Luận án TS Địa lý: Phát triển nông nghiệp Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HUỲNH PHI YẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ TP HỒ CHÍ MINH – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HUỲNH PHI YẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH Chuyên ngành: Địa lý học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Minh Tuệ TS. Đàm Nguyễn Thùy Dương TP HỒ CHÍ MINH – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu, các số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ ở bất kì học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Huỳnh Phi Yến LỜI CẢM ƠN Với tất cả tình cảm của mình, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất tới hai cô giáo hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Tuệ và TS Đàm Nguyễn Thùy Dương đã tận tình chỉ bảo, định hướng cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Địa lí, các thầy cô giáo trong bộ môn Địa lý kinh tế - xã hội và khoa Địa lí, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đã động viên, ủng hộ và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, Phòng Sau Đại học, Phòng Kế hoạch tài chính đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Cục Thống kê tỉnh Vĩnh Long, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh; Phòng Nông nghiệp, Phòng Thống kê thị xã Bình Minh và các hộ nông dân ở xã Mỹ Hòa, thị xã Bình Minh đã hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành luận án. Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu và các thầy cô giáo trường THPT Nguyễn Thông; gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! TP Hồ Chí Minh, năm 2020 Tác giả luận án Huỳnh Phi Yến MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU DANH MỤC HÌNH VẼ DANH MỤC BẢN ĐỒ MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu đề tài. Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn của đề tài. Các quan điểm và phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp chính của luận án. Cấu trúc luận án. 16 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP VÀ TĂNG TRƯỞNG XANH. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp theo hướng TTX.

Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp vận dụng cho cấp tỉnh. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển nông nghiệp theo hướng TTX vận dụng cho tỉnh Vĩnh Long. Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm về tăng trưởng xanh ở một số nước trên thế giới.

Phát triển nông nghiệp và tăng trưởng xanh trong nông nghiệp ở Việt Nam. 42 Tiểu kết chương 1. 49 Chương 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ.

Nhân tố tự nhiên. Nhân tố kinh tế - xã hội. Dân cư và nguồn lao động. Khoa học công nghệ.

Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật. Thị trường. Chính sách phát triển nông nghiệp. Sự phát triển các ngành kinh tế.

Đánh giá chung. 71 Tiểu kết chương 2. 72 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long.

Khái quát chung. Ngành nông nghiệp. Ngành thủy sản. Ngành lâm nghiệp.

Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp chủ yếu ở tỉnh Vĩnh Long. Nghiên cứu tình hình trồng bưởi theo hướng tăng trưởng xanh ở xã Mỹ Hòa, thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Khái quát chung về thị xã Bình Minh và xã Mỹ Hòa. Kết quả điều tra chủ yếu.

Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh. Những thành tựu chủ yếu. Những hạn chế, tồn tại. 127 Tiểu kết chương 3.

131 Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Cơ sở đề xuất giải pháp. Chiến lược và kế hoạch hành động về tăng trưởng xanh trong nông nghiệp. Chiến lược phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp và phát triển nông thôn (Nghị quyết 120/NĐ – CP).

Chiến lược phát triển nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Căn cứ từ thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh. Quan điểm phát triển.

Mục tiêu phát triển. Định hướng phát triển. Giải pháp phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng TTX. Giải pháp về cơ chế, chính sách.

Đầu tư ứng dụng khoa học công nghệ. Huy động các nguồn vốn đầu tư. Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực. Phát triển và hoàn thiện cơ sở hạ tầng đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp hiện đại, đủ năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Quản lí và sử dụng hiệu quả vốn tự nhiên, bảo vệ môi trường, áp dụng các biện pháp thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu trong phát triển nông nghiệp xanh. Đẩy mạnh liên kết, hợp tác trong sản xuất nông nghiệp. Tăng cường hợp tác và mở rộng liên kết tỉnh, liên kết vùng. Xây dựng và quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại.

Phát triển và nâng cấp chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. 151 Tiểu kết chương 4. 154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 157 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

158 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BVTV Bảo vệ thực vật BĐKH Biến đổi khí hậu BQ Bình quân BQĐN Bình quân đầu người CCKT Cơ cấu kinh tế CCNN Cơ cấu nông nghiệp CNH Công nghiệp hóa CSHT Cơ sở hạ tầng CSVCKT Cơ sở vật chất kĩ thuật ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐDSH Đa dạng sinh học ĐKTN Điều kiện tự nhiên GDP Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn GTSX Giá trị sản xuất HĐH Hiện đại hóa HTX Hợp tác xã KNK Khí nhà kính KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kĩ thuật KT - XH Kinh tế - xã hội KTX Kinh tế xanh LĐ Lao động NQ Nghị quyết N, L, TS Nông, lâm, thủy sản NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS Nuôi trồng thủy sản PTBV Phát triển bền vững PTKT Phát triển kinh tế TNTN Tài nguyên thiên nhiên TTKT Tăng trưởng kinh tế TTX Tăng trưởng xanh TCLT Tổ chức lãnh thổ TCLTNN Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp TP Thành phố TX Thị xã UBND Ủy ban nhân dân Tiếng Anh Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ Nghĩa tiếng Việt ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á GAP Good Agricultural Practices Quy trình thực hành nông nghiệp tốt GGGI Global Green Growth Institute Viện tăng trưởng xanh toàn cầu Global GAP Global Good Agricultural Practice Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu ICM Integrated Crop Management Quản lí cây trồng tổng hợp INM Integrated Nutrien Management Quản lí dinh dưỡng tổng hợp IPM Integrated Pest Management Quản lí dịch hại tổng hợp MCED Monroe County Economic Hội nghị cấp bộ trưởng về môi Development trường và phát triển MUB Molasses-urea block Thức ăn bổ sung chăn nuôi OECD Organization for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế operation and Development UNEP United Nations Environment Chương trình Môi trường Liên Hiệp Programme Quốc UNESCAP United Nations Economic and Social Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Commission for Asia and the Pacific Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc VietGAP Vietnamese Good Agricultural Practices Quy trình thực hành nông nghiệp tốt tại Việt Nam WB World Bank Ngân hàng thế giới DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 1. Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng xanh và vận dụng vào phát triển nông nghiệp ở tỉnh Vĩnh Long. Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản nước ta giai đoạn 2005 – 2017. Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản nước ta phân theo vùng năm 2017 (giá hiện hành).

Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá hiện hành giai đoạn 2005 – 2017. Vị thế của một số sản phẩm nông nghiệp theo vùng năm 2017 (về diện tích trồng, nghìn ha, %). Một số chỉ tiêu ngành thủy sản nước ta giai đoạn 2005 – 2017. Các nhóm đất của tỉnh Vĩnh Long năm 2015.

Hiện trạng sử dụng đất ở tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017. Các sông chính trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. Một vài chỉ tiêu về dân số của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017. Lao động và cơ cấu lao động đang làm việc phân theo thành thị, nông thôn và nhóm ngành kinh tế của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017.

Mức tiêu dùng một số mặt hàng lương thực, thực phẩm bình quân đầu người/năm và khả năng cung ứng tại chỗ của tỉnh Vĩnh Long năm 2010 và 2017. Vốn đầu tư trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long phân theo nhóm ngành kinh tế giai đoạn 2005 – 2017 (giá hiện hành). GRDP và tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017. Giá trị sản xuất và tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017 (tỉ đồng, giá so sánh 2010).

Quy mô và cơ cấu GTSX nông, lâm, thủy sản của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017 (giá hiện hành). Quỹ đất và cơ cấu đất nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017. Giá trị sản xuất và tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017 .