Luận án tiến sỹ nâng cao hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh thanh h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN Lương Tất Thắng NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở MIỀN NÚI TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI- Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN Lương Tất Thắng NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở MIỀN NÚI TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TSKH Lê Du Phong 2. TS Kim Quốc Chính HÀ NỘI- Năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Nâng cao hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của cá nhân tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là do tác giả thực hiện.

Các tài liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu của các tổ chức, cá nhân khác được tham khảo, sử dụng, trích dẫn trong luận án đều đã được ghi rõ nguồn gốc một cách trung thực. Tôi xin chịu trách nhiệm về những nội dung đã cam đoan ở trên. Tác giả luận án Lương Tất Thắng ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cố GS. Lê Du Phong và TS.

Kim Quốc Chính đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn ông Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Ban lãnh đạo Viện, các đơn vị hữu trách cùng tất cả các nhà khoa học, bạn đồng nghiệp đã ủng hộ, giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn các cơ quan, đơn vị ở tỉnh Thanh Hóa đã ủng hộ, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè đã động viên, chia sẻ và khuyến khích tôi hoàn thành luận án.

Tác giả luận án Lương Tất Thắng iii DANH MỤC CHỮ VẾT TẮT CN : Công nghiệp CHDCND : Cộng hòa dan chủ nhân dân GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GTSX : Giá trị sản xuất GTGT : Giá trị gia tăng GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn OECD : Tổ chức hợ tác và phát triển kinh tế NCKH : Nghiên cứu khoa học HQ : hiệu quả KKT : Khu kinh tế EU : Liên minh châu Âu ICOR : Chỉ số suất đầu tư cần thiết để tạo ra một đơn vị giá trị tăng thêm HTX : Hợp tác xã HQ : Hiệu quả MNTH : miền núi Thanh Hóa QLNN : Quản lý nhà nước PA : Phương án SX : Sản xuất SWOT : Mô hình phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức TS : Tổng số Tp : Thành phố iv DANH MỤC BẢNG, BIỂU, HÌNH VẼ Danh mục bảng Bảng 1.1: Phân biệt hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nông nghiệp.2: Một số chỉ tiêu hiệu quả phát triển một số hệ thống nông lâm kết hợp ở huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên. 28 Danh mục biểu Biểu 1.4: Tiếp cận phân tích hiệu quả phát triển chăn nuôi bò thịt ở Việt Nam.5: Một số chỉ tiêu của các doanh nghiệp sản xuất đường ở các tỉnh Bắc Trung Bộ và bình quân cả nước.6: ICOR của Việt Nam qua các giai đoạn.1: Dự báo nhu cầu nông sản thực phẩm vào 2025*.2: So sánh một số chỉ tiêu về cây trồng của Thanh Hóa so với các tỉnh trong cả nước vào năm 2018.3: Tổng hợp các hiện tượng thời tiết, khí hậu chủ yếu và thiệt hại qua các năm.4: Dân số nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.5: Một số chỉ tiêu về phát triển nông nghiệp ở miền núi Thanh Hóa.6: Một số nông sản chính của miền núi tỉnh Thanh Hóa.7: Tỷ lệ hộ nghèo ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.8: Một số chỉ tiêu chủ yếu về hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.9: Hiệu quả trồng trọt theo tiểu vùng ở miền núi Thanh Hóa.10: Hiệu quả trồng một số cây trồng ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.11: Cơ cấu sử dụng đất ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.12: Tỷ trọng nông nghiệp trong tổng nền kinh tế ở miền núi Thanh Hóa .14: Tỷ trọng giá trị gia tăng trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp ở miền núi Thanh Hóa.14: Đóng góp của các ngành vào gia tăng gía trị sản xuất nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2011-2018.15: Tỷ trọng giá trị nông sản hàng hóa của nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.16: Đầu tư phát triển nông nghiệp giai đoạn 2011-2018 ở miền núi Thanh Hóa.1: Tổng hợp các hiện tượng biến đổi khí hậu và thiên tai qua các năm.2: Một số mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của miền núi Thanh Hóa.3: Dự báo một số nông sản chủ yếu ở miền núi Thanh Hóa.4: Dự báo gía trị sản xuất nông nghiệp nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.5: Dự báo giá trị gia tăng nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.6: Cơ cấu sử dụng đất của 3 tiểu vùng năm 2025.7: Dự báo cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp ở miền núi Thanh Hóa.8: Dự báo cơ cấu sử dụng lao động nông nghiệp ở miền núi Thanh Hóa .9: Dự kiến đối tác đầu tư phát triển nông nghiệp Thu hút vào miền núi tỉnh Thanh Hóa.10: Dự báo đầu tư phát triển nông nghiệp ở miền núi Thanh Hóa.11: Dự báo phát triển doanh nghiệp và doanh nhân ngoài khu vực nông nghiệp.12: Dự báo nhu cầu đào tạo của miền núi Thanh Hóa.13: Dự báo nhu cầu đào tạo nhân lực theo ngành của miền núi.14 Dự báo phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp theo lãnh thổ ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.15: Dự báo một số chỉ tiêu hiệu quả phát triển nông nghiệp đến 2025 ở miền núi tỉnh Thanh Hóa. 145 Danh mục hình vẽ Hình 1: Sơ đồ Khung nghiên cứu của luận án.1: Quan hệ tương tác giữa ba khối ngành trong nền kinh tế.2: Phân bố các hệ thống sinh thái nông-lâm nghiệp theo địa hình.3: Chuỗi giá trị sản xuất đường mía.1: Cấu trúc sản xuất nông nghiệp miền núi.2: Sơ đồ chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp sẽ ứng dụng ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.3: Sơ đồ Tổ hợp nông – công nghiệp sẽ ứng dụng vàonghiên cứu phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.4: Quan hệ hữu cơ giữa các khía cạnh của hiệu quả phát triển nông nghiệp51 Hình 2.5: Hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi và chia sẻ lợi ích cho những người liên quan trực tiếp.6: Quan hệ giữa hiệu quả phát triển nông nghiệp với hiệu quả của các ngành và của cả nền kinh tế.7: Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi.8: Sơ đồ tổ chức lãnh thổ nông nghiệp.9: Sơ đồ hợp tác xã nông nghiệp trong hệ thống hợp tác xã.1: Lựa chọn thị trường tiêu thụ nông sản của miền núi Thanh Hóa.118 Bản đồ hành chính tỉnh Thanh Hóa.80 vii MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Khung nghiên cứu. Quan điểm, phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

Quan điểm nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. 10 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP. Tổng quan về phát triển nông nghiệp trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tổng quan về hiệu quả phát triển nông nghiệp.Về hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội.

Về hiệu quả phát triển nông nghiệp. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển nông nghiệp 37 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở MIỀN NÚI VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN. Cơ sở lý luận về nâng cao hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Nông nghiệp miền núi trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.

Nông nghiệp miền núi. Phát triển nông nghiệp miền núi trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ ngh , to n uh v iến đổi khí hậu. Hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Quan niệm, bản chất v ý ngh hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi.

Nâng cao hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Quan hệ giữa hiệu quả phát triển nông nghiệp và hiệu quả phát triển kinh tế- xã hội ở miền núi. Yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Đánh gía hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi.

Ý ngh ủa việ đánh giá hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Phân tích nguyên nhân của tình trạng hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi. Kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi.

Từ thực tiễn trong nước. Từ thực tiễn nước ngoài. 76 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở MIỀN NÚI TỈNH THANH HÓA GIAI ĐOẠN 2010-2018. Một số thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển nông nghiệp miền núi tỉnh Thanh Hóa.

Khái quát địa bàn nghiên cứu. Yếu tố thuận lợi và khó khăn, hạn chế ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa. Yếu tố thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Yếu tố h h n, hạn chế chủ yếu đối với phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa.

Thực trạng hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa 87 3. Khái quát tình hình phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa. Đánh giá hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa 91 ix 3. Nhận định tổng quát về hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi Thanh Háo.

Đánh giá ụ thể hiệu quả phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh Hóa. Nguyên nhân của thành công và của hạn chế, yếu kém. Nguyên nhân của thành công. Nguyên nhân của hạn chế.

98 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở MIỀN NÚI TỈNH THANH HÓA ĐẾN 2025. Bối cảnh và định hướng phát triển nông nghiệp ở miền núi tỉnh Thanh hóa đến 2025. Bối cảnh và khả năng thị trường nông sản của miền núi tỉnh Thanh Hóa. Bối cảnh trong nước và quốc tế đối với phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa, giá trị gi t ng o.