Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học về dịch thuật cầu khiến Anh - Việt

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN THỊ TRUNG HIỂU NGHIÊN CỨU TƯƠNG DUONG DỊCH THUẬT CÁC PHÁT NGÔN CÂU KHIEN ANH - VIỆT (QUA SO SANH NGUYEN BẢN TÁC PHAM "GONE WITH THE WIND" VA 2 BAN DICH TIENG VIET) Hà Nội — 2022 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGHIÊN CỨU TƯƠNG DUONG DỊCH THUẬT CÁC PHÁT NGON CAU KHIEN ANH - VIỆT (QUA SO SANH NGUYEN BẢN TÁC PHAM "GONE WITH THE WIND" VA 2 BAN DICH TIENG VIET) Chuyên ngành: Ngôn ngữ hoc so sánh - đối chiếu Mã số: 62 22 02 41 LUẬN ÁN TIÊN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. NGUYÊN HỎNG CỒN Hà Nội — 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án này là trung thực, không trùng lặp và chưa từng được công bố trong bat kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Tran Thi Trung Hiéu LỜI CÁM ƠN Trước hết, tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới PGS.

Nguyễn Hồng Cén - nhà khoa học đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi, chia sẻ những ý kiến quý báu trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận án. Tôi cảm thấy vô cùng may mắn khi được làm việc với Thay. Ngoài ra, tôi chân thành cám ơn các thầy cô trong Khoa Ngôn ngữ học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, các chuyên gia về lĩnh vực ngôn ngữ học, ngoại ngữ ở Việt Nam đã giúp tôi trau déi kiến thức chuyên môn trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin cám ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Ngôn ngữ học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, và Ban Chủ nhiệm Khoa Tiếng Anh của Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Sau cùng, tôi xin cảm ơn gia đình đã luôn bên tôi, bạn bè đã luôn ủng hộ tôi, đồng nghiệp đã luôn khích lệ tôi trong thời gian qua. Tác giả luận án Tran Thị Trung Hiếu MỤC LỤC 986271022527. Lý do chọn đề tài.- - ¿52 tk EEk9EE9E12112112112121111111111121. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.- -- 2-2 + ++++++E+£EE£EE++EzExerxrrkerrerrkerkee 9 3.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Phương pháp nghiên cứu và ngữ liỆU. Ý nghĩa của luận án.---- 2-2 2 E+SE2E£2EE2EEEEEE2E12E157171121121171 11. Điểm mới của luận AN .---¿- 2 + ©+£+S£2SE£EE£EEEEEEEEEEEEEEE211221271 21211211.

Bố cục của luận ấn.---- ¿2 E+SE£EE£2E2EE9E1E21211221271212112111171211 21111. 13 CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 15 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu .1 Tình hình nghiên cứu về dịch thuật và dịch thuật Anh - Việt.2 Tình hình nghiên cứu về phát ngôn cầu khiến và dịch thuật phát ngôn cầu khiến Anh — VIiỆP. -:- 2-22 2+EE2EE22E122112711211211711211121171111111211 011111 ce6 28 1.1 Dịch thuật và các vấn đề liên quan.

Hành động cầu khiến và phát ngôn cầu khiến. 64 CHUONG 2: KHAO SAT CÁC PHÁT NGÔN CAU KHIEN TIENG ANH TRONG NGUYEN BAN "GONE WITH THE WIND"". Tình hình str dụng các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong “Gone with 2.2 Phân loại và thống kê các kiểu phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong “Gone \,211181:10140)0 khẳăẳäăẳ. Hình thức biểu hiện của các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong tác phẩm “Gone with the wÏHt”,.

5 Set kETEEE1111111 1111112111111 1 xerru 73 2.1 Khái quát về hình thức biểu hiện của các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong “Gone with the WIfid””. ---- << 1101111111111 11111 SE SE g05551 1 1k KEEEEEEEEEEEnghưy 73 2.2 Hình thức biểu hiện của các phát ngôn cầu khiến cạnh tranh trong “Gone with the 20017.3 Hình thức biéu hiện của các phát ngôn cầu khiến hoà đồng trong “Gone with 00s. So sánh hình thức biểu hiện của các phát ngôn cầu khiến trong “Gone with //75.1 So sánh hình thức biểu hiện của 2 nhóm phát ngôn cầu khiến cạnh tranh và hoà đỒng.2 Điển cứu: So sánh hình thức biểu hiện của các phát ngôn cầu khiến Ra lệnh va 7/6077. tt HH Hưgưệg 111 CHUONG 3: KHAO SÁT CÁCH DICH CÁC PHAT NGON CAU KHIEN TIENG ANH QUA BAN DICH CUA DUONG TUONG.

Khái quát về cách dich các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh sang tiếng Việt trong bản dịch của Dương Tường .- --- cà SH HH Hệ, 113 3.1 Cơ sở đánh giá dịch tương đương phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong bản dịch của Dương TỜng. --- --- 5 + TH TH HH HH nh nh TT HH Hành 113 3.2 Các cách dịch tương đương phát ngôn cầu khiến trong bản dịch của Dương ¡"7. Cách dịch các phat ngôn cầu khiến cạnh tranh .1 Cách dịch các phát ngôn cau khiến chính danh .2 Cách dịch các phát ngôn cầu khiến không chính danh .3 Cách dịch các phát ngôn cầu khiến hoà đồng. 149 CHƯƠNG 4: SO SÁNH VÀ ĐÁNH GIÁ CÁCH DỊCH CÁC PHÁT NGÔN CAU KHIEN TIENG ANH CUA DƯƠNG TƯỜNG VA VU KIM THƯ.

So sánh cách dịch các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh của Dương Tường va M4. Kết quả khảo sát cách dịch tương đương các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh trong bản dịch của Dương Tường va Vũ Kim Thư.2 So sánh cách dịch các phát ngôn cầu khiến cạnh tranh chính danh và không chính danh (điển cứu tiêu nhóm Ra lệnh/OreT'). So sánh cách dich các phát ngôn cầu khiến hoà đồng không chính danh (điển cứu tiêu nhóm Rủ/ Gợi ý (Sugggesf)).----¿- 2-55 2S2+EE£EEEEEEE2EEEEEEEECrErrrrrree 166 4. HH HH HH HH TT TT HH HH TH nh nh HH Hàng 176 4.

Đánh giá cách dịch các phát ngôn cầu khiến tiếng Anh của Dương Tường MAI. Đánh giá cách dịch của Dương TưỜng. Đánh gia cách dịch của Vũ Kim Tư. 5-22 tt tt HH HH re 183 KET LUẬN.11 re 185 DANH MỤC CONG TRINH KHOA HOC CUA TÁC GIA LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN.

2c 2k2 1 2122212211221121121 21121211 189 TÀI LIEU THAM KHAO .-- 22 5£ 2E2£EE2EE2EEtEEEEEE2EE2EEEEEEEEkrrkrrred 190 10000 02. 198 DANH MỤC CAC Ki HIEU VA CHỮ VIET TAT HDNT = Hành động ngôn từ PNCK = Phát ngôn cầu khiến HĐCK = Hành động cầu khiến VBN = Văn bản nguồn VBĐ = Văn bản đích DT = Dương Tường VKT = Vũ Kim Thư Vụ = VỊ từ/ Verb (Động từ chính) O = Object (Tan ngữ) Vnh = VỊ từ ngôn hành Vek = Vị từ cầu khiến Vnhck = Vị từ ngôn hành cầu khiến Vttck = Vị từ tình thái cầu khiến Tck = Tiểu từ cau khiến CLCK = Chiến lược cầu khiến YTBT = — Yếu tổ bổ trợ + = Thông tin giống nhau Thông tin khác nhau DANH MỤC CÁC BANG Bang 1.1: Các kiểu tương đương dịch thuật .- --2- 5-52 2+S++Ec2Eczxerxerxerseree 39 Bang 1.2: Bảng phân loại nhóm Khuyến lệnh theo A.1: Phân loại khái quát các PNCK tiếng Anh trong tác pham theo mức độ de dọa thé diện. Phân loại các PNCK tiếng Anh theo CLCK trực tiếp — gián tiếp.3: Phân loại các PNCK tiếng Anh theo mô hình cấu trúc của Blum Kulka và các cộng sự (1989: 2778-28). -- HH TH TH ng tr ườ 76 Bảng 2.4: Phân loại các PNCK tiếng Anh được điều chỉnh theo mô hình cấu trúc của Blum IKuÌKa.- - s5 110119010 HT ng re 80 Bảng 2.5: Phân loại các tiêu loại của PNCK tiếng Anh theo mức độ trực tiếp — gián tiếp 81 Bảng 2.6: Tổng hợp các PNCK chính danh và không chính danh .7: Phân loại các PCNK cạnh tranh.

Thống kê các PNCK không chính danh thuộc .9: Phân loại các PNCK hòa đồng không chính danh.10: Phân loại hành động lệnh tiếng Anh trong nhóm ORDER .11: Phân loại các tiêu nhóm của nhóm Mệnh lệnh thức theo.12: Phân loại các tiéu nhóm của nhóm Rử/ Gợi ý theo động từ chính Head-Act105 Bang 2.13: Thống kê tông hợp số lượng và tỉ lệ các PNCK thuộc.1: Bảng thống kê các PNCK theo các cách dich tương đương của DT.2: Bang thống kê tương đương cụ thé từng tiểu nhóm theo ban dịch của DT.1: Bảng thống kê các PNCK theo các cách dịch tương đương của DT và VKT 152 Bang 4.2: Bảng thống kê tương đương cu thé từng tiểu nhóm theo bản dịch của DT DANH MỤC CÁC BIEU DO Biểu đồ 2.1: Tỉ lệ các số lượng phát ngôn theo tiểu nhóm thuộc nhóm Mệnh lệnh there .2: Tỉ lệ các số lượng phát ngôn theo tiểu nhóm thuộc nhóm Rủ/ Gợi ý 108 DANH MỤC CÁC HÌNH VE Hình 1.1: Mô hình lý thuyết dịch thuật của Bell.2: Mô hình lý thuyết dịch thuật cua Peter IMaTK.-- << css+s++svx 32 Hình 1.3: Mô hình lý thuyết dịch thuật của C{ƒOFd.- --c«ssss+sseksseeessee 32 Hình 1.4: Mô hình lý thuyết dịch thuật của E.« cà SSS+sssvx 33 MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Dịch thuật đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội và giao lưu văn hoá của con người, là chiếc cầu nối giúp con người vượt qua những khác biệt về ngôn ngữ và văn hoá, góp phần nâng cao hiệu quả giao tiếp, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, duy trì và phát triển các mối quan hệ, giải quyết bất đồng quan điểm do ngôn ngữ. Nếu không có dịch thuật, mỗi nước với những nền văn hóa khác nhau sẽ có lịch sử của riêng mình, phát triển biệt lập và không hình thành nên lịch sử thế giới. Dịch thuật là mạng kết nối cả quá khứ và hiện tại, mở ra tương lai của lịch sử thế giới, vốn là kết quả của nhiều nền văn hóa, văn minh, ké cả văn minh thời cô đại chưa được giải mã.

Trong nên kinh tế hội nhập, dịch thuật nói chung hay dịch thuật Anh — Việt nói riêng càng đóng vai trò quan trọng. Tiếng Anh đã được chọn làm ngôn ngữ quốc tế phổ thông nhất trong bối cảnh toàn cầu hóa và được sử dụng trong mọi lĩnh vực từ học tập, nghiên cứu khoa học đến kinh doanh hay giao dịch quốc tế. Dé giải quyết những van đề gặp phải khi giao tiếp với bạn bè quốc tế, dịch thuật là yếu tố không thể thiếu giúp hai bên hiểu rõ nhau hơn. Mặt khác, xét từ góc độ ngôn ngữ học, dịch thuật trước hết là một hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ - giao tiếp liên ngữ, liên quan trực tiếp đến hệ thống ngôn ngữ, đến năng lực ngôn ngữ và khả năng ngôn hành của con người với tư cách là chủ thê của hoạt động giao tiếp.

Vì vậy, dịch thuật được coi là đối tượng quan tâm của ngôn ngữ học. Đây cũng là lý do đầu tiên chúng tôi lựa chọn hướng nghiên cứu tương đương dịch thuật. Thực tế nghiên cứu cho thấy chất lượng của bản dịch phụ thuộc vào tương đương dịch thuật được lựa chọn, phương pháp dịch thuật được sử dụng, và các nhân tố văn hoá- xã hội liên quan đến quá trình dịch một tác phẩm.