Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật sản xuất cà gai leo tại tỉnh Quảng Nam - Luận án Tiến sĩ KH Cây trồng

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYỄN VĂN HOÀN NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỂ SẢN XUẤT CÂY CÀ GAI LEO TẠI TỈNH QUẢNG NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG HUẾ - 2025 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYỄN VĂN HOÀN NGHIÊN CỨU MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỂ SẢN XUẤT CÂY CÀ GAI LEO TẠI TỈNH QUẢNG NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 9620110 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYỄN HỒ LAM PGS. TRẦN THANH ĐỨC HUẾ - 2025 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, là kết quả làm việc nghiêm túc của bản thân.

Những số liệu và kết quả trình bày trong luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ các công trình nghiên cứu nào khác. Các nguồn tài liệu tham khảo đã được trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Tôi xin cam đoan những lời khai trên là đúng sự thật. Nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Thành phố Huế, ngày 11 tháng 11 năm 2025 Tác giả luận án Nguyễn Văn Hoàn ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thiện Luận án này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực không ngừng nghỉ của bản thân, cá nhân tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các cá nhân, tập thể và gia đình. Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tập thể người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hồ Lam và PGS. Trần Thanh Đức đã trực tiếp định hướng chuyên môn, hướng dẫn và giúp đỡ tận tâm trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, học tập và hoàn thành Luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn về sự giúp đỡ của lãnh đạo Đại học Huế; lãnh đạo Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế; Lãnh đạo và chuyên viên Phòng Đào tạo và Công tác sinh viên; cùng các thầy cô giáo, cán bộ khoa Nông học đã nhiệt tình giảng dạy, quan tâm giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Trường. Trân trọng cảm ơn lãnh đạo Trường Đại học Vinh cùng các Phòng, Ban, Trung tâm chức năng; Ban lãnh đạo cùng các đồng nghiệp, cán bộ Viện Nông nghiệp và Tài nguyên, Bộ môn Khoa học cây trồng đã hỗ trợ tích cực và đồng hành cùng tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận án. Xin gửi lời cảm ơn lãnh đạo UBND thị xã Điện Bàn, UBND xã Điện Tiến cùng các hộ nông dân trên địa bàn đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ, giúp đỡ cho tôi trong thời gian thực hiện nội dung đề tài luận án. Xin cảm ơn các bạn sinh viên lớp Khoa học cây trồng Khóa 53, 54 Khoa Nông học, trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế đã đồng hành, hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện các nội dung nghiên cứu của luận án.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình thân yêu, đặc biệt là bố mẹ, vợ và các con, người thân trong gia đình và các bạn bè của tôi đã luôn quan tâm, động viên và hỗ trợ về mọi mặt để tôi nỗ lực hoàn thành luận án này. Xin chân thành cảm ơn! Thành phố Huế, ngày 11 tháng 11 năm 2025 Tác giả luận án NCS. Nguyễn Văn Hoàn iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Diễn giải ABA Acid abscisic Axit abscisic BIO Bioclimatic Variable Biến khí hậu sinh học C1 Cấp 1 CT Công thức CV Hệ số biến động cs. cộng sự DUS Distinctiveness - Uniformity Tính khác biệt - Tính đồng nhất - Tính - Stability ổn định đ/c Đối chứng et al.

và những người khác FAO Food and Agriculture Tổ chức Nông lương Thế giới Organization GA Gibberellic acid Axit gibberellic GACP Good Agricultural and Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái Collection Practices HCVS Hữu cơ vi sinh IAA Indole - 3 - acetic acid Axit indole - 3 - acetic IBA Indole - 3 - butyric acid Axit indole - 3 - butyric KH và CN Khoa học và Công nghệ KQNC Kết quả nghiên cứu KTST Kích thích sinh trưởng min. Minimum Thấp nhất max. Minimax Cao nhất MS Murashige and Skoog Môi trường MS NAA Naphthalene acetic acid Axit naphthalene acetic NN và PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NSCT Năng suất cá thể NSG Ngày sau giâm NSM Ngày sau mọc NST Ngày sau trồng iv NSTT Năng suất thực thu NXB Nhà xuất bản OCOP One Commune One Product Mỗi xã một sản phẩm PC Phân chuồng PE Polyethylene ppm part per million Phần triệu SD Standard Deviation Độ lệch chuẩn SE Standard Error Sai số chuẩn TB/tb Trung bình TPCG Thành phần cơ giới UBND Ủy ban nhân dân VCU Value of Cultivation and Giá trị canh tác và sử dụng Use WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Diện tích và một số loài dược liệu chính trồng ở Việt Nam.

Một số loài dược liệu có diện tích trồng lớn ở Việt Nam. Tình hình sản xuất cà gai leo ở một số địa phương. Một số chỉ tiêu lý hóa tính đất và phương pháp phân tích. Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá đất.

Thông tin điểm thu thập mẫu cà gai leo ở các địa phương. Một số chỉ tiêu chất lượng cà gai leo và phương pháp phân tích. Đặc điểm khí hậu tại khu vực thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam từ năm 2022 - 2024. Đặc điểm lý hóa tính cơ bản của một số mẫu đất thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.

Hệ số tương quan Pearson (r) giữa hàm lượng hoạt chất glycoalkaloid với một số chỉ tiêu lý hóa tính đất. Hệ số tương quan Pearson (r) giữa hàm lượng hoạt chất glycoalkaloid với một số chỉ tiêu khí hậu và độ cao so với mực nước biển. Một số đặc tính nông sinh học của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt đến khả năng nảy mầm của hạt và tỷ lệ sống, tỷ lệ cây xuất vườn giai đoạn vườn ươm.

Ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt đến động thái tăng chiều cao cây cà gai leo giai đoạn vườn ươm. Ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt đến động thái ra lá của cây cà gai leo giai đoạn vườn ươm. Ảnh hưởng của biện pháp xử lý hạt đến động thái tăng đường kính thân của cây cà gai leo giai đoạn vườn ươm. Phân tích hệ số tương quan Pearson (r) giữa các chỉ tiêu theo dõi.

Ảnh hưởng của loại hom và nồng độ IBA đến ngày bật chồi, tỷ lệ sống, số chồi/hom và tỷ lệ cây xuất vườn cây giống cà gai leo. Ảnh hưởng của tương tác loại hom và nồng độ IBA đến chiều cao, số lá và đường kính chồi cây giống cà gai leo. Ảnh hưởng của tương tác loại hom và nồng độ IBA đến số rễ/hom và chiều dài rễ. Phân tích hệ số tương quan Pearson (r) giữa các chỉ tiêu theo dõi.

Ảnh hưởng của từng nhân tố mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của cây cà gai leo. Ảnh hưởng tương tác mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng.93 chiều cao thân chính của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của từng nhân tố mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của tương tác mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng số lá trên thân chính của cây cà gai leo.

Ảnh hưởng của từng nhân tố mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng đường kính gốc của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của tương tác mật độ và phân bón đến động thái tăng trưởng đường kính gốc của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của mật độ và liều lượng phân bón đến số cành và chiều dài cành cấp 1 của cây cà gai leo. Ảnh hưởng của mật độ và liều lượng phân bón đến năng suất cá thể và năng suất thực thu của cây cà gai leo.

Một số chỉ tiêu sinh trưởng cây cà gai leo giữa các mô hình thí nghiệm. Năng suất cá thể và năng suất thực thu ở các mô hình thí nghiệm. Một số chỉ tiêu chất lượng cà gai leo sản xuất theo. So sánh hiệu quả kinh tế các mô hình sản xuất thương phầm cây cà gai leo tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam .113 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Phân bố cây cà gai leo S. trên thế giới. Bản đồ thổ nhưỡng của tỉnh Quảng Nam. Vị trí các điểm lấy mẫu trên bản đồ.

Diễn biến nhiệt độ và lượng mưa trung bình tháng tại khu vực nghiên cứu từ năm 2022 - 2024. Diễn biến số giờ nắng và độ ẩm không khí trung bình tháng tại khu vực nghiên cứu từ năm 2022 - 2024. Một số phẫu diện đất đại diện tại khu vực bố trí các thí nghiệm (xã Điện Tiến, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam). Đặc điểm hình thái thân cây cà gai leo.

Vi phẫu lát cắt ngang thân sơ cấp (A) và thân thứ cấp (B) cà gai leo. Hình thái lá cà gai leo (bên trái - mặt dưới lá; bên phải - mặt trên lá). Vi phẫu lát cắt ngang lá cà gai leo. Đặc điểm hình thái hoa (phía trên), quả (bên trái) và hạt cà gai leo (bên phải).

Ảnh hưởng của nhân tố nồng độ IBA đến chiều cao, đường kính chồi - 60 NSG (bên trái) và số lá/chồi (bên phải). Ảnh hưởng của nhân tố nồng độ IBA đến chiều cao, đường kính chồi - 60 NSG (bên trái) và số lá/chồi (bên phải). Ảnh hưởng của nhân tố loại hom giâm đến số rễ/hom (bên trái) và chiều dài rễ (bên phải). Ảnh hưởng của nhân tố nồng độ IBA đến số rễ/hom (bên trái) và chiều dài rễ (bên phải).

Mối tương quan giữa năng suất thực thu tươi với số cành cấp 1 (a) và số lá trên thân chính (b). Mối tương quan giữa năng suất thực thu tươi với năng suất cá thể tươi (a) đường kính gốc (b). Mối tương quan giữa năng suất thực thu tươi với chiều dài cành cấp 1 và chiều cao thân chính (b). Năng suất cá thể (bên trái) và năng suất thực thu (bên phải) của các mô hình thí nghiệm .110 viii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iii DANH MỤC CÁC BẢNG.v DANH MỤC CÁC HÌNH. vii MỞ ĐẦU. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể .