Kỹ thuật canh tác lúa nếp cạn đặc sản Hà Giang - Luận án TS Đào Thị Thu Hương

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ĐÀO THỊ THU HƢƠNG NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT CANH TÁC CHO LÚA NẾP CẬN ĐẶC SẢN TẠI TỈNH HÀ GIANG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG THÁI NGUYÊN – 2018 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ĐÀO THỊ THU HƢƠNG NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT CANH TÁC CHO LÚA NẾP CẠN ĐẶC SẢN TẠI TỈNH HÀ GIANG Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Điền THÁI NGUYÊN - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng có ai công bố trong các công trình nghiên cứu trƣớc đây. Toàn bộ các thông tin trích dẫn trong luận án đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc xuất xứ.

Tác giả luận án Đào Thị Thu Hƣơng ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin đƣợc bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tời Thầy hƣớng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Điền - Trƣờng Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên đã hƣớng dẫn, góp ý, trao đổi về phƣơng pháp luận, nội dung chi tiết, giúp đỡ khoa học trong quá trình thực hiện đề tài luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, các Cô, các nhà khoa học Trƣờng Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên đã giảng dạy, hƣớng dẫn tôi hoàn thành các học phần và các chuyên đề trong chƣơng trình đào tạo. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám đốc, Ban Đào tạo - Đại học Thái Nguyên, Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo, Ban chủ nhiệm Khoa Nông học - Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các anh chị em cán bộ khoa học kỹ thuật tại Trung tâm Khoa học - Kỹ thuậtgiống cây trồng Đạo Đức thuộc xã Đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đã hỗ trợ và giúp đỡ tôi thực hiện các nghiên cứu thực nghiệm. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Lãnh đạo Trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật, Khoa Kỹ thuật Nông Lâm Trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật đã tạo mọi điều kiện hỗ trợ cho tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời thân và bạn bè đã hỗ trợ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Thái Nguyên, ngày tháng năm Tác giả luận án Đào Thị Thu Hƣơng iii MỤC LỤC Trang TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. 4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. Đặc điểm tự nhiên, khí hậu của tỉnh Hà Giang. Vị trí địa lý và đặc điểm địa hình của tỉnh Hà Giang.

Đặc điểm khí hậu của tỉnh Hà Giang. Giới thiệu chung về lúa cạn. Đặc điểm hình thái của lúa cạn .2 Tình hình sản xuất lúa cạn trên thế giới và Việt Nam. Tài nguyên di truyền lúa nếp trên thế giới và Việt Nam.

Vai trò, giá trị của lúa nếp. Tài nguyên di truyền lúa bản địa. Tài nguyên di truyền nguồn gen lúa nếp trên thế giới. Tài nguyên di truyền lúa đặc sản và lúa nếp ở Việt Nam.

Nghiên cứu chọn tạo, tuyển chọn giống lúa nếp cạn. Nghiên cứu chọn tạo và tuyển chọn giống lúa cạn trên thế giới. Nghiên cứu chọn tạo và tuyển chọn giống lúa cạn tại Việt Nam. Nghiên cứu chọn tạo và tuyển chọn giống lúa nếp tại Việt Nam.

Các biện pháp kỹ thuật trong canh tác lúa cạn. Các nghiên cứu về thời vụ gieo trồng lúa cạn. Các nghiên cứu về mật độ gieo trồng lúa cạn. Các nghiên cứu về phân bón và kỹ thuật bón phân cho lúa cạn.

Các nghiên cứu về cỏ dại và quản lý cỏ dại đối với lúa cạn. 36 Chƣơng 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu nghiên cứu. Vật liệu giống.

Nguyên, vật liệu khác. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Nội dung 1: Điều tra tình hình sản xuất lúa và lúa cạn của tỉnh Hà Giang. Nội dung 2: Xác định giống lúa nếp cạn có thời gian sinh trƣởng phù hợp, năng suất cao, chất lƣợng tốt, chịu hạn để phát triển sản xuất. Nội dung 3: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng năng suất giống lúa nếp cạn có triển vọng tại tỉnh Hà Giang. Nội dung 4: Thử nghiệm các biện pháp kỹ thuật mới vào mô hình sản xuất và đánh giá hiệu quả sản xuất giống lúa nếp cạn có triển vọng tại mô hình.

58 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Điều tra tình hình sản xuất lúa và lúa cạn của tỉnh Hà Giang. Hiện trạng sử dụng đất của tỉnh Hà Giang. Tình hình sản xuất lúa của tỉnh Hà Giang.

Tình hình sản xuất lúa cạn của tỉnh Hà Giang. Tình hình canh tác lúa cạn tại tỉnh Hà Giang. Xác định giống lúa nếp cạn có thời gian sinh trƣởng ngắn, năng suất cao, chất lƣợng tốt, chịu hạn để phát triển sản xuất. Nghiên cứu đặc điểm sinh trƣởng và phát triển, mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất và chất lƣợng của một số giống lúa nếp cạn tại Hà Giang.

Khả năng chịu hạn của các giống lúa nếp cạn thí nghiệm. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất trong canh tác giống lúa nếp cạn có triển vọng tại tỉnh Hà Giang. Ảnh hƣởng thời vụ đến sinh trƣởng và phát triển của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng tổ hợp mật độ phân bón sinh trƣởng và phát triển của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng.

Ảnh hƣởng của phƣơng thức bón phân và khoảng cách gieo hạt trong canh tác giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của các biện pháp phòng trừ cỏ dại trong canh tác giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Thử nghiệm các biện pháp kỹ thuật mới của đề tài và đánh giá hiệu quả sản xuất giống lúa nếp cạn có triển vọng qua mô hình. Một số chỉ tiêu sinh trƣởng phát triển và tình hình nhiễm sâu bệnh của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng tại mô hình 2016.

So sánh hiệu quả kinh tế của giống Khẩu Nua Trạng trong mô hình và sản xuất thực tế năm 2016. Một số biện pháp kỹ thuật tăng năng suất cho giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng canh tác trong điều kiện nhờ nƣớc trời tại tỉnh Hà Giang. Thời vụ gieo trồng. Mật độ, khoảng cách gieo trồng và bón phân.

Phòng trừ cỏ dại. 125 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN .128 TÀI LIỆU THAM KHẢO .129 PHỤ LỤC vi DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ANLT An ninh lƣơng thực BĐKH Biến đổi khí hậu ĐC Đối chứng FAO Tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organization of the United Nations IFDC Trung tâm phát triển phân bón quốc tế (International Fertilizer Development Center) IFAD Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (International Fund for Agriculture Development) IRRI Viện nghiên cứu lúa quốc tế IRRI (International Rice Research Institute) IITA Trung tâm Nông nghiệp nhiệt đới quốc tế (The International Institute of Tropical Agriculture) KL1000 Khối lƣợng nghìn hạt NSLT Năng suất lý thuyết NSTT Năng suất thực thu SRI Hệ thống canh tác lúa cải tiến (System of Rice Intensification) vii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2. Đánh giá các chỉ tiêu chất lƣợng xôi.

Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Hà Giang năm 2015. Diện tích, năng suất và sản lƣợng lúa cạn tại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2012 - 2016. Diện tích và sản lƣợng lúa cạn phân theo các huyện thuộc tỉnh Hà Giang giai đoạn 2012 - 2016. Cơ cấu giống lúa nếp cạn tại tỉnh Hà Giang năm 2015.

Tình hình sử dụng giống, đất và kỹ thuật gieo trồng lúa cạn tại tỉnh Hà Giang năm 2015. Mật độ gieo, phân bón và phƣơng thức phòng trừ cỏ dại cho lúa cạn tại tỉnh Hà Giang năm 2015. Thời gian các giai đoạn sinh trƣởng phát triển của các giống lúa nếp cạn trong thí nghiệm vụ Mùa 2014. Chiều cao cây, khả năng đẻ nhánh, cấu trúc bông của các giống lúa nếp cạn trong thí nghiệm vụ Mùa 2014.

Mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của các giống lúa nếp cạn vụ Mùa 2014. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống lúa nếp cạn vụ Mùa 2014. Đặc tính lý tính của các giống lúa nếp cạn trong thí nghiệm vụ Mùa năm 2014. Các đặc tính hoá học của các giống lúa nếp cạn trong thí nghiệm vụ mùa 2014 .13: Chất lƣợng xôi của các giống tham gia trong thí nghiệm vụ mùa năm 2014.

Đánh giá khả năng chịu hạn của các giống lúa nếp cạn. Đánh giá khả năng phục hồi của các giống lúa nếp cạn. Ảnh hƣởng của thời vụ đến thời gian qua các giai đoạn sinh trƣởng phát triển của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của thời vụ đến chiều cao cây, chiều dài bông, số nhánh tối đa của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng thí nghiệm.

Ảnh hƣởng của thời vụ đến khả năng chống chịu sâu bệnh hại của giống Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của thời vụ đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của mật độ và phân bón đến thời gian qua các giai đoạn sinh trƣởng của giống Khẩu Nua Trạng trong vụ Mùa 2015. Ảnh hƣởng của mật độ và phân bón đến chiều cao cây và chiều dài bông của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng.

Ảnh hƣởng của mật độ và phân bón đến số nhánh tối đa và số nhánh hữu hiệu của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của mật độ và phân bón tới khả năng chống chịu sâu bệnh của giống lúa nếp cạn Khẩu Nua Trạng. Ảnh hƣởng của mật độ và phân bón đến số bông, số hạt chắc và hạt chắc của giống Khẩu Nua Trạng .