Luận án Đ.T. Lương: Sinh học, sinh thái & phòng chống rệp sáp P. marginatus hại đu đủ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐOÀN THỊ LƯƠNG ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG RỆP SÁP GIẢ Paracoccus marginatus Williams and Granara de Willink (Homoptera: pseudococidae) HẠI CÂY ĐU ĐỦ TẠI HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐOÀN THỊ LƯƠNG ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG RỆP SÁP GIẢ Paracoccus marginatus Williams and Granara de Willink (Homoptera: pseudococidae) HẠI CÂY ĐU ĐỦ TẠI HÀ NỘI Chuyên ngành : Bảo vệ thực vật Mã số : 9.12 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Hồng Sơn HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của tôi và một số kết quả cùng cộng tác với các cộng sự khác; Các số liệu và kết quả trình bày trong luận án là trung thực, một phần đã được công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành với sự đồng ý và cho phép của các đồng tác giả; Phần còn lại chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Nghiên cứu sinh Đoàn Thị Lương i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bản Luận án, trước tiên tôi xin trân trọng cám ơn GS. Nguyễn Hồng Sơn đã hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án này.

Tôi xin trân trọng cám ơn Lãnh đạo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Ban Đào tạo Sau Đại học đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi thực hiện đề tài trong những năm qua. Xin trân trọng cám ơn Lãnh đạo Viện Bảo vệ thực vật, Bộ môn Thuốc, Cỏ dại và Môi trường đã tạo điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất và kinh phí để giúp tôi thực hiện nghiên cứu; hỗ trợ về chuyên môn để tôi có thêm kiến thức thực hiện nghiên cứu và hoàn thiện Luận án. Xin trân trọng cám ơn các Thầy, Cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp đã hướng dẫn, chỉ bảo, phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm và động viên tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Đặc biệt xin trân trọng cám ơn GS.

Phạm Văn Lầm đã hướng dẫn, truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức quý giá để tôi có thể hoàn thiện về chuyên môn và hoàn thành Luận án. Cuối cùng, xin cám gia đình đã động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận án. Nghiên cứu sinh Đoàn Thị Lương ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Cụm từ BVTV : Bảo vệ thực vật NSP : Ngày sau phun PTNT : Phát triển nông thôn TN : Thí nghiệm TP : Trước phun iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC. iv MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về rệp sáp giả Paracoccus marginatus trên thế giới.

Nghiên cứu về phân loại, phân bố và tác hại của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Phân loại rệp sáp giả hại đu đủ. Nguồn gốc, phân bố và sự xâm lấn của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Tác hại của rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Nghiên cứu về đặc điểm hình thái học. Pha trưởng thành. Pha rệp sáp non (ấu trùng). Nghiên cứu đặc điểm sinh vật học và sinh thái học.

Tập tính hoạt động sống. Thời gian phát triển các pha và vòng đời. Sinh sản của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Phạm vi cây thức ăn của rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Ảnh hưởng của yếu tố ngoại cảnh đến sự phát triển của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Nghiên cứu phòng chống rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Biện pháp kiểm dịch thực vật. Biện pháp canh tác, thủ công.

Biện pháp tiêu diệt kiến. Nghiên cứu biện pháp sinh học. Biện pháp sử dụng chế phẩm thảo mộc và thuốc hóa học. Phòng chống rệp sáp giả Paracoccus marginatus theo hướng tổng hợp (IPM).

Nghiên cứu rệp sáp giả Paracoccus marginatus tại Việt Nam. Hiện trạng phát hiện rệp sáp giả Paracoccus marginatus tại Việt Nam. Đặc điểm hình thái học của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Biện pháp phòng chống rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Biện pháp để phòng chống rệp sáp giả họ Pseudococcidae. Biện pháp để phòng chống rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Vấn đề quan tâm.

42 CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm, thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ, thiết bị hóa chất.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần sâu hại cây đu đủ và xác định loài sâu chính hại cây đu đủ ở vùng Hà Nội. Phương pháp điều tra sâu hại trên cây đu đủ. Giám định tên các sâu hại cây đu đủ.

Phương pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của rệp sáp giả Paracoccus marginatus trong phòng thí nghiệm. Chuẩn bị cây thức ăn của rệp sáp giả P. marginatus và tạo nguồn rệp sáp giả P. marginatus phục vụ thí nghiệm.

Nghiên cứu đặc điểm hình thái học. Phương pháp nghiên cứu diễn biến mật độ và yếu tố ảnh hưởng đến số lượng loài rệp sáp giả Paracoccus marginatus trên cây đu đủ. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng chống tổng hợp rệp sáp giả Paracoccus marginatus trên cây đu đủ. Phương pháp nghiên cứu phòng chống bằng biện pháp canh tác.

Phương pháp nghiên cứu phòng chống bằng biện pháp thủ công. Phương pháp nghiên cứu phòng chống bằng biện pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Phương pháp xử lý số liệu. 59 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Thành phần sâu hại cây đu đủ ở vùng Hà Nội. Thành phần loài côn trùng và nhện nhỏ hại cây đu đủ. Giám định tên loài rệp sáp giả hại cây đu đủ đã thu thập. Dinh dưỡng và mức độ xuất hiện của các loài côn trùng/nhện nhỏ hại cây đu đủ.

Đặc điểm hình thái, sinh vật học, sinh thái học của loài rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Đặc điểm hình thái học của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Tập tính sống của rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Đặc điểm biến thái của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Thời gian phát triển cá thể của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Sinh sản và thời gian sống của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Phổ cây thức ăn của rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Tỷ lệ sống ở giai đoạn trước trưởng thành của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Bảng sống của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Số thế hệ trong một năm của rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Diễn biến mật độ và yếu tố ảnh hưởng đến số lượng rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Diễn biến mật độ rệp sáp giả Paracoccus marginatus trên các giống đu đủ khác nhau. Diễn biến mật độ rệp sáp giả Paracoccus marginatus trên cây đu đủ ở các độ tuổi khác nhau. Diễn biến mật độ rệp sáp giả Paracoccus marginatus trong vườn trồng thuần và trồng xen. Ảnh hưởng của luân canh đến mật độ rệp sáp giả Paracoccus marginatus.

Biện pháp phòng chống rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Biện pháp canh tác. Sử dụng giống ít nhiễm rệp sáp giả Paracoccus marginatus. Trồng xen canh.

Tưới nước qua lá bằng bơm áp lực cao. Biện pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hiệu lực trừ rệp sáp giả Paracoccus marginatus của các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong phòng thí nghiệm. Hiệu lực đối với rệp sáp giả Paracoccus marginatus của các thuốc bảo vệ thực vật ngoài đồng.

Hiệu lực của các thuốc bảo vệ thực vật đối với rệp sáp giả Paracoccus marginatus ở các độ tuổi khác nhau. Hiệu lực đối với rệp sáp giả Paracoccus marginatus của các thuốc bảo vệ thực vật khi phun ở các lượng nước khác nhau. Hiệu lực đối với rệp sáp giả Paracoccus marginatus của các thuốc bảo vệ thực vật được phun bằng các dụng cụ khác nhau. 125 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TRONG LUẬN ÁN .128 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 143 vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Thành phần sâu hại trên cây đu đủ tại ngoại thành Hà Nội (2015). Đặc điểm phân loại đến giống quan sát được trên mẫu lam và đặc điểm phân loại của giống Paracoccus trong các khóa phân loại.

Đặc điểm phân loại đến loài quan sát được trên mẫu lam và đặc điểm của loài P. marginatus trong các tài liệu phân loại. Kích thước các pha phát dục của rệp sáp giả P. Thời gian phát triển rệp sáp non các tuổi giới tính đực của rệp sáp giả P.

Thời gian phát triển các pha của trưởng thành đực rệp sáp giả P. Thời gian phát triển các pha/ giai đoạn phát triển của rệp sáp giả P. marginatus trong điều kiện nhà lưới (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2015 - 2016). Thời gian phát triển các pha và vòng đời của giới tính cái rệp sáp giả P.

Một số chỉ tiêu về sinh sản và thời gian sống của trưởng thành cái rệp sáp giả P. Thời gian sống của trưởng thành đực rệp sáp giả P. Cây thức ăn của rệp sáp giả P. Tỷ lệ sống của các pha/giai đoạn phát triển trước trưởng thành giới tính cái của rệp sáp giả P.

Tỷ lệ sống của các pha/ giai đoạn phát triển trước trưởng thành giới tính cái của rệp sáp giả P. Tỷ lệ sống và sức sinh sản của trưởng thành cái rệp sáp giả P. marginatus theo thời gian ở nhiệt độ 25oC, ẩm độ 80% (thí nghiệm trong phòng tại Viện Bảo vệ thực vật). Tỷ lệ sống và sức sinh sản của trưởng thành cái rệp sáp giả P.

marginatus theo thời gian ở nhiệt độ 300C, ẩm độ 80% (thí nghiệm trong phòng tại Viện Bảo vệ thực vật). Thông số bảng sống của rệp sáp giả P. Số thế hệ rệp sáp giả P. marginatus hoàn thành (thí nghiệm trong nhà lưới tại Viện Bảo vệ thực vật, 5/2015-5/2016).

Thời gian các pha/ giai đoạn phát triển của rệp sáp giả P. marginatus trong điều kiện nhà lưới (tại Viện Bảo vệ thực vật, 2015 - 2016). Mật độ rệp sáp giả P. marginatus trên 2 giống đu đủ chủ lực tại Hà Nội vào các đỉnh cao trong năm (tại Thạch Thất và Phúc Thọ năm 2017 trên vườn đu đủ 1 năm tuổi) .