Luận án biện pháp kỹ thuật tăng năng suất đậu tương Đông vùng đất thấp Thanh Hóa - Đoàn Văn Lưu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐOÀN VĂN LƯU LỰA CHỌN CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT THÍCH HỢP TĂNG NĂNG SUẤT ĐẬU TƯƠNG ĐÔNG CHO VÙNG ĐẤT THẤP TẠI TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐOÀN VĂN LƢU LỰA CHỌN CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT THÍCH HỢP TĂNG NĂNG SUẤT ĐẬU TƯƠNG ĐÔNG CHO VÙNG ĐẤT THẤP TẠI TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 9.10 Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Đình Chính PGS. Vũ Quang Sáng HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng sử dụng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày.năm 2020 Tác giả luận án Đoàn Văn Lƣu i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận đƣợc sự hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Cho phép tôi đƣợc bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Vũ Đình Chính và PGS. Vũ Quang Sáng đã tận tình hƣớng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu hoàn thành luận án này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Cây công nghiệp và cây thuốc, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, Ban Giám hiệu và các đồng nghiệp Trƣờng Cao đẳng Nông Lâm Thanh Hóa đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện các thí nghiệm của luận án. Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ và động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày.

năm 2020 Tác giả luận án Đoàn Văn Lƣu ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vii Danh mục bảng viii Danh mục hình xii Trích yếu luận án xiii Thesis abstract xv PHẦN 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 1. Mục tiêu nghiên cứu 2 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2 1.

Những đóng góp của luận án 3 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam 5 2.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tƣơng trên thế giới 5 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tƣơng ở Việt Nam 6 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tƣơng ở Thanh Hoá 9 2. Tình hình sản xuất đậu tƣơng vụ Đông ở huyện Triệu Sơn và Yên Định của tỉnh Thanh Hóa 10 2.

Kết quả nghiên cứu về giống đậu tƣơng có khả năng chống chịu với stress môi trƣờng ngập úng trên thế giới và Việt Nam 11 2. Biến đổi khí hậu và phản ứng của cây trồng với điều kiện bất thuận 11 2. Phản ứng của cây với ngập úng và tuyển chọn giống đậu tƣơng chống chịu trong điều kiện stress môi trƣờng bất lợi 13 2. Kết quả nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật trồng đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam 20 2.

Nghiên cứu về thời vụ trồng đậu tƣơng 20 2. Nghiên cứu về mật độ trồng đậu tƣơng 23 iii 2. Nghiên cứu về phân bón cho cây đậu tƣơng 25 2. Dinh dƣỡng qua lá, cơ sở khoa học và sử dụng phân bón lá trong sản xuất nông nghiệp 29 2.

Nghiên cứu về vật liệu che phủ trồng đậu tƣơng 34 2. Nhận xét rút ra từ phần tổng quan 36 PHẦN 3. VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38 3. Địa điểm nghiên cứu 38 3.

Thời gian nghiên cứu 38 3. Đối tƣợng và vật liệu nghiên cứu 38 3. Giống đậu tƣơng tham gia thí nghiệm 38 3. Vật liệu khác 38 3.

Nội dung nghiên cứu 39 3. Điều tra đánh giá điều kiện tự nhiên và tình hình sản xuất đậu tƣơng Đông ở tỉnh Thanh Hóa 39 3. Đánh giá khả năng sinh trƣởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tƣơng vụ Đông trong điều kiện ngập úng ở nhà lƣới có mái che và ngoài đồng ruộng tại tỉnh Thanh Hóa 39 3. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng năng suất đậu tƣơng vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 39 3.

Xây dựng mô hình thử nghiệm sản xuất đậu tƣơng vụ Đông đạt năng suất, hiệu quả cao cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 40 3. Phƣơng pháp nghiên cứu 40 3. Điều tra điều kiện tự nhiên, tình hình sản xuất đậu tƣơng vụ Đông ở tỉnh Thanh Hóa 40 3. Phƣơng pháp thí nghiệm 42 3.

Phƣơng pháp xây dựng mô hình thử nghiệm 48 3. Phƣơng pháp phân tích hiệu quả kinh tế 49 3. Phƣơng pháp phân tích tính chất hóa học đất và độ ẩm đất trong các thí nghiệm và xây dựng mô hình 49 3. Các chỉ tiêu nghiên cứu và theo dõi 50 3.

Phƣơng pháp xử lý số liệu 53 iv PHẦN 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 54 4. Điều kiện tự nhiên và tình hình sản xuất đậu tƣơng ở tỉnh Thanh Hóa 54 4. Điều kiện thời tiết khí hậu vụ Đông của tỉnh Thanh Hóa từ năm 2010 - 2015 54 4.

Điều kiện thời tiết khí hậu vụ Đông ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 56 4. Đất nông nghiệp và cơ cấu cây trồng hàng năm ở tỉnh Thanh Hóa 59 4. Tình hình sản xuất đậu tƣơng ở tỉnh Thanh Hóa 61 4. Một số yếu tố hạn chế và thuận lợi đối với sản xuất đậu tƣơng vụ Đông ở tỉnh Thanh Hóa 66 4.

Kết quả nghiên cứu đánh giá khả năng chịu ngập úng của một số giống đậu tƣơng trong vụ đông ở tỉnh Thanh Hóa 68 4. Đánh giá khả năng sinh trƣởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tƣơng vụ Đông trong điều kiện ngập úng ở nhà lƣới có mái che tỉnh Thanh Hóa 68 4. Đánh giá khả năng sinh trƣởng, phát triển và năng suất của một số giống đậu tƣơng vụ Đông trong điều kiện ngập úng ở ngoài đồng ruộng tỉnh Thanh Hóa 76 4. Ảnh hƣởng của thời vụ trồng đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng ĐVN5 vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 81 4.

Ảnh hƣởng của mật độ trồng đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng ĐVN5 trong vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 90 4. Ảnh hƣởng công thức bón phân đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng D140 và ĐVN5 trong vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hóa 100 4. Ảnh hƣởng lƣợng phân bón vi sinh đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng ĐVN5 trong vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hoá 108 v 4. Ảnh hƣởng chế phẩm phân bón lá đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng ĐVN5 trong vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hoá 116 4.

Ảnh hƣởng vật liệu che phủ đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của giống đậu tƣơng ĐVN5 trong vụ Đông cho vùng đất thấp trồng 2 vụ lúa ở huyện Triệu Sơn và Yên Định tỉnh Thanh Hoá 125 4. Kết quả xây dựng mô hình và phát triển giống đậu tƣơng vụ Đông cho vùng đất thấp ở Thanh Hóa 133 PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 136 5. Đề nghị 137 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án 138 Tài liệu tham khảo 139 Phụ lục 152 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BL Bón lá BVTV Bảo vệ thực vật CP Che phủ CS Cộng sự CSDTL Chỉ số diện tích lá CV Hệ số biến động Đ/c Đối chứng KHCN Khoa học và Công nghệ KHKT Khoa học kỹ thuật MĐ Mật độ LAI Diện tích lá NN Nông nghiệp NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NS Năng suất NXB Nhà xuất bản M.hạt/cây Khối lƣợng hạt/1cây M1000 hạt Khối lƣợng 1000 hạt PB Phân bón PC Phân chuồng QCVN Quy chuẩn Việt Nam STPT Sinh trƣởng và phát triển TB Trung bình TGST Thời gian sinh trƣởng TV Thời vụ UBND Ủy ban nhân dân vii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.

Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới qua một số năm 5 2. Tình sản xuất đậu tƣơng của 4 nƣớc đứng đầu trên thế giới 6 2. Tình hình sản xuất đậu tƣơng của Việt Nam qua một số năm 7 2. Tình hình nhập khẩu đậu tƣơng của Việt Nam qua các năm 8 2.

Diện tích, năng suất và sản lƣợng đậu tƣơng tỉnh Thanh Hóa 9 2. Diện tích, năng suất, sản lƣợng đậu tƣơng vụ Đông của huyện Triệu Sơn tỉnh Thanh Hóa 10 2. Diện tích, năng suất, sản lƣợng đậu tƣơng vụ Đông của huyện Yên Định tỉnh Thanh Hóa 11 3. Các chỉ tiêu đánh giá mức độ các yếu tố hạn chế sản xuất đậu tƣơng 41 3.

tiêu chí đánh giá mức độ đầu tƣ phân cho đậu tƣơng và mật độ trồng 41 4. Một số đặc điểm chính về thời tiết khí hậu vụ Đông của tỉnh Thanh Hóa từ năm 2010 - 2015 54 4. Một số đặc điểm chính về thời tiết khí hậu vụ Đông của huyện Triệu Sơn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2010 - 2015 56 4. Một số đặc điểm chính về thời tiết khí hậu vụ Đông của huyện Yên Định tỉnh Thanh Hóa từ năm 2010 -2015 58 4.

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa năm 2014 59 4. Một số đặc điểm hóa tính đất và độ ẩm đất ở 2 huyện điều tra của tỉnh Thanh Hóa năm 2014 61 4. Tình hình sản xuất đậu tƣơng ở 2 huyện điều tra của tỉnh Thanh Hóa năm 2014 62 4.