Luận án khoa học: Yếu tố hạn chế và biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất mủ cao su tại Đắk Lắk

1 MỞ ðẦU 1 Tính cấp thiết của ñề tài Cây cao su (Hevea brasiliensis) thuộc Họ thầu dầu (Euphorbiaceae), Bộ ba mãnh vỏ (Euphorbiales) là một cây công nghiệp có nguồn gốc ở lưu vực sông Amazôn (Nam Mỹ), ñược trồng phổ biến trên quy mô lớn tại ðông Nam Châu Á và miền nhiệt ñới Châu Phi từ năm 1876 (Nguyễn Khoa Chi, 1996) [3]. Cây cao su ñược du nhập vào Việt Nam từ năm 1897. Hiện nay cây cao su ñang chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, góp phần ñáng kể cho phát triển công nghiệp trong nước và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị kinh tế chiến lược của Việt Nam (Nguyễn Khoa Chi, 1996) [3], (Nguyễn Thị Huệ, 2007) [24]. Diện tích trồng cao su ở nước ta ñến năm 2010 ñạt 740.000 ha với sản lượng khoảng 754.500 tấn mủ khô.

ðể phát triển diện tích trồng cao su ñáp ứng nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu, Chính phủ có quyết ñịnh phát triển cây cao su lên 800.000 ha vào năm 2015 và ñạt sản lượng từ 1,1 - 1,2 triệu tấn vào năm 2020, ñồng thời hỗ trợ các dự án phát triển cây cao su ở nước ngoài của các doanh nghiệp (200.000 ha tại Lào và Campuchia…) (Trần Thị Thúy Hoa, 2011) [18]; (Trần Thị Thúy Hoa, 2011) [20]. ðắk Lắk là một tỉnh miền núi, có ñiều kiện ñể phát triển nhiều cây công nghiệp như cao su, cà phê, ca cao. Diện tích cao su hiện có khoảng 25.124 ha, trong ñó diện tích ñã ñưa vào khai thác khoảng 18.497 ha, song chất lượng vườn cây có nhiều biểu hiện kém, năng suất mủ khá thấp (14 - 15 tạ mủ khô/ha/năm) so với miền ðông Nam bộ là 18 - 19 tạ mủ khô/ha/năm. Vậy nguyên nhân nào ñã hạn chế năng suất mủ cao su tại tỉnh ðắk Lắk? Cần có những biện pháp khắc phục gì ñể giữ vững và nâng cao năng suất mủ cao su trên nền ñất màu mỡ này? ðây là vấn ñề bức xúc của các cơ sở sản xuất cao su tại tỉnh ðắk Lắk trong giai ñoạn hiện nay.

2 Mỗi loại cây trồng ñòi hỏi một ñiều kiện tự nhiên và kỹ thuật chăm sóc khác nhau ñể sinh trưởng phát triển ñạt năng suất cao. ðối với cây cao su, các yêu cầu trên không quá khắt khe, nhưng qua ñiều tra thực tế tại tỉnh ðắk Lắk thấy xuất hiện nhiều yếu tố hạn chế năng suất mủ cao su: Khí hậu tỉnh ðắk Lắk phân làm hai mùa rõ rệt: Mùa mưa từ tháng 5 ñến tháng 11, lượng mưa khá lớn (350 mm/tháng), mưa nhiều ngày (22 - 25 ngày/tháng) ảnh hưởng rất lớn ñến công tác cạo mủ và thu gom mủ. Những ngày có mưa buổi sáng công nhân thường cạo trễ, thu mủ sớm hoặc nghỉ cạo; ñây là nguyên nhân chính làm giảm năng suất mủ trong mùa mưa. Ngoài ra, ẩm ñộ cao, nhiệt ñộ cao tạo ñiều kiện thuận lợi cho các loại bệnh hại, ñặc biệt là bệnh loét sọc mặt cạo, bệnh thối mốc mặt cạo trực tiếp làm giảm lượng mủ.

Mùa khô từ tháng 12 ñến tháng 4 năm sau, nhiệt ñộ thấp (20 - 210C), gió mạnh (4-5 m/s), ẩm ñộ không khí và ẩm ñộ ñất rất thấp. Các tháng này hầu như không mưa gây nên hiện tượng khô hạn khắc nghiệt, chính khô hạn và gió mạnh là hai yếu tố hạn chế thời gian chảy mủ làm giảm năng suất mủ trong mùa khô và ñầu mùa mưa. ðất trồng cao su tại tỉnh ðắk Lắk thuộc ñất ñỏ bazan giàu dinh dưỡng nhưng cũng có những mặt hạn chế nhất ñịnh như ñịa hình phức tạp, chia cắt nhiều, ñộ dốc lớn gây xói mòn nghiêm trọng nên càng tăng nhanh quá trình suy thoái ñất. Hàm lượng dinh dưỡng khoáng khá cao nhưng tỷ lệ giữa các dinh dưỡng khoáng không cân ñối so với yêu cầu của cây cao su, phần nào ảnh hưởng ñến khả năng hấp thu dinh dưỡng và sản xuất mủ của cây.

Mặt khác, các yếu tố kỹ thuật không ñược tuân thủ nghiêm ngặt, ñầu tư chưa ñúng mức và không ñồng bộ. Vấn ñề bảo vệ bồi dưỡng cải tạo ñất chưa ñược chú trọng, bón phân không ñáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cây, công tác dự tính dự báo phòng trừ bệnh hại chưa kịp thời, kỹ thuật khai thác chưa ñảm bảo. dẫn ñến chất lượng vườn cây kém, mật ñộ cây cạo thưa, năng suất vườn cây không cao. 3 Xuất phát từ thực tế trên và yêu cầu của sản xuất, chúng tôi tiến hành ñề tài: “Nghiên cứu những yếu tố hạn chế và một số biện pháp kỹ thuật khắc phục nhằm nâng cao năng suất mủ cao su tại tỉnh ðắk Lắk”.

2 Mục tiêu nghiên cứu của ñề tài 2.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu những yếu tố hạn chế và một số biện pháp kỹ thuật khắc phục nhằm ñề xuất ñược liều lượng nước tưới, phương pháp phòng trừ bệnh phấn trắng, phương pháp che mưa và công thức cạo mủ hợp lý cho vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh ñể nâng cao năng suất mủ cao su tại tỉnh ðắk Lắk.2 Mục tiêu cụ thể - Xác ñịnh những yếu tố khí hậu, ñất ñai có ảnh hưởng ñến năng suất mủ của cây cao su tại tỉnh ðắk Lắk. - Xác ñịnh những yếu tố kỹ thuật có ảnh hưởng ñến năng suất mủ của cây cao su tại tỉnh ðắk Lắk. - Xác ñịnh một số biện pháp kỹ thuật (tưới nước, phòng trừ bệnh phấn trắng, che mưa và công thức cạo mủ) ñể áp dụng trên vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh tại tỉnh ðắk Lắk. - Xây dựng mô hình sản xuất cao su ở thời kỳ kinh doanh có năng suất mủ cao su cao (> 1,8 tấn/ha) tại tỉnh ðắk Lắk.

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của ñề tài 3.1 Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của ñề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học có ý nghĩa về các yếu tố hạn chế cũng như ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật ñến năng suất mủ cao su tại tỉnh ðắk Lắk. - Luận án cũng là tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy và nghiên cứu về cây cao su tại tỉnh ðắk Lắk và các tỉnh trồng cao su khác.2 Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của ñề tài góp phần ñề ra các giải pháp kỹ thuật 4 làm tăng năng suất mủ cao su lên 1.842,7 kg/ha, tăng hiệu quả kinh tế 44,2% so với sản xuất ñại trà và tăng 19,2% so với quy trình sản xuất của Công ty TNHH MTV cao su ðắk Lắk. 4 Những ñóng góp mới của luận án - Nghiên cứu ñã xác ñịnh một số yếu tố hạn chế năng suất mủ cao su ở thời kỳ kinh doanh tại tỉnh ðắk Lắk là: ñối với khí hậu, lượng mưa lớn và số ngày mưa nhiều trong tháng 7 - 9, lượng bốc hơi nước cao và gió mạnh trong mùa khô; ñối với ñất ñai, ñộ dốc cao, ñộ no bazơ và hàm lượng kali dễ tiêu trong ñất thấp; ñối với biện pháp canh tác, cơ cấu giống không hợp lý và lẫn giống, trên 80% diện tích trồng bằng stumps 10 có năng suất thấp hơn so với phương pháp trồng bầu cắt ngọn, phòng trừ bệnh phấn trắng không kịp thời, chất lượng vườn cây thấp, chỉ có 47,5% diện tích ñạt loại tốt. - ðã xác ñịnh ñược (lần ñầu tiên) công thức tưới, giữ ẩm (15.000 lít nước + 2 lít KOM)/ha cho vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh tại tỉnh ðắk Lắk.

- ðã xác ñịnh ñược (lần ñầu tiên) công thức phun thuốc phòng trừ bệnh phấn trắng kết hợp phun phân qua lá (1kg Sulox + 2 lít Komix-Rb + 400 lít nước)/ha cho vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh bằng máy phun thuốc tại tỉnh ðắk Lắk. - Xác ñịnh phương pháp che mưa mặt cạo bằng tấm xốp và công thức cạo mủ (1/8 S↑ d/3 10m/12.RRIMFLOW) thích hợp với vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh nhóm II tại tỉnh ðắk Lắk. - Xây dựng và nhân rộng mô hình sản xuất cao su ở thời kỳ kinh doanh nhóm II có năng suất cao 1.842,7 kg/ha tại tỉnh ðắk Lắk. 5 Phạm vi nghiên cứu của ñề tài 5.1 Về không gian ðề tài ñược triển khai trên những vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh tại các nông trường thuộc Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Một thành viên (TNHH MTV) cao su ðắk Lắk.2 Thời gian nghiên cứu ðề tài ñược triển khai liên tục từ năm 2008 ñến 2011.

Tuy nhiên ñể làm sáng tỏ kết quả nghiên cứu ñể ñi ñến những kết luận khoa học, khách quan, ñề tài ñã kế thừa những kết quả nghiên cứu của các tác giả trước ñây.3 Giới hạn nghiên cứu Nghiên cứu này chỉ giới hạn trên phạm vi vườn cao su ở thời kỳ kinh doanh tại các nông trường cao su thuộc Công ty TNHH MTV cao su ðắk Lắk. 6 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về cây cao su - Nguồn gốc: Cây cao su ñược tìm thấy tại vùng châu thổ sông Amazôn (Nam mỹ) bao gồm các nước: Brazil, Bolivia, Peru, Colombia, Ecuador, Venezuela, Guiyane thuộc Pháp. ở khu vực 50 vĩ Bắc và Nam. ðây là một vùng nhiệt ñới ẩm ướt, lượng mưa trên 2.000 mm, nhiệt ñộ cao và ñều quanh năm, có mùa khô kéo dài 3 - 4 tháng, ñất thuộc loại ñất sét tương ñối giàu chất dinh dưỡng, có ñộ pH = 4,5 - 5,5, tầng ñất canh tác sâu, thoát nước trung bình.

Cây cao su trong tình trạng hoang dại là một cây rừng lớn, thân thẳng, cao 30 - 50 m, chu vi thân ñạt 5 - 7 m, tán lá rộng và sống trên 100 năm. Cây lưỡng bội (2n) có số nhiễm sắc thể là 2n = 36, hoa ñơn tính ñồng chu (Nguyễn Khoa Chi, 1996 [3], Nguyễn Thị Huệ, 2007 [24]). - Giá trị của cây cao su: Cây cao su ñược trồng với quy mô lớn trên thế giới là nhờ vào sản phẩm ñặc biệt của cây là mủ cao su, ñó là một nguyên liệu cần thiết trong nhiều ngành công nghiệp hiện nay. Ngoài ra, cây cao su còn cho các sản phẩm khác cũng có công dụng không kém phần quan trọng như gỗ, dầu hạt.

Cây cao su còn có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái, cải thiện vấn ñề kinh tế xã hội nhất là ở các vùng trung du, miền núi, góp phần bảo vệ an ninh quốc phòng tại các vùng biên giới (Nguyễn Thị Huệ, 2007) [24].2 Tình hình phát triển cao su thiên nhiên trên thế giới và Việt Nam ñến năm 2010 1.1 Tình hình phát triển cao su thiên nhiên trên thế giới ñến năm 2010 1.1 Tình hình sản xuất cao su thiên nhiên trên thế giới ñến năm 2010 Trên thế giới, hình thức sản xuất cao su tùy thuộc từng quốc gia, có nơi trồng cao su trên những vùng ñất rộng lớn từ 500 ha ñến 10.