Luận án: Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật sản xuất chè vụ đông xuân trên giống chè Kim Tuyên tại Phú Thọ

Tính cấp thiết Cây chè (Camellia sinensis L. Okuntze) là loại cây trồng có lịch sử lâu đời. Việt Nam là một trong một số ít nước trên thế giới có điều kiện tự nhiên và truyền thống sản xuất chè. Từ năm 2005 đến nay, Việt Nam luôn là một trong 5 nước sản xuất và xuất khẩu chè hàng đầu thế giới (Vitas, 2017).

Phú Thọ là tỉnh thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc, được coi là cái nôi của ngành chè Việt Nam. Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp cho phát triển cây chè, Phú Thọ có tiềm năng và lợi thế để phát triển chè theo hướng bền vững. Từ năm 2001, chương trình phát triển cây chè luôn được tỉnh xác định là một trong những chương trình sản xuất nông nghiệp trọng điểm cần quan tâm chỉ đạo, đầu tư phát triển. Đến hết năm 2015, chương trình phát triển cây chè trên địa bàn tỉnh đã đạt được kết quả quan trọng: Diện tích chè đạt 16,5 ngàn ha; năng suất đạt 101,1 tạ/ha, sản lượng đạt 154,7 nghìn tấn (so với năm 2010, diện tích tăng 959 ha, năng suất chè búp tươi tăng 20,3 tạ/ha, sản lượng tăng 43,1 ngàn tấn); diện tích sản xuất chè an toàn được mở rộng.

Tuy nhiên sản phẩm chè của Phú Thọ hiện nay chủ yếu là chè đen phục vụ xuất khẩu (Sở KH&CN tỉnh Phú Thọ, 2015). Nếu so sánh với giá bán của Srilanka là nước đứng đầu về sản xuất chè đen (giá 2,7 - 3,0 USD/kg) thì giá xuất khẩu chè đen của nước ta chỉ bằng một nửa. Đơn giá xuất khẩu bình quân của chè đen Việt Nam vào năm 2008 là 1,8 USD/kg; năm 2012 là 1,6 USD/kg; và hiện nay đạt khoảng 1,2 - 1,3 USD/kg. Điều này có nghĩa là nếu chúng ta có đầu tư vào sản xuất chè đen ở mức cao cũng chỉ có thể đưa giá chè đen xuất khẩu lên mức 3,0 USD/kg như của Srilanka.

Mức giá này tương đương với 5.000 đ/kg chè nguyên liệu và chưa đủ để nâng cao đời sống người làm chè (Bộ Công thương, 2014). Xuất phát từ thực tế đó, ngành chè Phú Thọ phải chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng sản xuất chè xanh phục vụ nội tiêu và xuất khẩu. Song hiện nay, sản xuất chè xanh của tỉnh Phú Thọ không có nhiều lợi thế. Về thương hiệu thì chè xanh Thái Nguyên đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho vùng chè Tân Cương, về chất lượng thì các vùng chè Hà Giang, Yên Bái, Lâm Đồng có lợi thế về độ cao so với mực nước biển nên chất lượng chè cao 2 hơn những vùng thấp như Phú Thọ.

Một nguyên nhân nữa là bộ giống chè của tỉnh Phú Thọ chỉ tập trung vào một số giống như Trung Du, PH1,. là những giống có chất lượng chè xanh thấp. Vậy để có thể tạo ưu thế cạnh tranh, ngành chè Phú Thọ cần có những thay đổi để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Một trong những hướng có thể nâng cao hiệu quả sản xuất chè xanh ở Phú Thọ đó là sản xuất chè Vụ Đông Xuân.

Bởi lẽ, sản xuất chè vụ Đông Xuân sẽ khai thác được lợi thế quan hệ cung cầu do ở Phú Thọ cây chè chủ yếu tập trung thu hoạch vụ Hè Thu, dẫn tới cung giảm. Mặt khác, do ảnh hưởng của chế độ khí hậu nên chất lượng chè vụ Đông Xuân cũng cao hơn các vụ khác. Tuy nhiên, sản xuất chè vụ Đông Xuân ở Phú Thọ hiện nay đang gặp phải những khó khăn. Đó là, thiếu nước do lượng mưa phân bố không đều và chưa có quy trình kỹ thuật cụ thể trong sản xuất.

Vì thế, để sản xuất chè xanh vụ Đông Xuân ở Phú Thọ đạt được kết quả cao và bền vững thì cùng với việc lựa chọn giống có chất lượng chè xanh tốt là giống chè Kim Tuyên, vấn đề rất quan trọng và cấp thiết là phải có các biện pháp kỹ thuật trồng trọt thích hợp. Xuất phát từ những lý do trên, tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật sản xuất chè vụ Đông Xuân trên giống chè Kim Tuyên tại tỉnh Phú Thọ” 2. Mục tiêu nghiên cứu Xác định được một số biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp làm tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế trong sản xuất chè Đông Xuân trên giống chè Kim Tuyên tại tỉnh Phú Thọ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3.

Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp các dẫn liệu khoa học nghiên cứu về quan hệ giữa ẩm độ đất và năng suất của chè. - Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp các dẫn liệu khoa học nghiên cứu về diễn biến hàm lượng tinh bột trong rễ của cây chè theo mùa và quan hệ của nó với thời vụ đốn chè, một biện pháp kỹ thuật độc đáo trong nghề trồng chè. 3 - Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp các dẫn liệu khoa học nghiên cứu về tương tác giữa biện pháp kỹ thuật tưới nước và bón phân bổ sung có ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng chè trong vụ Đông Xuân. - Kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị cho cán bộ khoa học kỹ thuật, cho người sản xuất kinh doanh chè, cho giáo viên, sinh viên, học viên cao học trong học tập, nghiên cứu về cây chè.

Ý nghĩa thực tiễn - Xác định được thời vụ đốn chè hợp lý cho sản xuất chè Đông Xuân trên cơ sở xác định diễn biến tích lũy hàm lượng tinh bột trong rễ chè và ảnh hưởng của phân hữu cơ vi sinh đến sự tích lũy đó. - Xác định được lượng nước tưới và lượng phân bón bổ sung cho sản xuất chè vụ Đông Xuân trên giống Kim Tuyên tại Phú Thọ. - Góp phần đa dạng sản phẩm chè nâng cao hiệu quả sản xuất chè cho tỉnh Phú Thọ. Những đóng góp mới của luận án Xác định thời vụ đốn chè trái vụ phù hợp với sản xuất chè vụ Đông Xuân trên giống chè Kim Tuyên tại tỉnh Phú Thọ trên cơ sở xác định mối quan hệ giữa hàm lượng tinh bột trong rễ chè và sự sinh trưởng, phát triển của cây chè sau đốn.

Hàm lượng tinh bột càng cao thì sinh trưởng, phát triển sau đốn của chè càng mạnh và ngược lại. Xác định quan hệ giữa ẩm độ đất và năng suất của chè Kim Tuyên tại Phú Thọ có tương quan chặt chẽ (R=0,87). Xác định biện pháp đồng thời giữa tưới nước và bón phân bổ sung làm tăng hiệu quả sản xuất chè vụ Đông Xuân trên giống Kim Tuyên tại tỉnh Phú Thọ. 4 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Tình hình sản xuất, tiêu thụ chè, dự báo xu hướng tiêu thụ chè trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè trên thế giới Cây chè là cây trồng có lịch sử lâu đời gắn liền với đời sống của cư dân châu Á. Thời gian phát hiện và sử dụng cây chè đã được ghi trong cuốn Trà Kinh của Lục Vũ (760), “Trà chi vị ẩm, phát hồ Thần Nông thị” (Uống chè có từ thời vua Thần Nông). Xuyên suốt các triều đại Trung Quốc tiếp theo như nhà Tây Chu, nhà Tần, nhà Hán trà chỉ được dùng cho tầng lớp hoàng gia, quý tộc.

Do đặc tính sinh trưởng của cây chè, sự giao lưu văn hoá của loài người, đặc biệt là sự truyền bá của tôn giáo (nhất là Phật giáo) cây chè đã lan truyền nhanh chóng đến các châu lục khác. Ngày nay chè là thứ nước uống chủ yếu và phổ biến trên thế giới với những sản phẩm chế biến đa dạng và phong phú. Ngoài việc thỏa mãn nhu cầu về giải khát, dinh dưỡng, chữa bệnh thì thưởng thức chè ở nhiều nước đã được nâng lên tầm văn hóa với những nghi thức trang trọng và thanh cao (Đỗ Ngọc Quỹ, Đỗ Thị Ngọc Oanh, 2011). Trên thế giới hiện có khoảng 50 quốc gia sản xuất chè chính, trong đó châu Á: 18 nước, châu Phi: 19 nước, châu Mỹ: 11 nước, châu Đại Dương: 2 nước.

Hiện tại có hơn 150 quốc gia tiêu dùng chè với khối lượng lớn (Nguyễn Thị Nhiễu, 2007). Trung Quốc là nước phát triển chè sớm nhất trên thế giới. Từ Trung Quốc chè đã truyền bá sang khắp 5 châu, sang Nhật Bản, Trung Đông, châu Âu (Anh, Pháp, Đức, Hà Lan…), Mông Cổ, Nga và nhiều nước trên thế giới (FAO, 2012). Là một ngành cần nhiều lao động, chè chiếm vị trí quan trọng trong việc tạo việc làm và nguồn thu xuất khẩu của nhiều nước đang phát triển.

Thống kê về diện tích, năng suất, sản lượng chè thế giới những năm gần đây thể hiện qua bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng chè của thế giới từ năm 2010 - 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng khô Năm (ha) (tạ khô/ha) (tấn) 2010 3. cho thấy, từ 2010 - 2016 diện tích đất dành cho trồng chè trên thế giới tăng từ 3.230 ha và tăng đều đặn qua các năm. Những quốc gia phát triện diện tích trồng chè mới nhiều nhất trong giai đoạn này là Trung Quốc, Việt Nam và Kenya (FAO, 2018).

Năng suất bình quân trên thế giới của cây chè trong giai đoạn 2010 - 2016 cũng giữ ở mức trên 14 tạ/ha. Qua đó có thể thấy rằng, trong điều kiện biến đổi khí hậu toàn cầu và một số cây trồng khác đang có xu hướng giảm năng suất, cây chè đã thể hiện ưu thế của cây trồng có khả năng thích ứng cao. Tuy nhiên, tiềm năng năng suất của chè còn khá lớn và hoàn toàn có khả năng sẽ có bước đột phá về năng suất trong giai đoạn tiếp theo. Trong giai đoạn này, nhờ phát triển diện tích trồng chè mà sản lượng chè trên thế giới cũng tăng đáng kể từ 4.

Với đà tăng trưởng như vậy, dự báo những năm tiếp theo các nước xuất khẩu chè sẽ có sự cạnh tranh gay gắt với nhau. 6 Trên thế giới chỉ có hai nước đạt sản lượng chè trên 1 triệu tấn/năm là Trung Quốc và Ấn Độ (chiếm 60% tổng sản lượng chè trên thế giới). Sản lượng trên 100 nghìn tấn/năm có 5 nước: Kenya, Srilanka, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam. Số liệu thống kê về năng suất và sản lượng chè của các nước dẫn đầu năm 2016 thể hiện trong hình 1.

35,00 2500000 Năng suất Sản lượng khô 29,800 30,00 2110770 2000000 25,00 21,900 19,900 19,700 1500000 20,00 1207310 15,200 15,00 12,900 1000000 10,500 10,00 445105 500000 5,00 228360 2268… 338032 154400 ,00 0 Trung Ấn Độ Kenya Srilanka Việt Nam Thổ Nhĩ Indonesia Quốc Kỳ Theo Faostat. Năng suất, sản lượng chè của một số nước trên thế giới năm 2016 Việt Nam từ năm 2012 đến nay đã lọt vào top 5 nước có sản lượng chè lớn nhất trên thế giới.