, thời điểm ghi nhận doanh thu và kế toán doanh thu theo chuẩn mực kế toán quốc tế. Nghiên cứu đã khái quát hóa mô hình kế toán doanh thu bán hàng của một số quốc gia phát triển trên thế giới để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Nghiên cứu đã khảo sát thực tế về kế toán doanh thu bán hàng ở một số DN xuất nhập khẩu và DN thƣơng mại, đề xuất các giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu bán hàng trên cả 2 góc độ lý luận và thực tiễn. - Nghiên cứu“Hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất gốm sứ xây dựng” của tác giả Nghiêm Thị Thà (2007), với nghiên cứu này, luận án của tác giả đã trình bày rõ lý luận về tổ chức kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh của các DN sản xuất. Nghiên cứu đã trình bày rõ các nguyên tắc, cơ sở, phƣơng pháp ghi nhận và trình bày các thông tin về chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh của các DN trên báo cáo tài chính. Luận án đã đề xuất các giải pháp về hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí, doanh thu, kết quả kinh doanh khá toàn diện theo 2 phƣơng diện kế toán tài chính và kế toán quản trị nhƣ: hoàn thiện về môi trƣờng pháp lý liên quan đến tổ chức kế 5 toán doanh thu, chi phí (các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán…), hoàn thiện về tổ chức kế toán tài chính chi phí, doanh thu, kết quả hoạt động kinh doanh trên các mặt: chứng từ, tài khoản, hình thức kế toán và báo cáo tài chính, hoàn thiện về tổ chức kế toán quản trị chi phí, doanh thu, kết quả hoạt động kinh doanh nhƣ xác định mô hình tổ chức kế toán quản trị, xây dựng dự toán, phân tích mối quan hệ C-V-P trong doanh nghiệp sản xuất… Thứ hai, các công trình nghiên cứu liên quan tới công tác kế toán trong các DN vận tải Trong thời gian vừa qua có các công trình khoa học đã công bố nghiên cứu, bàn về kế toán doanh thu, kế toán chi phí trong loại hình doanh nghiệp vận tải có thể kể đến là: - Tác giả Nguyễn Việt Tiến (2002) trong luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu về “Hoàn thiện kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm vận tải trong các doanh nghiệp vận tải ô tô”, với công trình nghiên cứu này, tác giả đã khái quát và trình bày một cách có hệ thống về nội dung chi phí, kế toán chi phí trong các DN vận tải ô tô dƣới góc độ lý luận và thực tiễn.

Thông qua đó, tác giả đã đề xuất các giải pháp có tính thực tiễn nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm vận tải trong các doanh nghiệp vận tải ô tô nhƣ: xác định lại nội dung một số khoản chi phí và phân loại chi phí vận tải, hoàn thiện phƣơng pháp kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành vận tải, xây dựng mô hình KTQT chi phí và xây dựng định mức một số khoản chi phí đáp ứng yêu cầu khoán vận tải. - Tác giả Đinh Phúc Tiếu (2003) nghiên cứu về “Hoàn thiện hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm với việc tăng cường quản trị doanh nghiệp vận tải hàng không Việt Nam”.Trong luận án tiến sỹ kinh tế của mình, tác giả đã hệ thống đƣợc, làm sáng tỏ các nội dung cơ bản về chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm, làm rõ đặc điểm hoạt động vận tải hàng không và thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong DN vận tải hàng không, đề xuất các giải pháp cho loại hình DN này.