Luận án TS: Nấm ký sinh côn trùng chống ve sầu hại cà phê vùng Tây Nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ----------------------------------------- TRẦN VĂN HUY NGHIÊN CỨU LOÀI NẤM KÝ SINH CÔN TRÙNG CÓ TIỀM NĂNG TRONG PHÒNG CHỐNG VE SẦU HẠI CÀ PHÊ VÙNG TÂY NGUYÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM -----------------*------------------- TRẦN VĂN HUY NGHIÊN CỨU LOÀI NẤM KÝ SINH CÔN TRÙNG CÓ TIỀM NĂNG TRONG PHÒNG CHỐNG VE SẦU HẠI CÀ PHÊ VÙNG TÂY NGUYÊN Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 9.12 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Văn Trịnh TS. Nguyễn Văn Liêm HÀ NỘI – 2020 i LỜI CẢM ƠN Qua một thời gian nỗ lực học tập và nghiên cứu, tới nay tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ: “Nghiên cứu loài nấm ký sinh côn trùng có tiềm năng trong phòng trừ ve sầu hại cà phê vùng Tây Nguyên”. Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận được sự dạy bảo tận tình của các thầy cô, đồng thời cũng nhận được sự giúp đỡ và động viên của các đồng nghiệp, gia đình và bạn bè.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Đào tạo sau đại học, Viện Khoa học nông nghiệpViệt Nam, Viện Bảo vệ thực vật đã đào tạo và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu đề tài luận án này. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy PGS. TS Lê Văn Trịnh và TS. Nguyễn Văn Liêm đã tận tâm truyền đạt kiến thức cho tôi và về lòng say mê nghiên cứu khoa học.

Tôi xin chân thành cảm ơn các chị em anh đồng nghiệp của Trung tâm Đấu tranh Sinh học - Viện Bảo vệ thực vật, cùng các đồng nghiệp nơi tôi công tác và bạn bè đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài luận án tốt nghiệp này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng tới những người thân trong gia đình, bố, mẹ, vợ con, anh chị em đã động viên, giúp đỡ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần trong quá trình học tập. Hà Nội, ngày. năm 2020 Tác giả Trần Văn Huy ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận án này là trung thực, không trùng lặp với các đề tài khác và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Hà Nội, ngày .năm 2020 Tác giả Trần Văn Huy iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN .iii DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH. vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. xi MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nghiên cứu về tác hại của ve sầu cây đối với cây trồng nói chung và cây cà phê nói riêng.

Nghiên cứu sử dụng nấm ký sinh côn trùng để phòng trừ sâu hại cây trồng nói chung và ve sầu nói riêng. Một số đặc điểm chung của chi nấm Paecilomyces và loài nấm Paecilomyces cicadae Samson ký sinh ve sầu. Các phương pháp lên men nhân sinh khối nấm ký sinh côn trùng tạo chế phẩm sinh học. Một số kết quả nghiên cứu về ve sầu hại cà phê ở nước ta.

Nghiên cứu sử dụng chế phẩm nấm ký sinh côn trùng phòng trừ sâu hại cây trồng. Các vấn đề cần quan tâm. 41 CHƯƠNG II VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và thiết bị thí nghiệm. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Xác định thành phần, mức độ phổ biến và khả năng phòng trừ ve sầu hại cà phê của các loài nấm ký sinh ở Tây Nguyên. Xác định một số đặc điểm hình thái và sinh học của nấm tua trắng P. Đặc điểm sinh học của nấm.

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái của nấm tua trắng P. Nghiên cứu khả năng phát triển sinh khối của nấm tua trắng P. Thử nghiệm sử dụng nấm P. cicadae để phòng trừ ve sầu hại cà phê.

Các phương pháp xử lý số liệu. 68 CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thành phần, mức độ phổ biến và khả năng gây chết ve sầu của nấm ký sinh ở Tây Nguyên. Thành phần và mức độ phổ biến của các loài nấm ký sinh trên ve sầu hại cà phê.

Khả năng gây chết ấu trùng ve sầu và phát triển sinh khối của các loài nấm. Phân lập, tuyển chọn nguồn nấm tua trắng P. cicadae có hiệu lực gây chết cao đối với ấu trùng ve sầu hại cà phê. Một số đặc điểm hình thái, sinh học của nấm P.

cicadae (Pae1) ký sinh ve sầu hại cà phê. Đặc điểm hình thái của nấm P. Một số đặc điểm sinh học của nấm P. Một số đặc điểm sinh thái của nấm P.

cicadae ký sinh ve sầu hại cà phê. Diễn biến tỷ lệ ấu trùng ve sầu hại cà phê bị nấm P. cicadae ký sinh ngoài tự nhiên tại một số vùng thuộc khu vực Tây Nguyên. Mức độ ký sinh gây chết ấu trùng ve sầu của nấm P.cicadae tại các tuổi vườn cà phê.

Nghiên cứu khả năng phát triển sinh khối của nấm P. Nghiên cứu kỹ thuật nhân sinh khối nấm P. Khả năng ứng dụng chế phẩm P. cicadae để phòng trừ ve sầu hại cà phê.

114 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 125 v DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. 127 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 146 XỬ LÝ THÔNG KÊ SÔ LIỆU THÍ NGHIỆM.

146 vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Kết quả thu thập mẫu nấm ký sinh tự nhiên trên ve sầu hại cà phê tại một số địa điểm thuộc vùng Tây Nguyên (2013 - 2017). Kết quả đọc trình tự gen của các loài nấm ký sinh ve sầu hại cà phê tại Tây Nguyên (2015-2017). Thành phần nấm ký sinh ve sầu hại cà phê tại các địa điểm thuộc vùng Tây Nguyên (Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, 2013 - 2017).

Mức độ phổ biến của các loài nấm ký sinh ve sầu ở một số vùng trồng cà phê thuộc khu vực Tây Nguyên (2014 - 2018). Khả năng ký sinh gây chết ấu trùng ve sầu (Dundubia nagarasagna) hại cà phê của các loài nấm phân lập được tại Tây Nguyên (Viện BVTV, 2015). Khả năng phát triển sinh khối tạo bào tử của các loài nấm ký ve sầu sinh trên môi trường gạo (Phòng TN, Viện Bảo vệ thực vật, 2015). Kết quả phân lập các chủng nấm P.

cicadae ký sinh trên ve sầu hại cà phê tại Tây Nguyên (2013 - 2015). Hiệu quả gây chết ấu trùng ve sầu hại cà phê của các chủng nấm P. Đặc điểm hình thái của chủng nấm Pae1 trên môi trường PDA. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của nấm P.

Khả năng phân giải một số cơ chất của enzyme ngoại bào các chủng nấm P. cicadae sau 5 ngày lên men chìm trên môi trường PDA (Viện BVTV, năm 2015). Sự phát triển của nấm P. Sự phát triển của nấm P.

Sự phát triển của chủng nấm Pae1 trên môi trường có độ pH khác nhau (Phòng TN, Viện BVTV, năm 2015). Tỷ lệ ấu trùng ve sầu hại cà phê bị nấm P. cicadae ký sinh ngoài tự nhiên tại một số vùng của Tây Nguyên trong 6 tháng đầu năm 2015. Tỷ lệ ấu trùng ve sầu hại cà phê bị nấm P.

cicadae ký sinh ngoài tự nhiên tại một số vùng của Tây Nguyên trong 6 cuối năm, năm 2015. Tỷ lệ ấu trùng ve sầu bị nấm P. cicadae ký sinh ở các vườn cà phê có độ tuổi khác nhau tại Tây Nguyên (2015). Khả năng phát triển sinh khối tạo bào tử trần của nấm P.

Khả năng phát triển sinh khối tạo bảo tử trần của nấm P. Ảnh hưởng của độ ẩm trong môi trường nhân sinh khối đến khả năng sinh bào tử của nấm P. Ảnh hưởng của khối lượng môi trường trong túi nilon đến khả năng phát triển sinh khối của nấm P. Khả năng sinh bào tử của nấm P.

Ảnh hưởng của kỹ thuật nhân sinh khối đến khả năng tạo bào tử trần của nấm P. Ảnh hưởng của phương pháp bảo quản tới chấ t lươṇ g chủng giống gốc P. Hiệu lực phòng trừ ve sầu của chế phẩm P. cicadae sau các tháng bảo quản (Viện Bảo vệ thực vật, năm 2016).

Ảnh hưởng của chất bám dính đến sự nảy mầm của bào tử nấm P. cicadae trong chế phẩm. Liều lượng sử dụng chế phẩm P. cicadae thích hợp trong phòng trừ ve sầu hại cà phê trên đồng ruộng (Krông Pắk, Đắk Lắk - 2016).

Hiệu quả của chế phẩm P. cicadae trong phòng trừ ve sầu ở các thời điểm xử lý khác nhau (Ea Kênh, huyện Krông Pắk, Đắk Lắk - 2016). Hiệu lực của chế phẩm P. cicadae đối với ấu trùng ve sầu trong điều kiện nhà lưới (Viện BVTV, 2016).

Hiệu quả của chế phẩm P. cicadae trong phòng trừ ve sầu hại cà phê trên đồng ruộng diện hẹp (Ea Kênh, Krông Pắk, Đắk Lắk - 2017). Hiệu lực của chế phẩm P. cicadae trong phòng trừ ve sầu hại cà phê trên đồng ruộng diện rộng tại xã Nâm N‘ Jang, năm 2018.

Hiệu lực của chế phẩm trong phòng trừ ve sầu hại cà phê trên đồng ruộng trên diện rộng tại xã Hoà Bắc, năm 2018. Hiệu lực của chế phẩm trong phòng trừ ve sầu hại cà phê trên đồng ruộng diện rộng tại xã Kông Htok, năm 2018. Hiệu quả làm giảm mật độ ấu trùng ve sầu của chế phẩm P. Tỷ lệ cây cà phê bị vàng lá các điểm thử nghiệm sử dụng chế phẩm P.

122 ix DANH MỤC HÌNH Hình 3. Tỷ lệ mẫu nấm ký sinh tự nhiên trên ve sầu hại cà phê tại một số địa điểm ở vùng Tây Nguyên (2013-2017). Nấm tua trắng ký sinh tự nhiên trên ve sầu hại cà phê tại Đắk Lắk. Mẫu nấm trắng vôi ký sinh ve sầu hại cà phê tại Gia Lai.

Mẫu nấm xanh lục ký sinh ve sầu hại cà phê tại Đắk Nông. Mẫu nấm xanh nhạt ký sinh ve sầu hại cà phê tại Gia Lai. Cây phả hệ của mẫu nấm tua trắng VS 01 ký sinh ve sầu hại cà phê (bằng phần mềm Mega 6). Thí nghiệm lây nhiễm các nguồn nấm ký sinh trên ve sầu trong chậu vại (Viện BVTV, 2015).

Các chủng nấm tua trắng P.cicadae sau phân lập (Viện BVTV, 2015). Đặc điểm ký sinh của nấm P. Khuẩn lạc của chủng nấm P.