Luận án TS Lương Đức Toàn: Yếu tố hạn chế đất nông nghiệp Sơn La & giải pháp

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN LƯƠNG ĐỨC TOÀN NGHIÊN CỨU YẾU TỐ HẠN CHẾ TRONG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH SƠN LA VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC ĐẤT HÀ NỘI - 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN LƯƠNG ĐỨC TOÀN NGHIÊN CỨU YẾU TỐ HẠN CHẾ TRONG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH SƠN LA VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC CHUYÊN NGÀNH : KHOA HỌC ĐẤT MÃ SỐ : 62620103 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC ĐẤT Người hướng dẫn Khoa học 1. Nguyễn Xuân Hải 2. Hồ Quang Đức HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất cứ học vị nào khác.

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Lương Đức Toàn LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của tập thể, cá nhân, người thân trong gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Lãnh đạo Viện, Lãnh đạo Phòng KH&HTQT và toàn thể cán bộ Viện Thổ nhưỡng Nông hóa đã tạo điều kiện cho tôi tham gia thực hiện trực tiếp và sử dụng một số số liệu của đề tài Độc lập cấp Nhà nước “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất nông nghiệp vùng miền núi Tây Bắc Việt Nam”. Tôi xin chân thành cám ơn TS.

Trần Minh Tiến, chủ nhiệm đề tài đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cám ơn Lãnh đạo và cán bộ Bộ môn Phát sinh học và Phân loại đất, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa; các đơn vị, ban, ngành trong tỉnh Sơn La, Phòng Sau đại học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã cùng cộng tác, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành tốt công việc của mình. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Xuân Hải và PGS.

Hồ Quang Đức là những người thầy trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến các Thầy, Cô giáo trong Bộ môn Thổ nhưỡng & Môi trường đất, Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã tạo điều kiện và tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Trân trọng cảm ơn tới các đồng nghiệp, bạn bè, người thân đã luôn sát cánh bên tôi, động viên và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này! NCS Lương Đức Toàn MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC CÁC BẢNG. 5 DANH MỤC CÁC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu của đề tài. Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH SƠN LA.

Điều kiện tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội. NHỮNG NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI VỀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 18 1. Yếu tố hạn chế (YTHC) và nguyên nhân.

Xác định các yếu tố hạn chế của đất đối với cây trồng. Nghiên cứu giải pháp khắc phục các yếu tố hạn chế của đất. NHỮNG NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VỀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN. Nguyên nhân xuất hiện các yếu tố hạn chế trong đất Việt Nam.

Nghiên cứu các giải pháp khắc phục các yếu tố hạn chế trong đất trồng. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ HẠN CHẾ TRONG ĐẤT DỐC TẠI VÙNG TÂY BẮC VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC. ĐÁNH GIÁ CHUNG NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊNCỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu thực trạng sản xuất nông nghiệp tỉnh Sơn La. Nghiên cứu thực trạng chất lượng đất đai và các yếu tố hạn chế trong đất sản xuất nông nghiệp.

Đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục các yếu tố hạn chế, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất đai và nâng cao hiệu quả sử dụng đất cho một số cây trồng chính tỉnh Sơn La (ngô, mía, cà phê chè). CÁCH TIẾP CẬN. Tiếp cận kế thừa. Tiếp cận hệ thống.

Tiếp cận sinh thái. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu. Phương pháp lấy mẫu đất và phân tích đất.

Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Phương pháp đánh giá thực trạng chất lượng đất. Xác định các yếu tố hạn chế của đất đối với cây trồng. Phương pháp xây dựng các loại bản đồ.

Phương pháp xây dựng mô hình thực nghiệm. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. THỰC TRẠNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH SƠN LA. Thực trạng các loại sử dụng đất nông nghiệp.

Đánh giá biến động các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất. THỰC TRẠNG TÀI NGUYÊN ĐẤT TỈNH SƠN LA. Phân loại và xây dựng bản đồ đất nông nghiệp tỉnh Sơn La.

Một số tính chất của đất nông nghiệp tỉnh Sơn La. XÁC ĐỊNH CÁC YẾU TỐ HẠN CHẾ CHÍNH TRONG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH SƠN LA. Chất lượng đất đai và yếu tố hạn chế chính. Những yếu tố hạn chế khác.

Kết luận về yếu tố hạn chế chính của đất nông nghiệp tỉnh Sơn La. ĐÁNH GIÁ HẠN CHẾ CỦA ĐẤT ĐAI ĐỐI VỚI MỘT SỐ CÂY TRỒNG CHÍNH. Xây dựng bản đồ chất lượng đất đai. Căn cứ khoa học xác định hạn chế của đất đai đối với cây trồng.

Xác định các yếu tố hạn chế của đất đai đối với cây trồng chính. XÂY DỰNG MỘT SỐ MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT TẠI SƠN LA. Mô hình thực nghiệm cho cây ngô. Mô hình thực nghiệm cho cây mía.

Mô hình thực nghiệm cho cây cà phê chè. ĐỀ XUẤT MỘT SÔ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC HẠN CHẾ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT CHO TỈNH SƠN LA. Giải pháp về khoa học kỹ thuật. Một số giải pháp khác.

136 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 140 TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADB Asian Development Bank - Ngân hàng phát triển châu Á ASEAN Association of Southeast Asian Nations-Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BS Base Saturation - Độ no bazơ CEC Cation Exchange Capacity – Khả năng trao đổi cation CLĐ Công lao động CT Công thức CN Công nghiệp DTTN Diện tích tự nhiên DMC Direct seeding Mulch-based Cropping-System - Gieo hạt cây trồng trực tiếp qua tàn dư thực vật ĐGĐĐ Đánh giá đất đai ĐVĐĐ Đơn vị đất đai FAO Food and Agriculture Organization - Tổ chức Nông Lương Thế giới GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội GIS Geographic Information System - Hệ thống Thông tin Địa lý LU Land Unit- Đơn vị đất đai LMU Land Mapping Unit - Đơn vị bản đồ đất đai LUT Land Use Type - Loại sử dụng đất NN Nông nghiệp OC Organic Carbon - Cacbon hữu cơ SXNN Sản xuất nông nghiệp SBC Sum of basic cations- Tổng cation kiềm trao đổi TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam UBND Ủy ban Nhân dân UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization - Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc) WHO World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới WRB World Reference Base for Soil Resources - Tham chiếu Tài nguyên đất Thế giới 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Diện tích đất bị thoái hóa trên thế giới. Nguyên nhân chính gây thoái hóa đất trên thế giới.

Phân cấp mức độ hạn chế trong đất đối với cây trồng. Cơ cấu 3 loại đất chính. Cơ cấu các loại sử dụng đất nông nghiệp. Biến động diện tích gieo trồng một số cây trồng chính (ha).

Khó khăn của người dân trong sản xuất nông nghiệp tại Sơn La. Đánh giá hiệu quả kinh tế các loại sử dụng đất nông nghiệp chính tỉnh Sơn La. Tổng hợp kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tỉnh Sơn La. Mức độ đầu tư phân bón của một số loại cây trồng chính.

Phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất. Tổng hợp đánh giá khả năng sử dụng bền vững của các LSD. Kết quả phân loại đất tỉnh Sơn La. Một số chỉ tiêu vật lý đất.

Một số chỉ tiêu hóa học đất. Một số chỉ tiêu dinh dưỡng đất. Đánh giá độ chua của đất nông nghiệp tỉnh Sơn La. Kết quả đánh giá dung tích trao đổi cation trong đất.

Kết quả đánh giá hàm lượng chất hữu cơ trong đất. Kết quả đánh giá hàm lượng đạm tổng số. Kết quả đánh giá hàm lượng lân tổng số. Kết quả đánh giá hàm lượng kali tổng số.

Kết quả đánh giá hàm lượng lân dễ tiêu. Kết quả đánh giá hàm lượng kali dễ tiêu. Kết quả đánh giá độ phì nhiêu của đất. Kết quả đánh giá độ dày tầng đất của các loại đất.

Kết quả đánh giá mức độ đá lẫn. Kết quả đánh giá thành phần cơ giới của đất. Kết quả đánh giá, phân cấp độ dốc. Đánh giá khả năng cung cấp nước tưới.

Thống kê các đơn vị đất đai theo loại đất. Một số yêu cầu về đất đai của cây ngô. Thống kê các mức độ hạn chế của đất đai đối với cây ngô. Một số yêu cầu về đất và khí hậu của cây mía.

Thống kê các mức độ hạn chế của đất đai đối với cây mía. Một số yêu cầu về đất đai của cây cà phê chè. Thống kê các mức độ hạn chế của đất đai đối với cây cà phê chè. Tính chất đất trước thí nghiệm cho cây ngô.

Ảnh hưởng của các phương thức canh tác đến năng suất ngô. Hiệu quả kinh tế mô hình ngô. Một số tính chất đất sau thí nghiệm ngô. Tính chất đất trước thí nghiệm cho cây mía.

Ảnh hưởng của các phương thức canh tác đến năng suất mía.