Luận án: Các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè bền vững vùng Đông Bắc Bắc bộ

i LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan luận án này, do tự bản thân thực hiện, không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác ñể làm sản phẩm của riêng mình. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng ñược công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác, mọi sự trích dẫn ñã ñược chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận án. Tác giả Tạ Thị Thanh Huyền ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành tới PGS.

Nguyễn Thế Chinh và PSG. Trần Trí Thiện - những người Thầy ñã chỉ bảo, hướng dẫn và giúp ñỡ tôi rất tận tình trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Trường ðại học Kinh tế Quốc dân, Viện sau ðại học là cơ sở ñào tạo Nghiên cứu sinh. Cùng sự giúp ñỡ tận tình của Ban chủ nhiệm Khoa Môi trường và ðô thị, các Thầy, Cô trong Bộ môn: Kinh tế - Quản lý Tài nguyên và Môi trường thuộc Khoa Môi trường và ðô thị Trường ðại học Kinh tế Quốc dân ñã tạo mọi ñiều kiện thuận lợi và giúp ñỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Xin gửi lời cảm ơn ñến Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp, Cục trồng trọt, Trung tâm Tin học và Thống kê thuộc Bộ Nông nghiệp &PTNT; Ban Phát triển vùng của Viện Chiến lược Phát triển thuộc Bộ Kế hoạch ðầu tư; Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp miền núi phía Bắc; Tổng Công ty chè Việt Nam; các Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công thương, Sở Kế hoạch ðầu tư các tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ, Bắc Giang và các cơ quan, tổ chức, cá nhân ñã giúp ñỡ tôi về nguồn tư liệu phục vụ cho việc thực hiện ñề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Kinh tế – Trường ðại học Kinh tế &QTKD Thái Nguyên, các ñồng nghiệp nơi tôi công tác ñã ủng hộ, tạo mọi ñiều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cuối cùng xin cảm ơn gia ñình, những người thân và bạn bè, luôn ñộng viên, ủng hộ, giúp tôi tập trung nghiên cứu và hoàn thành bản luận án của mình. Hà Nội, tháng 12 năm 2011 Tác giả Tạ Thị Thanh Huyền iii MỤC LỤC Lời cam ñoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vii Danh mục bảng.viii Danh mục biểu ñồ. ix Danh mục sơ ñồ.

ix Danh mục bản ñồ. ix MỞ ðẦU. Tính cấp thiết của luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. ðối tượng nghiên cứu của ñề tài. Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Những ñóng góp mới của luận án.

Những ñóng góp mới về mặt học thuật, lý luận. Những kết luận, ñề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu. Cấu trúc của luận án. MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ SẢN XUẤT CHÈ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.

Cơ sở lý luận về các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo hướng phát triển bền vững. Quan niệm về phát triển bền vững các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè. Vai trò của nghiên cứu các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo hướng phát triển bền vững. Nội dung nghiên cứu các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo hướng phát triển bền vững.

Kết quả và hiệu quả của các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè. Các nhân tố ảnh hưởng tới hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo hướng PTBV. Kinh nghiệm phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo hướng phát triển bền vững trên thể giới và ở Việt Nam. Các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè một số nước trên thế giới.

Các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè. 37 Tiểu kết chương 1. ðẶC ðIỂM ðỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ðặc ñiểm vùng ñông Bắc Bắc bộ. ðặc ñiểm ñiều kiện tự nhiên. ðiều kiện kinh tế - xã hội của Vùng. Tình hình phát triển sản xuất chè vùng ðông Bắc Bắc bộ.

ðánh giá ñiều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng ðông Bắc Bắc bộ. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích. Chọn ñiểm nghiên cứu.

Thu thập tài liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Tổng hợp, phân tích thông tin. 65 Tiểu kết chương 2.

THỰC TRẠNG CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ SẢN XUẤT CHÈ VÙNG ðÔNG BẮC BẮC BỘ. Hiện trạng phát triển các hình thức chức lãnh thổ sản xuất chè ở vùng ðông bắc Bắc bộ. Các hình thức tổ chức lãnh thổ theo chiều ngang. Hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo chiều dọc.

Kết quả và hiệu quả của các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè vùng ðông Bắc Bắc bộ. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng ñến tổ chức các hình thức sản xuất chè theo lãnh thổ ở vùng ðBBB. Ảnh hưởng của ñiều kiện tự nhiên. Kiến thức và kinh nghiệm sản xuất.

Kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất và chế biến. ðầu tư công, dịch vụ công góp phần tạo ra vùng sản xuất chè. Thị trường tiêu thụ sản phẩm. Cơ chế chính sách ñối với phát triển ngành chè.

Một số vấn ñề ñặt ra ñối với các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè vùng ðBBB. Những vấn ñề về kinh tế, xã hội và môi trường. Những vấn ñề ñặt ra ñối với các hình thức tổ chức sản xuất chè vùng ðBBB. 130 Tiểu kết chương 3.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ SẢN XUẤT CHÈ Ở VÙNG ðÔNG BẮC BẮC BỘ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG. Quan ñiểm phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất vùng ðBBB theo hướng bền vững. Phát triển sản xuất chè luôn bám sát nhu cầu thị trường. Quan ñiểm dựa vào lợi thế so sánh của vùng.

Coi trọng công tác ñầu tư công của Chính phủ. Quan ñiểm phát triển bền vững. Phương hướng phát triển và hoàn thiện các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè vùng ðBBB. ðịnh hướng phát triển kinh tế - xã hội vùng ðBBB.

Phương hướng quy hoạch, phát triển bền vững các hình thức tổ chức sản xuất chè vùng ðBBB. Một số giải pháp nhằm phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè ở vùng ñông bắc bắc bộ theo hướng phát triển bền vững. Giải pháp phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo chiều ngang. Giải pháp phát triển các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè theo chiều dọc.

Hoàn thiện một số chính sách kinh tế vĩ mô nhằm phát triển bên vững các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè. Hoàn thiện chính sách ñầu tư công, dịch vụ công ñể góp phần tạo ra vùng sản xuất chè. Nâng cao năng lực cho các hình thức tổ chức lãnh thổ sản xuất chè của vùng. 166 Tiểu kết chương 4.

167 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 176 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 177 PHẦN PHỤ LỤC.

185 vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1. TIẾNG VIỆT Chữ viết tắt Viết ñầy ñủ tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật DNNN Doanh nghiệp nhà nước ðBBB Vùng ðông Bắc Bắc bộ HTX Hợp tác xã KTCB Kiến thiết cơ bản KHKT Khoa học kỹ thuật PTBV Phát triển bền vững TNHH Công ty trách nhiệm hữu hạn UBND Uỷ ban nhân dân VietGAP Quy trình thực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn của Việt Nam Vinatea Tổng công ty chè Việt Nam VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm XDCB Xây dựng cơ bản 2. TIẾNG ANH Chữ viết tắt Viết ñầy ñủ tiếng Anh Viết ñầy ñủ tiếng Việt FAO Food and Agriculture Tổ chức Nông Lương quốc tế Organization GAP Good Agricultural Practices Thực hành nông nghiệp tốt GM Gross Margin Lãi gộp GO Gross Output Giá trị sản xuất HACCP Hazard Analysis and Critical Tiêu chuẩn phân tích mối nguy và ñiểm Control Points kiểm soát tới hạn IC Intermediate Cost Chi phí trung gian IPM Integrated pest management Chương trình quản lý dịch hại tổng hợp ISO International Standardization Tiêu chuẩn chất lượng quốc tế Organization NGOs Non-governmental Tổ chức phi chính phủ organization OTD Orthodox tea Chè ñen truyền thống PRA Participatory Rural Appraisal Phương pháp ñánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân WTO World trade organization Tổ chức thương mại quốc tế viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tăng trưởng về diện tích, năng suất, sản lượng chè Việt Nam .1: Hiện trạng sử dụng ñất vùng ðông Bắc Bắc bộ .2: Phân bố diện tích chè tại Việt Nam năm 2009.3: Tình hình sản xuất, xuất khẩu chè vùng ðông Bắc Bắc bộ .1: Diện tích, năng suất, sản lượng chè vùng ðBBB qua các năm.2: Tổng hợp nguồn vốn hỗ trợ, khuyến khích sản xuất chè của vùng.3: So sánh một số chỉ tiêu theo .4: Hiệu quả sản xuất chè của các tỉnh vùng ðông Bắc Bắc bộ .5: Tổng hợp ñặc ñiểm chung các nhóm hộ trồng chè.6: Cơ cấu diện tích ñất trồng chè của các loại hộ.7: Diện tích, năng suất, sản lượng chè của các nhóm hộ.8: Hiệu quả sản xuất trên 1 ha chè của các nhóm hộ ñiều tra .9: ðịnh mức ñầu tư và mức ñầu tư cho 1 ha chè.10: Diện tích ñất thích hợp trồng chè ở Việt Nam .11: Tổng hợp việc áp dụng công nghệ kỹ thuật mới trong sản xuất chè vùng ðBBB .12: Áp dụng sản xuất chè an toàn, chè hữu cơ của vùng .13: Tổng hợp chế ñộ chăm sóc chè vùng ðBBB .1: Phương hướng quy hoạch sản xuất chè vùng ðBBB ñến năm 2020.2: Phương hướng quy hoạch sản xuất chè cho các tỉnh vùng ðBBB ñến năm 2020. 143 ix DANH MỤC BIỂU ðỒ Biểu ñồ 2.1: Dân số cả nước và vùng ðông Bắc Bắc bộ .2: Cơ cấu dân tộc vùng ðông Bắc Bắc bộ .3: Hiện trạng ñất trồng chè vùng ðông Bắc Bắc bộ .4: Cơ cấu sản lượng và giá trị chè xuất khẩu của Vùng .1: Tổng hợp các cơ sở chế biến chè vùng ðBBB năm 2009 .2: Giá trị tăng thêm từ chuỗi giá trị chè vùng ðBBB.3: Cơ cấu giống chè một số tỉnh vùng ðông Bắc Bắc bộ .