Luận án nghiên cứu đánh giá đất phục vụ phát triển cam theo hướng hàng hóa vùng Hàm Yên tỉnh Tuyên Quang

ix DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Diện tích đất sử dụng đất và kết quả sản xuất cam của thế giới và châu lục giai đoạn 2005-2013 .2: Khối lƣợng, Kim ngạch xuất khẩu cam của thế giới và các châu lục giai đoạn 2005-2013. Thống kê diện tích đất trồng cam, quýt, năng suất, sản lƣợng ở Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015. Yêu cầu về khí hậu và ngƣỡng phân cấp theo mức độ thích hợp của cây cam .5: Yêu cầu về đặc tính vật lý, mảnh vụn thô, độ sâu tầng đất và độ phì theo mức độ thích hợp của cây cam.

Phân cấp đánh giá chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của các kiểu sử dụng đất trên địa bàn vùng cam Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả xã hội của sản xuất cam vùng cam huyện Hàm Yên. Phân cấp đánh giá hiệu quả môi trƣờng trồng cam vùng Hàm Yên .1: Tình hình biến động dân số qua một số năm .2: Một số chỉ tiêu so sánh về dân số của vùng cam Hàm Yên .3: Tình hình lao động, việc làm và thu nhập và việc làm tại vùng nghiên cứu. Hiện trạng, biến động sử dụng đất trồng cam và kết quả sản xuất giai đoạn 2005- 2015.

Hiện trạng sử dụng đất trồng cam và các loại, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam trên địa bàn vùng Hàm Yên năm 2015. Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong nhóm tiêu chí hiệu quả kinh tế. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả kinh tế của trồng cam và các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên.

Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong tiêu chí xã hội. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả xã hội và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả xã hội của trồng cam và các loại sử dụng gắn với kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên. Tổng hợp kết quả điều tra về tỷ lệ thời gian che phủ của các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

Hiện trạng một số tính chất hoá học của các loại đất dƣới các loại sử dụng đất khác nhau tại vùng Hàm Yên. Phân cấp đánh giá một số tính chất của đất dƣới các loại sử dụng đất tại vùng Hàm Yên. Lƣợng phân bón thực tế sử dụng cho cây trồng so với khuyến cáo trên địa bàn vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Lƣợng thuốc bảo vệ thực vật thực tế sử dụng so với khuyến cáo vùng Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

Kết quả tổng hợp ý kiến của chuyên gia đánh giá mức độ quan trọng của từng chỉ tiêu trong nhóm tiêu chí hiệu quả môi trƣờng. Ma trận so sánh tổng hợp đối với các chỉ tiêu về hiệu quả môi trƣờng và trọng số của các chỉ tiêu. Phân cấp hiệu quả môi trƣờng của sử dụng đất trồng cam và các loại sử dụng đất, kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển đổi sang trồng cam vùng Hàm Yên. Kết quả điều tra lấy ý kiến chuyên gia về tầm quan trọng của các tiêu chí trong phát triển bền vững của các loại sử dụng, kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên.

Ma trận so sánh tổng hợp đối với các tiêu chí tính bền vững của các kiểu sử dụng đất vùng Hàm Yên. Tính bền vững của trồng cam so với các LUT và kiểu sử dụng đất có khả năng chuyển sang trồng cam hoặc cạnh tranh về đất vùng Hàm Yên. Tình trạng chặt phá rừng để trồng cam và các mục đích khác. Kết quả điều tra về hiện trạng áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất cam.

Hiện trạng sử dụng phân bón cho 1 ha cam thời kỳ kinh doanh tại vùng cam Hàm Yên. Liều lƣợng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất cam tại vùng cam Hàm Yên. Các loại sâu hại cam và biện pháp phòng trừ tại vùng Hàm Yên. Các loại bệnh hại cam và biện pháp phòng trừ tại vùng Hàm Yên.

Thời điểm bán cam và lý do chọn thời điểm bán cam. Kết quả điều tra về điều kiện giao thông đến vƣờn cam. Nhu cầu vay vốn của ngƣời dân. Thực trạng nguồn nhân lực sản xuất cam vùng nghiên cứu.

Nhu cầu về tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc cam. Tổng hợp diện tích nhóm đất, loại đất trên địa bàn vùng Hàm Yên. Diện tích và đặc tính của các đơn vị đất đai vùng Hàm Yên .36: Yêu cầu sử dụng đất đai của cây cam sành. Kết quả phân hạng mức độ thích hợp của đất đai với cây cam theo xã, huyện của vùng Hàm Yên.

Khả năng thích hợp của đất đai theo hiện trạng đã trồng cam. Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất thích hơp tại nhà ông Lộc Văn Nhém. Hiệu quả xã hội mô hình trên đất rất thích hơp trồng cam tại nhà ông Lộc Văn Nhém. Một số tính chất hoá học và kim loại nặng của đất trồng cam trong mô hình tại thời điểm tháng 1 năm 2015 và tháng 1 năm 2017.

Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất thích hợp nhà ông Vũ Văn Thành, xã Bằng Cốc, huyện Hàm Yên. Hiệu quả xã hội mô hình cam trên đất thích hợp tại nhà ông Vũ Văn Thành xã Bằng Cốc. Một số tính chất hoá học và kim loại nặng của đất trồng cam trong mô hình tại thời điểm tháng 1 năm 2015 và tháng 1 năm 2017. Hiệu quả kinh tế mô hình trồng cam trên đất ít thích hợp nhà ông Bàn Thái Dƣơng, xã Minh Hƣơng.

Hiệu quả xã hội mô hình cam trên đất ít thích hợp tại nhà ông Bàn Thái Dƣơng xã Minh Hƣơng, Hàm Yên. Kết quả theo dõi một số tính chất trƣớc hoá học và kim loại nặng của đất ít thích hợp trồng cam tại mô hình nhà ông Bàn Thái Dƣơng .48: Đề xuất diện tích đất trồng cam theo hiện trạng đến năm 2030 từng xã, huyện và toàn vùng Hàm Yên. Đề xuất diện tích mở rộng trồng cam theo mức độ thích hợp đến từng xã, huyện và toàn vùng Hàm Yên .134 xiii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Sơ đồ hành chính vùng cam Hàm Yên.

Biểu đồ nhiệt độ trung bình tháng từ năm 2005-2015 tại Trạm khí tƣợng Hàm Yên và Trạm Khí tƣợng Chiêm Hóa. Biểu đồ lƣợng mƣa trung bình theo tháng từ năm 2005-2015 tại trạm Hàm Yên và Trạm khí tƣợng Chiêm Hóa. Biểu đồ cơ cấu kinh tế vùng Hàm Yên năm 2010 và 2015. Kênh tiêu thụ cam trên địa bàn vùng cam Hàm Yên.

Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Lộc Văn Nhém. Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Vũ Văn Thành. Hình ảnh mô hình trồng cam của ông Bàn Thái Dƣơng. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một trong những nƣớc có khí hậu đa dạng bao gồm cả khí hậu nhiệt đới, á nhiệt đới nên thích hợp với phát triển cây ăn quả nói chung và cây cam nói riêng.

Do vậy sản xuất cam đã có những bƣớc tiến rõ rệt, ngoài việc cung cấp loại quả có giá trị dinh dƣỡng cho nhu cầu tiêu dùng trong nƣớc còn tham gia tích cực và có hiệu quả vào thị trƣờng xuất khẩu, kim ngạch xuất khẩu rau quả, trong đó quả là sản phẩm chủ yếu trong 3 năm gần đây đều đạt trên một tỷ đô la Mỹ, riêng 6 tháng đầu năm 2016, giá trị xuất khẩu quả đạt mức kỷ lục, trên dƣới 1,2 tỷ đô la, đƣợc liệt vào nhóm 10 loại sản phẩm nông nghiệp có vị trí xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam. Theo thống kê năm 2015 diện tích trồng cam của cả nƣớc có 67,9 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 12,52 tấn/ha và sản lƣợng đạt 579,5 nghìn tấn. Cùng với nhiều loại nông sản khác, cam đã đƣợc trồng thành những vùng chuyên canh lớn, tập trung mang tính hàng hoá nhƣ vùng cam Hà Giang, Cao Phong, Hoà Bình, cam Vinh tỉnh Nghệ An ở phía Bắc và tại phía Nam, cam đƣợc trồng nhiều ở Vĩnh Long, Tiền giang, Bến Tre thuộc ĐBSCL [48]. Sự phát triển của các vùng cam nói chung và cam sành nói riêng đã gắn liền với địa danh của làng, bản hoặc huyện hay tỉnh.

Chính những điều kiện địa lý đặc trƣng bao gồm cả thổ nhƣỡng, khí hậu và tập quán canh tác tạo cho cam có đặc tính chất lƣợng riêng biệt của vùng đất ấy, cho giá trị sản phẩm cao hơn so với cùng loại nên đã góp phần vào việc phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phƣơng nói riêng và cả nƣớc nói chung. Tuy nhiên sản xuất cam vẫn còn hạn chế, chƣa khai thác hết quỹ đất nên quy mô còn nhỏ, manh mún, hiệu quả sản xuất còn thấp chƣa tƣơng xứng với tiềm năng. Vùng cam sành ở Hàm Yên cũng đã đƣợc nhiều ngƣời biết đến với thƣơng hiệu “cam sành Hàm Yên” là một trong 10 loại quả nổi tiếng ở Việt Nam. Đây là vùng có điều kiện sinh thái phù hợp với trồng cam và đã đƣợc xác định ở 20 xã, trong đó có 18 xã thuộc huyện Hàm Yên và 2 xã thuộc huyện Chiêm Hoá.

Diện tích tự nhiên toàn vùng có 108. Trong đó đất nông nghiệp có 100.213,90 ha, chiếm 92,68% tổng diện tích đất tự nhiên. Trong đất nông nghiệp thì đất sản xuất nông nghiệp có 18.660,02 ha; đất lâm nghiệp 80.784,47 ha còn lại là các loại đất khác. Mặc dù cây cam 2 đã đƣợc xác định là cây trồng chủ lực, cây làm giàu cho nhiều hộ gia đình, mỗi năm thu nhập trên dƣới 500 triệu đồng nhƣng đến nay mới chỉ giới hạn ở 17 xã, trong đó 15/18 xã ở huyện Hàm Yên và 2 xã thuộc huyện Chiêm Hoá.

So với cả nƣớc, vùng cam Hàm Yên có diện tích lớn thứ 3 nhƣng năng suất thấp hơn năng suất trung bình của cả nƣớc và sản lƣợng chỉ đứng thứ 14. Diện tích cam tuy lớn nhƣng manh mún chƣa hình thành vùng sản xuất hàng hoá lớn, và chất lƣợng của các vƣờn cam khác nhau nên giá tiêu thụ cũng có sự khác biệt đáng kể. Nguyên nhân của tình trạng nói trên là do sự hình thành vùng cam hoàn toàn tự phát dựa trên những kinh nghiệm của ngƣời dân.