Luận án: Pháp luật Việt Nam về vệ sinh dịch tễ đối với hàng nông sản xuất khẩu (2022)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT TRẦN VANG PHỦ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ VỆ SINH DỊCH TỄ ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Tp. Hồ Chí Minh năm 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT TRẦN VANG PHỦ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ VỆ SINH DỊCH TỄ ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số chuyên ngành: 9.

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC HDĐL: PGS. DƯƠNG ANH SƠN Phản biện độc lập 1: ……………………………………………. Phản biện độc lập 2: ……………………………………………. Phản biện độc lập 3: …………………………………………….

Hồ Chí Minh năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình do chính tôi thực hiện. Mọi số liệu, kết quả nghiên cứu đã công bố được tham khảo trong Luận án đều trung thực và trích dẫn nguồn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình của tác giả nào khác. Nghiên cứu sinh i MỤC LỤC Trang DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .i DANH MỤC BẢNG BIỂU.

ii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu nghiên cứu.

Phương pháp luận. Phương pháp nghiên cứu. Nguồn dữ liệu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Bố cục của luận án. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ VỆ SINH DỊCH TỄ ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Lý thuyết nghiên cứu .1 Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh .1 Nội dung của Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh. Ứng dụng của Lý thuyết Lợi thế cạnh tranh vào luận án. Lý thuyết Thương mại công bằng.

Nội dung của Lý thuyết Thương mại công bằng. Ứng dụng của Lý thuyết Thương mại công bằng vào luận án. Lý thuyết Bảo vệ người tiêu dùng. Nội dung Lý thuyết Bảo vệ người tiêu dùng.

Ứng dụng của Lý thuyết Bảo vệ người tiêu dùng vào luận án. Lý thuyết Phát triển bền vững. Nội dung Lý thuyết Phát triển bền vững. Ứng dụng của Lý thuyết Phát triển bền vững vào luận án.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. 39 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUY ĐỊNH VỀ VỆ SINH DỊCH TỄ ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM. Một số khái niệm liên quan đến biện pháp vệ sinh dịch tễ đối với hàng nông sản xuất khẩu.

Khái niệm biện pháp vệ sinh dịch tễ. Khái niệm hàng nông sản. Khái niệm mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Khái niệm kiểm tra an toàn thực phẩm.

Khái niệm kiểm dịch thực vật. Vai trò của việc áp dụng các quy định về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật và kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật đối với hàng nông sản xuất khẩu. Vai trò của quy định về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Vai trò của quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật đối với hàng nông sản xuất khẩu.

Vai trò của hoạt động xuất khẩu hàng nông sản đối với Việt Nam và ý nghĩa của việc hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về vệ sinh dịch tễ đối với hàng nông sản xuất khẩu. Vai trò của hoạt động xuất khẩu hàng nông sản đối với Việt Nam. Ý nghĩa của việc hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về vệ sinh dịch tễ đối với hàng nông sản xuất khẩu. Tác động của các biện pháp vệ sinh dịch tễ đối với quốc gia xuất khẩu và nhập khẩu.

Đối với quốc gia xuất khẩu. Đối với quốc gia nhập khẩu. 76 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUẢN LÝ THUỐC BẢO VỆ THỰC VẬT VÀ THIẾT LẬP MỨC DƯ LƯỢNG TỐI ĐA THUỐC BẢO VỆ THỰC VẬT.

Yêu cầu đối với việc xác định mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Đăng ký áp dụng mức dư lượng tối đa. Áp dụng mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật tạm thời và mức dư lượng tối đa mặc định. Bất cập trong quy định pháp luật Việt Nam về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật và kiến nghị hoàn thiện.

106 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ KIỂM TRA AN TOÀN THỰC PHẨM VÀ KIỂM DỊCH THỰC VẬT XUẤT KHẨU. Quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hoá xuất khẩu có nguồn gốc thực vật. Quy định chung về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hoá xuất khẩu có nguồn gốc thực vật.

Quy định chi tiết về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hoá xuất khẩu có nguồn gốc thực vật. Quy định về kiểm dịch thực vật xuất khẩu. Quy định chung về kiểm dịch thực vật xuất khẩu. Trình tự, thủ tục kiểm dịch thực vật xuất khẩu và cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật.

Hạn chế trong quy định pháp luật Việt Nam về kiểm tra an toàn thực phẩm hàng hoá xuất khẩu có nguồn gốc thực vật, kiểm dịch thực vật xuất khẩu và kiến nghị hoàn thiện. 144 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 153 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .i DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT.

TÀI LIỆU TIẾNG ANH .xiv i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BVTV Bảo vệ thực vật Codex Uỷ ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex Alimentarius Commission) EC Ủy ban Châu Âu EPA Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ EU Liên minh Châu Âu EVFTA Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu FAO Tổ chức Nông lương thế giới FTA Hiệp định thương mại tự do GAP Thực hành nông nghiệp tốt GMP Thực hành sản xuất tốt HACCP Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn MRL Mức dư lượng tối đa SPS Vệ sinh dịch tễ (Sanitary and Phytosanitary) TBT Rào cản kỹ thuật trong thương mại (Technical Barriers to Trade) USDA Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ USITC Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam WTO Tổ chức Thương mại thế giới ii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: So sánh quy định về dư lượng thuốc BVTV của một số thị trường nhập khẩu trái cây Việt Nam Bảng 3.2: So sánh MRL của chất Bifenthrin theo quy định của Việt Nam, Hoa Kỳ, EU và Codex Bảng 3.3: So sánh một số quy định quan trọng về MRL của Hoa Kỳ, EU và Việt Nam 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Với lịch sử phát triển từ nền văn minh lúa nước, trải qua hàng ngàn năm phát triển dựa vào sản xuất nông nghiệp đã tạo nên những đặc tính của con người Việt Nam là dễ hòa nhập với thiên nhiên, biết cách cải biến và thích ứng với môi trường tự nhiên để sinh sống và sản xuất. Bên cạnh đó, với điều kiện khí hậu thuận lợi cho hoạt động sản xuất nông nghiệp và có diện tích đất nông nghiệp lớn (hơn 27 triệu hecta1), với khoảng 17,5 triệu lao động từ 15 tuổi trở lên có việc làm trong khu vực nông – lâm – ngư nghiệp2, nên Việt Nam có thế mạnh và tiềm năng để phát ngành nông nghiệp. Trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế trước đây, ngành nông nghiệp đã thể hiện rõ vai trò, vị trí quan trọng của mình đối với nền kinh tế quốc gia, khi giữ vững sản xuất trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu để nâng đỡ các ngành kinh tế khác3.

Tuy nhiên, với xu hướng giảm thiểu các rào cản thuế quan và tăng cường các rào cản phi thuế quan (rào cản về vệ sinh dịch tễ, rào cản kỹ thuật liên quan đến thương mại…) của các nước nhập khẩu hiện nay, các sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức lớn. Chẳng hạn như, trong nửa đầu năm 2019, nhiều lô hàng nông thuỷ sản của Việt Nam đã bị Nhật Bản4 và Liên 1 Theo số liệu thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường tại Quyết định số 2311/QĐ-BTNMT ngày 28/9/2017 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về phê duyệt và công bố thống kê đất đai năm 2016. 2 Tổng cục Thống kê (2021). Thông cáo báo chí tình hình lao động việc làm quý IV và năm 2020.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/thong-cao-bao-chi-tinh-hinh-lao- dong-viec-lam-quy-iv-va-nam-2020/, truy cập ngày 28/9/2021.

3 Đặng Kim Sơn và cộng sự (2014). Đổi mới chính sách nông nghiệp Việt Nam – bối cảnh, nhu cầu và triển vọng. Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, tr. Nhiều lô hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu bị trả về.vn/nhieu-lo-hang-nong-san-cua-viet-nam-xuat-khau-bi-tra-ve-97612.htm, truy cập ngày 27/9/2021.

2 minh Châu Âu (EU)5 trả về do không đáp ứng được các tiêu chuẩn về mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm… Ở thị trường Châu Á, Trung Quốc không chỉ nâng cao tiêu chuẩn về chất lượng nông sản nhập khẩu, mà còn tăng cường quản lý và siết chặt thương mại biên giới. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng thường xuyên rà soát, điều chỉnh các quy định về an toàn thực phẩm và gia tăng tần suất kiểm tra hàng nông thủy sản nhập khẩu, gây bất lợi đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vào các thị trường này6. Ngoài ra, khi phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam tại các thị trường quốc tế, bà Vũ Thị Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Hàng Việt Nam chất lượng cao, cho biết chỉ có 5% nông sản xuất khẩu Việt Nam đạt tiêu quốc tế và xuất khẩu chính ngạch vào thị trường các nước khó tính như Hoa Kỳ, Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc7. Ngoài ra, theo Báo cáo ngày 08/7/2019 của Cơ quan rà soát chính sách thương mại của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO’s Trade Policy Review Body), trong giai đoạn giữa tháng 10/2018 đến giữa tháng 5/2019, các quốc gia nhập khẩu hiện đang sử dụng rất nhiều các biện pháp hạn chế nhập khẩu, những biện pháp hạn chế này giá trị ước tính ảnh hưởng đến hoạt động thương mại là 339,5 tỷ USD, con số cao thứ hai sau 588,3 tỷ USD tỷ trong giai đoạn liền trước.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng, từ giữa năm 2017, đã có sự gia tăng đột biến của các biện pháp hạn chế thương mại từ các quốc gia nhập khẩu8.