Luận án TS Hoàng Xuân Lam: Tăng năng suất phong lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium miền Bắc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG XUÂN LAM NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NHẰM TĂNG NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG MỘT SỐ GIỐNG HOA PHONG LAN NHẬP NỘI (CATTLEYA, DENDROBIUM, ONCIDIUM) CHO MIỀN BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG XUÂN LAM NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NHẰM TĂNG NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG MỘT SỐ GIỐNG HOA PHONG LAN NHẬP NỘI (CATTLEYA, DENDROBIUM, ONCIDIUM) CHO MIỀN BẮC VIỆT NAM Chuyên ngành : Khoa học cây trồng Mã số : 62 62 01 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Thị Kim Lý 2.TS Nguyễn Xuân Linh HÀ NỘI - 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự chỉ bảo của các thầy hướng dẫn và sự giúp đỡ của tập thể cán bộ nghiên cứu thuộc Bộ môn Đột biến và Ưu thế lai - Viện Di truyền Nông nghiệp. Các số liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những số liệu trong luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả Hoàng Xuân Lam ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bản luận án này, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ về nhiều mặt của các cấp Lãnh đạo, các tập thể và cá nhân.

Trước hết tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng tới PGS. Nguyễn Thị Kim Lý và GS.TS Nguyễn Xuân Linh, những người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này. Luận án được thực hiện tại Bộ môn Đột biến và ưu thế lai - Viện Di truyền Nông nghiệp Việt Nam. Tại đây tôi đã nhận được sự giúp đỡ của Ban lãnh đạo Viện Di truyền Nông nghiệp, Lãnh đạo và các cán bộ Bộ môn Đột biến và ưu thế lai trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể Lãnh đạo và các cán bộ công nhân viên Ban Quản lý Quảng trường Ba Đình - Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Lãnh đạo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Tập thể các cán bộ và các thầy cô trong Ban Đào tạo Sau đại học, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ trong quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện luận án. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới Gia đình, người thân và toàn thể bạn bè, đồng nghiệp đã cổ vũ, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả Hoàng Xuân Lam iii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục viết tắt viii Danh mục bảng ix Danh mục hình xii MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1 2 Mục đích, yêu cầu của đề tài 2 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 1.1 Giới thiệu chung về lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium 5 1.1 Nguồn gốc, vị trí phân loại, giá trị kinh tế và giá trị sử dụng 5 1.2 Đặc điểm thực vật học của lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium 6 1.3 Yêu cầu ngoại cảnh của lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium 10 1.4 Cơ sở khoa học của việc nhập nội các giống lan lai 15 1.5 Cơ sở khoa học của việc chiếu sáng bổ sung 17 1.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium trên thế giới và ở Việt Nam 18 1.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium trên thế giới 18 1.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium ở Việt Nam 21 1.3 Tình hình nghiên cứu cây lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium trên thế giới và ở Việt Nam 25 1.1 Tình hình nghiên cứu cây lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium trên thế giới 25 iv 1.2 Tình hình nghiên cứu cây lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium ở Việt Nam 32 CHƯƠNG 2 VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 45 2.1 Vật liệu nghiên cứu 45 2.4 Các chất có khả năng điều tiết sinh trưởng 48 2.5 Chất có khả năng kích thích ra hoa 49 2.6 Các vật liệu khác 49 2.2 Nội dung nghiên cứu 49 2.1 Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và tuyển chọn một số giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium phù hợp với khu vực đồng bằng Bắc Bộ 49 2.2 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật ở giai đoạn vườn ươm cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn 49 2.3 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật ở giai đoạn vườn sản xuất cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn 50 2.4 Nghiên cứu một số biện pháp điều khiển ra hoa cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn 50 2.3 Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm 50 2.1 Phương pháp đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và tuyển chọn một số giống hoa lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium.2 Các thí nghiệm về biện pháp kỹ thuật ở giai đoạn vườn ươm 52 v 2.3 Các thí nghiệm biện pháp kỹ thuật ở giai đoạn vườn sản xuất cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn.4 Thí nghiệm nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật điều khiển ra hoa cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium được tuyển chọn 56 2.4 Các chỉ tiêu theo dõi 58 2.5 Các điều kiện, trang thiết bị áp dụng trong thí nghiệm 60 2.6 Xử lý số liệu 61 2.7 Địa điểm và thời gian thí nghiệm 61 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 62 3.1 Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và tuyển chọn một số giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium.1 Một số đặc điểm sinh trưởng của các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium giai đoạn vườn ươm 62 3.2 Một số đặc điểm sinh trưởng của các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium giai đoạn vườn sản xuất 66 3.3 Nghiên cứu khả năng ra hoa của các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium 70 3.4 Nghiên cứu đặc điểm về chất lượng hoa của các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium 73 3.5 Điều tra nghiên cứu thành phần sâu, bệnh trên các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium 77 3.6 Một số đặc điểm thực vật học của các giống lan nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium 81 3.2 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật cho các giống lan lai nhập nội thuộc 3 chi Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn ở giai đoạn vườn ươm 87 vi 3.1 Ảnh hưởng của thời vụ ra ngôi đến tỷ lệ sống, khả năng sinh trưởng của các giống lan được tuyển chọn ở giai đoạn vườn ươm 87 3.2 Ảnh hưởng của giá thể đến tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của các giống lan được tuyển chọn ở giai đoạn vườn ươm 90 3.3 Ảnh hưởng của phân bón lá đến sinh trưởng của các giống lan được tuyển chọn trong giai đoạn vườn ươm 94 3.4 Ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng đến tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của các giống lan được tuyển chọn trong giai đoạn vườn ươm 98 3.3 Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật cho các giống lan đã được tuyển chọn ở giai đoạn vườn sản xuất 101 3.1 Ảnh hưởng của biện pháp che sáng đến khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng hoa giống lan Den5 101 3.2 Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng hoa giống lan On1.3 Ảnh hưởng của phân bón lá đến khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng hoa giống lan Cat6.4 Nghiên cứu một số kỹ thuật điều khiển ra hoa cho các giống hoa lan Cattleya, Dendrobium, Oncidium đã được tuyển chọn 117 3.1 Ảnh hưởng của loại đèn chiếu sáng bổ sung đến khả năng ra hoa và chất lượng hoa của lan Den5 và On1.2 Ảnh hưởng của thời gian xử lý chiếu sáng bổ sung đến sinh trưởng, phát triển của lan Den5 và On1.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của thời gian xử lý chiếu sáng bổ sung kết hợp che nilon đến khả năng ra hoa và chất lượng hoa của lan Den5 và On1.4 Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích ra hoa đến khả năng ra hoa và chất lượng hoa giống lan Cat6 133 vii 3.5 Đánh giá hiệu quả kinh tế khi sử dụng các biện pháp kỹ thuật cho các giống lan 136 KẾT LUẬN, ĐỀ NGHỊ 138 Kết luận 138 Đề nghị 139 Các công trình đã công bố liên quan đến luận án 140 Tài liệu tham khảo 141 viii DANH MỤC VIẾT TẮT ÁS TN Ánh sáng tự nhiên BA 6-benzyl adenine Cs Cộng sự CT Công thức đ/c đối chứng FAO Tổ chức lương thực và nông nghiệp Liên hiệp quốc (Food and Agricultural Organization) GA3 Gibberilin IAA Indolylacetic acid IBA Indole Butylic Acid ITC Trung tâm phát triển xuất khẩu của Liên Hợp Quốc KT Kinetin MS Môi trường cơ bản của Murashige và Skoog NAA α - naphthaleneaceticd PCR Phản ứng chuỗi trùng hợp (polymerase chain reaction) PLBs Thể tiền chồi (Protocorm-like body) PVP Poly viny pyrolydone RAPD Đa hình các đoạn ADN được nhân bội ngẫu nhiên (Randomly Amplified Polymorphism DNA) TB : Trung bình TDZ Thidiazuron TLB Tỷ lệ bệnh TNHH Trách nhiệm hữu hạn ix DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 3.1 Đặc điểm sinh trưởng của các giống lan lai nhập nội giai đoạn vườn ươm (Tháng 11/2006 - Văn Giang, Hưng Yên, cây con 8 tháng tuổi) 63 3.2 Đặc điểm sinh trưởng của các giống lan lai nhập nội giai đoạn vườn sản xuất (Tháng 12/2009 - Văn Giang, Hưng Yên) 67 3.3 Khả năng ra hoa của các giống lan nghiên cứu (Tháng 12/2009 - Văn Giang, Hưng Yên) 71 3.4 Một số đặc điểm về chất lượng hoa của các giống lan nghiên cứu (Tháng 12/2009 - Văn Giang, Hưng Yên) 74 3.5 Thành phần sâu, bệnh hại trên các giống lan Cattleya nhập nội 78 3.6 Thành phần sâu, bệnh hại trên các giống lan Dendrobium nhập nội 79 3.7 Thành phần sâu, bệnh hại trên các giống lan Oncidium nhập nội 80 3.8 Một số đặc điểm thực vật học của giống lan Cattleya nhập nội 81 3.